Tải bản đầy đủ (.docx) (20 trang)

Chủ đề 4 nhà nước và cách mạng

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (145.93 KB, 20 trang )

<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

<b><small>3. Đặc trưng cơ bản của nhà nước...4</small></b>

<b><small>4. Chức năng cơ bản của nhà nước...5</small></b>

<b><small>5. Kiểu và hình thức của nhà nước...7</small></b>

<b><small>2.1.Vai trị của cách mạng xã hội...15</small></b>

<b><small>2.2.Các nhân tố của bản chất cách mạng xã hội...16</small></b>

<b><small>3. Phương pháp của cách mạng xã hội...18</small></b>

<b><small>4. Vấn đề cách mạng trên thế giới hiện nay...19</small></b>

<b><small>4.1.Hoàn cảnh của thế giới hiện nay...19</small></b>

<b><small>4.2.Hướng đi của thế giới...19</small></b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

<b>I.Nhà nước</b>

<b>1. Nguồn gốc của nhà nước</b>

<b>Lịch sử nhân loại từng chứng kiến thời kì xã hội khơng có nhà</b>

<b>nước, đó là xã hội nguyên thủy. Do kinh tế cơng hữu về tư liệu sản</b>

xuất, trình độ sản xuất kém, chưa có sự phân hóa giai cấp nên xã hội

<b>nguyên thủy chưa xuất hiện nhà nước. Xã hội khi đó tuân theo thể chế</b>

<b>tự quản. Tộc trưởng là những người đứng đầu bộ lạc, thị tộc, được</b>

người dân bầu ra. Quyền lực của những người đứng đầu này dựa trên uy tín, đạo đức của họ, xuất phát từ xã hội và phục vụ cho lợi ích của toàn xã hội. Việc điều chỉnh các quan hệ xã hội được thực hiện dựa vào các quy tắc chung. Bởi vậy, người đứng đầu các thị tộc, bộ lạc khơng có và cũng khơng cần có cơng cụ cưỡng bức.

Tuy nhiên, vào giai đoạn cuối của xã hội cộng sản nguyên thủy,

<b>trong xã hội bắt đầu xuất hiện chế độ tư hữu. Lúc này, sự bất bình</b>

<b>đẳng và phân hóa giai cấp diễn ra một cách phổ biến. Xã hội xuất hiện</b>

hai giai cấp thống trị và bị trị. Quan hệ áp bức bóc lột giữa hai giai cấp này thay thế cho quan hệ bình đẳng giữa người với người trước đó. Nền dân chủ cơng xã dần bị thay thế bởi nền độc tài. Điều này tất sẽ dẫn đến

<b>mâu thuẫn giai cấp. Những mâu thuẫn giai cấp này đến mức nào đó trở</b>

<b>nên gay gắt, khơng thể điều hịa được thì địi hỏi một tổ chức xuất</b>

hiện, đó là nhà nước.

<i> sao phải xuất hiện nhà nước? </i>

Hệ quả của những mâu thuẫn và đấu tranh gay gắt giữa các giai

<b>cấp là tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội. Vậy nên để đảm</b>

<b>bảo thảm họa đó khơng diễn ra, cần có một cơ quan quyền lực đặc biệt</b>

“làm dịu” đi mâu thuẫn, duy trì trật tự xã hội. Đó là nhà nước. Bởi vậy, có thể nói “nhà nước là sản phẩm của một xã hội đã phát triển tới một giai đoạn nhất định” khi “xã hội đó đã bị phân thành những mặt đối lập khơng thể điều hịa mà xã hội đó bất lực khơng sao loại bỏ được”. Nhà nước khi đó ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu duy trì sự tồn tại của xã hội và sự thống trị của giai cấp thống trị. Nguyên nhân của sự xuất hiện nhà nước:

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

<small>•</small> <i><b>Nguyên nhân sâu xa: Do sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn</b></i>

<i>đến dư thừa tương đối của cải, sinh ra chế độ tư hữu về tư liệu sảnxuất và về của cải.</i>

<small>•</small> <i><b>Nguyên nhân trực tiếp: Do mâu thuẫn giai cấp trong xã hội gay</b></i>

<i>gắt, không thể điều hòa được.</i>

Nhà nước đầu tiên trong lịch sử là nhà nước chiếm hữu nô lệ, ra đời từ cuộc đấu tranh giữa giai cấp chủ nô và giai cấp nơ lệ. Tiếp đó là nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng.

<b>2. Bản chất của nhà nước</b>

Nhà nước ra đời và tồn tại trong xã hội có mâu thuẫn, đấu tranh giai cấp, đáp ứng nhu cầu “làm dịu” mâu thuẫn, đấu tranh giai cấp đó, duy trì trật tự xã hội trong vịng “trật tự” mà ở đó, địa vị và lợi ích của giai cấp thống trị được đảm bảo. Do vậy, giai cấp thống trị với quyền lực kinh tế là giai cấp lập ra và sử dụng nhà nước:

<small>•</small> Như là cơng cụ để duy trì trật tự xã hội, bảo vệ địa vị và quyền lợi của mình.

<small>•</small> Nhờ có bộ máy nhà nước, giai cấp thống trị trở thành giai cấp thống trị về mặt chính trị, từ đó có thêm phương tiện mới để tiếp tục đàn áp và bóc lột giai cấp khác.

<i>Bởi vậy, chủ nghĩa Mác-Lê nin cho rằng về bản chất, nhà nước là</i>

<i>một tổ chức chính trị của một giai cấp thống trị về mặt kinh tế nhằm bảovệ trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác, tức</i>

<b>là mang bản chất giai cấp thống trị.</b>

Khơng có nhà nước đứng trên mọi giai cấp và nhà nước chung chung cho mọi giai cấp. Nhà nước bao giờ cũng là công cụ của giai cấp thống trị lập ra nhằm hợp thức hóa sự bóc lột đối với người dân lao động.

Dù vậy, có những trường hợp nhà nước:

<small> </small>Là sự thỏa hiệp về lợi ích tạm thời của một số giai cấp để chống lại một giai cấp khác

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

<small>•</small> Giữ một mức độ độc lập nào đó đối với hai giai cấp trong xã hội khi mà cuộc đấu tranh đạt tới thế cân bằng

Tuy nhiên đó chỉ là những trường hợp cá biệt và tạm thời. Cùng với sự phát triển của kinh tế, của các cuộc đấu tranh thì nhà nước vẫn sẽ phản ánh và mang bản chất giai cấp.

<b>3. Đặc trưng cơ bản của nhà nước</b>

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, bất kì nhà nước nào

<b>đều có 3 đặc trưng cơ bản sau:</b>

<i><small>a)</small>Nhà nước quản lí dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định. </i>

Điều này khác với tổ chức bộ lạc, thị tộc vào thời kì nguyên thủy, được hình thành trên cơ sở quan hệ huyết thống và gia đình. Nhà nước được hình thành trên cơ sở phân chia dân cư theo lãnh thổ mà họ cư trú.

<small>•</small> Quan hệ giữa các cư dân trong phạm vi lãnh thổ của nhà nước không chỉ là quan hệ hệ huyết thống mà còn phức tạp hơn, bao gồm quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội, quan hệ chính trị, …

<small>•</small> Quyền lực của nhà nước có hiệu lực với tất cả thành viên, tổ chức tồn tại trên lãnh thổ của nhà nước.

<small>•</small> Mỗi nhà nước được xác định mốc biên giới quốc gia.

<i><small>b)</small>Nhà nước có hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp mangtính</i>

<i> cưỡng chế đối với mọi thành viên.</i>

Khác với tổ chức quản lý mang tính chung chung, quyền lực xuất phát từ xã hội và phục vụ cho xã hội như thời kì xã hội nguyên thủy, nhà nước tồn tại hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp giúp nhà nước thực hiện chức năng:

<small>•</small> Trấn áp sự phản kháng của các giai cấp khác

<small>•</small> Buộc những giai cấp này phục tùng ý chí của giai cấp cầm quyền Những cơ quan quyền lực đó bao gồm

<small>•</small> Những đội “đội vũ trang đặc biệt”: quân đội nhà nghề, cảnh sát vũ trang với hệ thống nhà tù.

<small>•</small> Các cơ quan hành chính thực hiện chức năng cai trị khác. Nhà nước thực hiện quản lý xã hội dựa vào pháp luật.

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

<small>•</small> Sử dụng hệ thống pháp luật, nhà nước “cưỡng chế” mọi cá nhân, tổ chức thực hiện những chính sách có lợi cho giai cấp cầm quyền

<small>•</small> Bộ máy chính quyền từ trung ương đến cơ sở là công cụ để thực hiện và đảm bảo thực hiện những chính sách này. Bộ máy chính quyền này hưởng lương từ ngân sách nhà nước, có quyền lực của nhà nước vậy nên thường trung thành với nhà nước.

Quyền lực của nhà nước:

<small>•</small> Khơng thuộc về nhân dân

<small>•</small> Ngày càng xa rời nhân dân

<small>•</small> Đối lập với nhân dân

<i><small>c)</small>Nhà nước có hệ thống thuế khóa để nuôi bộ máy chính quyền. </i>

Giai cấp thống trị muốn đảm bảo sự thống trị của mình, cần phải đảm bảo sự hoạt động của bộ máy chính quyền, cho nên cần phải có nguồn tài chính để duy trì và tăng cường bộ máy chính quyền. Nguồn tài chính này được huy động từ thu thuế và quốc trái thu, dưới hình thức cưỡng bức hoặc tự nguyện của người dân.

<b>4. Chức năng cơ bản của nhà nước</b>

Nhà nước đồng thời phải thực hiện nhiều chức năng như: chức năng thống trị chính trị và chức năng xã hội, chức năng đối nội và chức năng đối ngoại, ...

Dựa theo góc độ phân chia khác nhau, chức năng của nhà nước có thể được phân chia thành các loại khác nhau.

<small>•</small> Dưới góc độ quyền lực chính trị, chức năng của nhà nước chia thành chức năng thống trị chính trị và chức năng xã hội.

<small>•</small> Dưới góc độ phạm vi quyền lực, thì chức năng của nhà nước chia thành chức năng đối ngoại và chức năng đối nội.

<i>a)Chức năng thống trị chính trị và chức năng xã hội </i>

<i><b>Chức năng thống trị chính trị: bạo lực trấn áp với giai cấp bị trị</b></i>

<small> </small> Là chức năng nhà nước làm cơng cụ chun chính của một giai cấp, nhằm bảo vệ sự thống trị của giai cấp đó đối với tồn xã hội.

<small>•</small> Chức năng này chịu sự quy định bởi tính giai cấp của nhà nước.

<i><b>Chức năng xã hội: quản lí, điều hành, duy trì trật tự xã hội</b></i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

<b>Mối quan hệ giữa hai chức năng</b>

<small>•</small> Do bản chất giai cấp của nhà nước ->

<small>•</small> Chức năng thống trị là chức năng cơ bản nhất, có vai trị chi phối chức năng xã hội.

<small>•</small> Chức năng xã hội phải phụ thuộc và chịu ảnh hưởng của chức năng thống trị.

<small>•</small> Tuy nhiên, chức năng xã hội là cơ sở của sự thống trị chính trị; và sự thống trị chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó cịn thực hiện chức năng xã hội đó của nó.

=> Giữa chức năng thống trị chính trị và chức năng xã hội của nhà

<i>nước ln có mối quan hệ hữu cơ với nhau.</i>

Một nhà nước tồn tại lâu dài khi giai cấp thống trị giải quyết ổn thỏa lợi ích của giai cấp và lợi ích của tồn xã hội trong những hồn cảnh và điều kiện cụ thể.

<i>b)Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại </i>

<i><b>Chức năng đối nội: thực hiện đường lối, chính sách, luật pháp</b></i>

<i>đáp ứng và giải quyết nhu cầu của xã hội.</i>

Các cơng cụ thực hiện: chính sách xã hội, luật pháp, cơ quan truyền thơng, văn hóa, giáo dục, ...

Được thực hiện trong tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, y tế, giáo dục, ... của mỗi quốc gia nhằm đáp ứng và giải quyết những nhu cầu chung của toàn xã hội

Được thực hiện một cách thường xun, liên tục thơng qua lăng kính giai cấp của giai cấp thống trị.

<i><b>Chức năng đối ngoại: giải quyết mối quan hệ với nhà nước khác</b></i>

<i>về mọi lĩnh vực của xã hội.</i>

Là sự triển khai thực hiện chính sách đối ngoại của giai cấp thống trị nhằm giải quyết mối quan hệ với các thể chế nhà nước khác dưới danh nghĩa là quốc gia, dân tộc, nhằm:

<small>•</small> Bảo vệ lãnh thổ quốc gia

<small>•</small> Đáp ứng nhu cầu trao đổi kinh tế, văn hóa, khoa học - kỹ thuật, y tế, giáo dục, ...

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

Trong xã hội hiện đại, chính sách đối ngoại của nhà nước được các quốc gia coi trọng, xem đó như là điều kiện cho sự phát triển của mình.

Các nhà nước khơng chỉ quan hệ với nhau mà cịn quan hệ với các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ, ...

<b>Mối quan hệ giữa hai chức năng:</b>

<i>Hai chức năng là hai mặt của một thực thể thống nhất, hỗ trợ và</i>

<i>tác động lẫn nhau nhằm thực hiện đường lối đối nội và đường lối đối</i>

ngoại của giai cấp cầm quyền.

Nhà nước nếu không muốn bị sụp đổ thì phải duy trì được trật tự xã hội, phải giải quyết những công việc xã hội, để xã hội tồn tại trong vịng trật tự nhất có thể, theo quan điểm của giai cấp thống trị.

Có thể thấy, chức năng đối nội giữ vai trò chủ yếu. Đồng thời, khi chức năng đối ngoại được thực hiện tốt, chức năng đối nội có điều kiện thực hiện, vị thế và vai trò của thể chế nhà nước ngày càng cao, các vấn đề trong xã hội được giải quyết. Nguyên nhân của mối liên hệ này là do trong xã hội hiện đại, nhà nước nào giữ được sự ổn định chính trị - xã hội thì các nhà đầu tư nước ngoài mới dám đầu tư, thực hiện các dự án lớn, kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học - cơng nghệ, ... mới có điều kiện phát triển.

<b>5. Kiểu và hình thức của nhà nước</b>

<b><small>5.1.</small>Các kiểu nhà nước</b>

Kiểu nhà nước là tổng thể những dấu hiệu (đặc điểm) cơ bản của nhà nước, thể hiện bản chất giai cấp, vai trò xã hội và những điều kiện ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước trong một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.

Trong lịch sử xã hội loài người đã tồn tại kiểu nhà nước chủ nô, kiểu nhà nước phong kiến, kiểu nhà nước tư sản, đều có đặc điểm chung là bóc lột, là cơng cụ duy trì, bảo vệ nền thống trị của giai cấp chủ nô, địa chủ phong kiến, tư sản. Tức là số ít thống trị số đơng.

Điểm khác của nhà nước vô sản: số đông thống trị số ít, tổ chức quyền lực của nhân dân lao động, có sứ mệnh lịch sử xóa bỏ chế độ bóc lột và xây dựng thành công CNXH và CNCS.

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

<i>VD: trước CMT8: giai cấp địa chủ phong kiến Việt Nam và tư sảnmại bản (giai cấp tư sản phản động) là giai cấp thống trị chỉ coi trọnglợi ích của bản thân, bỏ quên lợi ích dân tộc dẫn đến đất nước rơi vàokhủng hoảng trầm trọng, cuộc sống người dân khốn khổ, lầm than.CMT8 thành công những giai cấp này bị lấy mất địa vị thống trị, giaicấp vô sản liên minh với các giai cấp và tầng lớp khác lên nắm quyền.a) Nhà nước chủ nô </i>

Kiểu nhà nước đầu tiên trong lịch sử, ra đời dựa trên sự tan rã của chế độ thị tộc - bộ lạc, gắn với sự xuất hiện của chế độ tư hữu và phân chia xã hội thành giai cấp.

Về bản chất là công cụ bảo vệ quyền lực của giai cấp chủ nơ, để đàn áp, bóc lột giai cấp nô lệ và những người lao động tự do trong xã hội như bình dân, thợ thủ công.

<i>VD: Đế quốc La Mã, Nhà nước Ai Cập cổ đại (nhà nước chủ nôđầu tiên), Nhà nước Xume cổ đại, ...</i>

Trong hàng nghìn năm, nhà nước chủ nơ ln chiến tranh, thơn tính lẫn nhau khiến nhiều nhà nước bị xóa bỏ và các nhà nước khác dần lớn mạnh. Chính vì nhà nước này tồn tại dựa trên sự đối kháng gay gắt giữa giai cấp chủ nô và nơ lệ nên cần bị xóa bỏ.

<i>VD: Một trong những lý do khiến đế quốc La Mã suy yếu là nhữngngười nô lệ thấy bất mãn, khiến lực lưỡng lao động của đế quốc bị thiếuhụt do nô lệ chính là lực lượng lao động chính của đế quốc này.</i>

Tuy cịn nhiều hạn chế nhưng chúng ta khơng thể phủ định ý nghĩa lịch sử của nhà nước này, sự ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước chủ nô cũng là bước tiến của lịch sử nhân loại, nó tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hố... của các xã hội sau này, như Ph.

<i>Ăngghen đã chỉ rõ: “Khơng có chế độ nơ lệ thì khơng có quốc gia Hy</i>

<i>Lạp, khơng có nghệ thuật và khoa học Hy Lạp; khơng có chế độ nơ lệ thìkhơng có Đế chế La Mã. Mà khơng có cái cơ sở của nền văn minh HyLạp và Đế chế La Mã thì khơng có châu Âu hiện đại.”</i>

<i>b) Nhà nước phong kiến </i>

Nhà nước phong kiến là kiểu nhà nước bóc lột, ra đời dựa trên sự tan rã của nhà nước chủ nơ, nhưng nó tiến bộ hơn nhà nước chủ nô.

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

Hai giai cấp cơ bản là địa chủ và nông dân. Giai cấp địa chủ là giai cấp thống trị trong xã hội và được chia ra nhiều đẳng cấp, mỗi đẳng cấp có địa vị xã hội khác nhau, gắn liền với lợi ích kinh tế, chính trị. Giai cấp nơng dân chiếm đa số nhưng bị trói buộc vào ruộng đất và bị phụ thuộc vào địa chủ.

Điểm tiến bộ của nhà nước này thì so với nơ lệ, người nơng dân có kinh tế cá thể, họ là người sản xuất nhỏ, được sở hữu ruộng đất, sức kéo, công cụ lao động… Nhà nước đã quan tâm nhiều đến việc giải quyết những vấn đề chung cho toàn xã hội. Đã lắng nghe để xác định một số quyền cơ bản cho người dân. Do vậy, các hoạt động kinh tế xã hội của nhà nước cũng thiết thực hơn.

Tuy nhiên, về bản chất nhà nước phong kiến là cơng cụ trong tay giai cấp địa chủ bóc lột người nông dân, thợ thủ công và các tầng lớp lao động khác. Mâu thuẫn quyền lợi, quyền lực sâu sắc, quyền lợi vẫn được tập chung đảm bảo cho sức mạnh của giai cấp thống trị đối với toàn xã hội.

<i>c) Nhà nước tư sản </i>

Nhà nước tư sản ra đời bằng nhiều con đường khác nhau: thông qua cách mạng tư sản dưới hình thức khởi nghĩa vũ trang (Hà Lan, Anh, Pháp,..), thông qua cải cách tư sản (Đức, Tây Ban Nha, Nhật,..), sự di cư (người Châu Âu di cư ra và hình thành những nước mới như Mỹ, Canada, dùng vũ lực để lấn át thổ dân bản xứ đang trong chế độ thị tộc, bộ lạc thiết lập lên chính quyền nhà nước tư sản).

Nhà nước tư sản có những đặc điểm cơ bản sau:

• Thiết lập nguyên tắc chủ quyền nhà nước trên danh nghĩa thuộc về nhân dân

• Có cơ quan lập pháp là cơ quan đại diện của các tầng lớp dân cư trong xã hội do bầu cử lập nên.

• Thực hiện nguyên tắc phân chia quyền lực và kiềm chế, đối trọng giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, …

• Thực hiện chế độ đa nguyên, đa đảng trong bầu cử nghị viện và tổng thống; hình thức chính thể phổ biến của nhà nước tư sản là cộng hòa và quân chủ lập.

<i>d) Nhà nước vô sản (nhà nước xã hội chủ nghĩa) </i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

Theo Chủ nghĩa Mác-Lênin thì Nhà nước vơ sản là một kiểu nhà nước mới, đặc biệt trong lịch sử. Tính chất đặc biệt của nó trước hết là ở chỗ nó chỉ tồn tại trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa cộng sản, nó là kiểu nhà nước cuối cùng trong lịch sử của xã hội lồi người.

Tính chất đặc biệt của nhà nước vơ sản cịn thể hiện ở chỗ chính quyền là của nhân dân lao động – đó là nền tảng liên minh cơng – nơng làm nịng cốt cho sự liên minh với mọi tầng lớp những người lao động khác trong xã hội.

Nhà nước XHCN ra đời gắn liền với thắng lợi của cách mạng vô sản do quần chúng lao động tiến hành dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản thông qua đội tiên phong là ĐCS.

<b><small>5.2.</small>Các hình thức nhà nước</b>

Hình thức nhà nước là cách thức tổ chức, phương thức thực hiện quyền lực của hình thức cầm quyền của giai cấp thống trị giai cấp thống trị được phân chia dựa trên các tiêu chí sau:

+ Bản chất giai cấp của nhà nước + Trình độ PT kinh tế - xã hội + Cơ cấu giai cấp trong XH + Lịch sử, văn hóa XH

<b>5.2.1.Nhà nước chủ nơ q tộc</b>

<i><small>a)</small>Nhà nước quân chủ chủ nô </i>

Là hình thức nhà nước mà quyền lực nằm trong tay hồng đế, ngơi hồng đế truyền theo hình thức cha truyền con nối.

<i>VD: Nhà nước thành bang XPac ở Hy Lạp cổ đại:</i>

<i>Đất nước này được hình thành trên cơ sở cuộc chiến tranh xâm lược của người Đơ Riêng và người Akeang.</i>

• <i>Giai cấp thống trị (người Xpac) họ không phải tham gia hoạtđộng sản xuất, sống bằng sự nơ dịch, bóc lột, họ chỉ có việccai trị và tham gia lực lượng quân đội (để xâm lược hoặc bảovệ đất nước).</i>

• <i>Giai cấp bị nơ dịch:</i>

</div>

×