Tải bản đầy đủ (.doc) (32 trang)

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN HỌC PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG pdf

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (222.83 KB, 32 trang )

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP
MÔN HỌC: PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG
Câu 1: Hãy cho biết một số đặc tính cơ bản của cộng đồng ?
Gợi ý trả lời: Cộng đồng thể hiện một số đặc tính cơ bản là: Sự đoàn kết xã hội, sự tương quan
xã hội và cơ cấu xã hội.
- Đoàn kết xã hội:
+ Quan niệm Mác - xít về vấn đề cộng đồng.
+ Quan niệm về cộng đồng tính ở nông thôn.
+ Quan niệm về cộng đồng thể.
+ Khái niệm cộng đồng từ sự kết hợp của cộng đồng tính và cộng đồng thể.
+ Khái niệm về đoàn kết xã hội.
+ Khái niệm về lệch chuẩn xã hội.
+ Vai trò của thành viên, nhóm thành viên đối với cộng đồng.
- Sự liên kết xã hội.
+ Khái niệm về liên kết xã hội.
+ So sánh sự đoàn kết cộng đồng ở nông thôn và thành thị.
+ Hội nhập là kiểu liên kết cao nhất trong cộng đồng.
- Các cơ cấu xã hội.
+ Những giá trị chung
+ Những định hướng và quy tắc ứng xử chung (hương ước, nội quy, quy chế…).
Câu 2: Hãy cho biết các yếu tố chính tạo thành cộng đồng
Gợi ý trả lời: Gồm 3 yếu tố: địa vực cư trú, yếu tố kinh tế, yếu tố văn hoá cộng đồng.
- Yếu tố địa vực
+ Khái niệm về địa vực đối với mỗi cộng đồng.
+ Ý nghĩa của yếu tố địa vực có sự khác nhau giữa cộng đồng nông thôn và thành thị.
- Yếu tố kinh tế
Chủ yếu liên quan đến hoạt động kinh tế hoặc nghề nghiệp, thông qua đó gắn kết cộng đồng lại.
+ Cùng thờ một ông tổ nghề.
+ Việc hình thành các làng nghề chuyên môn hoá cao (nghề đúc, nghề giấy, nghề rèn, nghề
mộc, nghề gốm…)
+ Sự khác nhau về yếu tố kinh tế giữa cộng đồng nông thôn và thành thị .


- Yếu tố văn hoá
+ Tộc người
+ Tôn giáo, tín ngưỡng
+ Hệ giá trị chuẩn mực,
1
Câu 3: Hãy cho biết những lý thuyết chính trong phát triển cộng đồng
- Nguyên lý phát triển cộng đồng
+ Phát triển là gì ?
+ Phát triển xã hội là gì ?
+ Phát triển cộng đồng là gì ?
+ Nguyên lý phát triển cộng đồng.
• Tính tương đối.
• Tính đa dạng.
• Tính bền vững.
- Các thể chế tác động đến sự phát triển cộng đồng
+ Sự tự quản cộng đồng.
+ Sự quản lý của nhà nước.
+ Sự tác động của kinh tế thị trường.
- Các quan điểm, định hướng trong phát triển cộng đồng
+ Phát triển cộng đồng theo phương pháp từ dưới lên
+ Phát triển cộng đồng phải dựa vào các khía cạnh của đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội….
+ Sự tham gia của quần chúng.
+ Phải tạo ra sự thay đổi nhận thức, hành vi của người dân.
+ Chú ý phát triển năng lực thông qua huấn luyện.
- Mục tiêu phát triển cộng đồng
+ Phát triển con người
+ Cải thiện chất lượng cuộc sống.
+ Củng cố thiết chế.
+ Tạo sự bình đẳng tham gia của mọi đối tượng.
+ Đảm bảo sự tham gia tối đa của người dân.

+ Phát triển con người theo chuẩn mực: "đức, trí, thể, mỹ".
- Một số quy tắc, hành động trong phát triển cộng đồng.
+ Khuyến khích năng lực cá nhân.
+ Tạo sự công bằng về mọi lĩnh vực.
+ Nâng cao tính tự quyết và tự chịu trách nhiệm của cộng đồng.
+ Phát huy dân chủ.
+ Không áp đặt từ trên xuống hay từ ngoài vào mà phải đảm bảo ưu tiên cho nhu cầu của chính
người dân
+ ưu tiên cho người nghèo và người thiệt thòi .
+ Phải triển khai nhiều chương trình để tạo ra hiệu quả liên hoàn.
+ Phải tập huấn cho các cộng tác viên PTCĐ và người dân.
- Tiến trình phát triển cộng đồng:
+ Thức tỉnh cộng đồng.
+ Cộng đồng được tăng cường năng lực.
+ Cộng đồng tự lực giải quyết vấn đề.
2
Câu 4: Hãy cho biết các chỉ tiêu, chỉ số chủ yếu trong quản lý phát triển xã hội?
Gợi ý trả lời:
- Chỉ tiêu GDP ( tổng thu nhập nội địa) tính bình quân đầu người.
- Chỉ số phát triển con người ( HDI)
+ Tuổi thọ
+ Trình độ dân trí
+ GDP tính ra USD theo sức mua tương đương.
- Chỉ số có liên quan đến phát triển xã hội, phát triển con người.
+ Chỉ số nghèo của con người (HDI).
• Tỷ lệ người chỉ sống được đến 40 tuổi.
• Tỷ lệ người lớn không biết chữ.
• Tỷ lệ người không tiếp cận nguồn nước sạch, dịch vụ y tế và tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy
dinh dưỡng.
• So sánh phần tiêu thụ ( thu nhập) giữa nhóm 20% nghèo nhất và 20% giàu nhất.

+ Chỉ số liên quan đến phát triển giới (GDI).
+ Thước đo quyền hạn giới (GEM).
- Ba lĩnh vực ưu tiên của hội nghị Manila (1991) và các lĩnh vực xã hội khác.
+ Xoá bỏ tình trạng nghèo tuyệt đối.
+ Thực hiện công bằng trong phân phối.
+ Tăng cường sự tham gia của người dân.
+ Các lĩnh vực xã hội khác ( dân số, sức khoẻ, giáo dục, nhà ở, môi trường ….).
- Ba lĩnh vực ưu tiên của hội nghị Copenhagen ( Đan Mạch) năm 1995.
+ Mở rộng việc làm.
+ Giảm nghèo.
+ Hoà nhập xã hội.
- 10 lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam:
+ Giải quyết việc làm
+ Xoá đói giảm nghèo
+ Hoà nhập xã hội
+ Tăng cường vai trò của gia đình
+ Phát triển giáo dục
+ Dân số - kế hoạch hoá gia đình
+ Chăm sóc sức khoẻ nhân dân
+ Bảo trợ xã hội
+ Môi trường
+ Hạn chế, ngăn ngừa các hành vi phạm tội.
Câu 5: Hãy cho biết các giải pháp trong xoá đói, giảm nghèo ở Việt Nam ?
Gợi ý trả lời:
- Chương trình XĐGN phải được đặt trong chiến lược và kế hoạch phát triển KTXH của quốc
gia và địa phương.
3
- Thực hiện xã hội hoá trong XĐGN.
- Tăng cường và đa dạng nguồn vốn cho XĐGN (từ quốc gia, quốc tế và từ cộng đồng).
- Tăng cường lồng ghép của chương trình XĐGN.

- Tăng cường công tác chỉ đạo từ trung ương và có trọng điểm.
* Các giải pháp cụ thể:
- Phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường để đảm bảo phát triển bền vững.
+ Đẩy mạnh khuyến nông - khuyến lâm.
+ Tăng cường quỹ tín dụng.
+ Cải thiện đường giao thông.
+ Chuyển giao KHKT và chuyển dịch cơ cấu sản xuất.
- Các vấn đề xã hội
+ Y tế
+ Giáo dục
+ Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc thiểu số.
- Trợ giúp đối tượng chính sách xã hội.
+ Người có công với nước.
+ Người tàn tật, già yếu, trẻ mồ côi.
- Cứu tế, viện trợ khẩn cấp.
+ Cứu tế khi có thiên tai.
+ Cứu tế khi giáp hạt.
- Chống tệ nạn xã hội, xây dựng nếp sống văn hoá.
Câu 6: Hãy cho biết sự hoà nhập của phụ nữ trong các hoạt động phát triển cộng đồng ?
- Gợi ý trả lời
- Tầm quan trọng của sự hoà nhập xã hội đối với phụ nữ.
+ Khái niệm về hoà nhập.
+ Vai trò của phụ nữ trong hoà nhập.
+ Các yếu tố cản trở phụ nữ hoà nhập.
- Một số định hướng chính sách và giải pháp nhằm tăng cường sự hoà nhập của phụ nữ.
+ Biện pháp chung
• Tuyên truyền giáo dục, mạnh dạn huy động nữ giới tham gia quản lý nhiều hơn ở các cấp,
nhất là ở cơ sở.
• Có chính sách đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nữ giới tham gia vào các khâu quản lý xã hội,
sản xuất và phân phối sản phẩm.

• Đấu tranh với tệ nạn phân biệt, đối xử với phụ nữ.
+ Biện pháp cụ thể:
• Có chính sách bảo vệ, hỗ trợ cụ thể, thiết thực đối với phụ nữ nông dân.
• Mở rộng việc làm và đẩy mạnh XĐGN cho phụ nữ.
• Tăng cường hoà nhập giới trong việc thực hiện chính sách giáo dục - đào tạo.
• XH hoá việc thực hiện chính sách đối với phụ nữ và nâng cao năng lực, vai trò của các tổ
chức xã hội.
4
• Nâng cao nhận thức về giới của cán bộ lãnh đạo quản lý các cấp.
• Kiện toàn bộ máy và đẩy mạnh hoạt động của uỷ ban quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ từ
TW đến cơ sở.
Câu 7: Trình bày sự hoà nhập XH đối với đồng bào các dân tộc thiểu số trong các hoạt
động phát triển ?
Vài nét về các dân tộc thiểu số ở Việt Nam
+ 53 dân tộc thiểu số với 13 triệu người.
+ Dân tộc thiểu số chủ yếu sống ở miền núi, trung du.
+ Có dân tộc thiểu số chỉ vài trăm người, song có dân tộc thiểu số có dân số đến cả triệu người.
+ Các dân tộc thiểu số sống xen kẽ, hoà hiếu với nhau.
- Tầm quan trọng của các vấn đề dân tộc và việc hoà nhập của các dân tộc thiểu số trong cộng
đồng các dân tộc Việt Nam.
+ Đây là vấn đề nhạy cảm, phức tạp do có sự chênh lệch lớn về xuất phát điểm trên nhiều
phương diện.
+ Trong lịch sử đã từng có sự xung đột sắc tộc ở Việt Nam.
+ Thế giới có nhiều nơi xảy ra xung đột sắc tộc.
+ Các thế lực thù địch hay lợi dụng vấn đề dân tộc để chia rẽ.
+ Trong sự phát triển KT - XH, sự hoà nhập là để đảm bảo quyền bình đẳng về chính trị, kinh
tế, xã hội, văn hoá…. của các dân tộc.
+ Nhà nước cần tăng cường đầu tư và chỉ đạo sát sao việc triển khai các chương trình KT - XH
ở vùng đồng bào dân tộc sinh sống.
+ Tiếp tục đẩy mạnh cuộc vận động định canh - định cư, hỗ trợ di chuyển dân ra khỏi vùng khó

khăn.
+ Đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở hạ tầng: điện, đường, trường, trạm cho vùng đồng bào dân
tộc.
+ Xây dựng các điểm dân cư, đô thị ở miền núi.
+ Bảo tồn và phát triển các giá trị văn hoá của các dân tộc thiểu số.
+ Thúc đẩy giao lưu văn hoá giữa các dân tộc, tiếp thu văn hoá tiên tiến của các dân tộc khác
trên thế giới.
+ Phấn đấu đạt chuẩn giáo dục và xoá mù chữ cho người lớn.
+ Xây dựng đội ngũ cán bộ là đồng bào dân tộc thiểu số.
Câu 8: Hãy cho biết những chỉ tiêu, số liệu cần thiết trong quá trình điều tra tìm hiểu
cộng đồng ?
- Gợi ý trả lời:
Đây là bước đi đầu tiên của giai đoạn thiết kế dự án. Nếu làm tốt công tác này sẽ có bước đi
đúng, dự án sẽ có tính khả thi cao. Các số liệu cần tìm hiểu gồm:
- Đặc điểm dân số, lao động theo giới tính.
- Các hoạt động kinh tế, cơ cấu kinh tế.
- Kết cấu hạ tầng.
- Cơ cấu chính trị hiện hành.
5
- Phân tầng xã hội, các mức tương quan quyền lực, các mối quan hệ trong cộng đồng.
- Vấn đề giáo dục, dân trí, văn hoá, phong tục tập quán, truyền thống.
- Tình trạng sức khoẻ, vệ sinh môi trường, dinh dưỡng, kế hoạch hoá dân số.
- Chức năng nhiệm vụ và hoạt động và vai trò của các tổ chức trong cộng đồng.
- Đội ngũ lãnh đạo, quản lý, phương thức điều hành, vị trí vai trò của phụ nữ trong các cấp lãnh
đạo.
- Những vấn đề cấp thiết cần làm ngay.
- Các thông tin khác (tuỳ theo loại hình dự án).
* Cách thức thu thập thông tin và phân tích tình hình :
- Sử dụng tổng hợp các phương pháp.
- Phương pháp phổ biến: phiếu điều tra, phỏng vấn trực tiếp, quan sát, thảo luận nhóm, xin số

liệu thứ cấp….
- Thường xuyên cập nhật thông tin để điều chỉnh.
Câu 9: Cho biết cách thức xác định nhu cầu trong khi xây dựng dự án PTCĐ
- Gợi ý trả lời
- Cách xác định nhu cầu.
+ Xác định nhu cầu.
+ Sắp xếp các thứ tự ưu tiên trong các nhu cầu.
+ Cân đối các nhu cầu.
+ Quyết định các nhu cầu có thể áp dụng.
- Kỹ thuật xác định nhu cầu
+ Khảo sát
+ Quan sát
+ Phiếu điều tra
+ Lắng nghe ý kiến.
+ Dự họp cộng đồng.
+ Mở hội nghị chuyên đề có sự tham gia của người dân và lãnh đạo địa phương.
+ Tìm hiểu quan điểm của các tổ chức.
+ Phỏng vấn cán bộ nhà nước.
+ Tìm hiểu yêu cầu - kiến nghị của cộng đồng.
+ Khuyến khích cộng đồng lắng nghe ý kiến chuyên gia.
+ Xác định nhu cầu sau khi đã thảo luận.
+ Lấy ý kiến nhanh về tình trạng khó khăn hiện tại.
+ Làm báo cáo và hoàn chỉnh nhu cầu của cộng đồng.
+ Xây dựng mục tiêu dài hạn và ngắn hạn.
Câu 10: Hãy cho biết những thuận lợi và khó khăn khi tiến hành PRA để lập dự án PTCĐ
- Gợi ý trả lời:
- Những ưu điểm khi áp dụng PRA.
+ Pháp huy tính chủ động sáng tạo của người dân.
+ Phát huy tính dân chủ trong công việc.
6

+ Ý kiến của dân được tôn trọng.
+ Không áp đặt từ trên xuống mà làm từ dưới lên, lôi cuốn được nhiều người tham gia.
+ Được người dân ủng hộ.
- Những khó khăn khi áp dụng PRA
+ Thời gian thực hiện PRA ở cơ sở (từ 5-7 ngày) nên cần phải tập huấn cho nhiều người,
gây tốn kém và thường bị cắt xén, dẫn đến người dân không được tập huấn đầy đủ, cán bộ hay
làm thay dân dẫn đến sai lệch, chủ quan.
+ Làm PRA tại thôn bản yêu cầu nhiều người tham gia nên có thể ảnh hưởng đến sản xuất, nhất
là lúc bận rộn.
+ Tổ cán bộ PRA gồm nhiều người, nhiều ngành nên khó tập hợp được đầy đủ.
+ Phong tục tập quán có khi cản trở sự tham gia của các thành phần (nhất là phụ nữ) nên kết
quả không được như mong muốn.
+ Khi thẩm định phương án đòi hỏi phải có sự tham gia của lãnh đạo và mọi thành phần trong
cộng đồng (đối tượng hưởng lợi) thì mới toàn diện và đầy đủ. Tuy nhiên thường thì người nghèo,
phụ nữ, dân tộc thiểu số khó có thể tham gia đầy đủ vào tiến trình nên kết quả vẫn bị hạn chế.
PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG
1. Slide 1: PTCĐ là một tiến trình tăngϖCHƯƠNG I LÝ THUYẾT PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG trưởng kinh tế cùng với tiến bộ cộng đồng
theo hướng hoàn thiện các giá trị PTCĐ tự phát và PTCĐ tự giác là hai trình độϖchân, thiện, mỹ
của cộng đồng. khác nhau, với tác động của yếu tố khoa học trong các chiến lược, quy hoạch tổng
Các nguyên lý PTCĐ gồmϖthể, dự án, có tổ chức thiết chế quản lý sự phát triển. : tính tương đối,
tính đa dạng và tính bền vững. Với tổ chức xã hội là đồng thuận, tự quản và tham gia, hành động xã
hội của cộng đồng là đồng biến, tự biến Lý thuyết PTCĐ có 6 quan điểm : từ dưới lên; đồng bộ,
tham dự;ϖvà hiệp biến. chuyển biến xã hội; phát triển năng lực; chú trọng nghiên cứu và 4 mục tiêu
: cải thiện chất lượng sống; tạo sự bình đẳng trong tham gia; củng cố thiết chế, Triết lý tham dự là
cơ sở quan trọng của lý thuyếtϖtổ chức; thu hút tối đa. PTCĐ, trong đó, nghiên cứu tham dự là một
dạng tham gia có chất lượng, với nhiều kỹ thuật khác nhau. Lịch sử hình thành và diễn tiến của phát
triển cộng đồng I. 1- Lịch sử : PTCĐ (Community Development) xuất hiện vào những năm 1940 tại
các cựu thuộc địa đầu tiên của Anh. Ở Ghana, một người Anh tốt bụng nảy ra sáng kiến giúp dân tự
cải thiện đời sống bằng các nỗ lực chung của chính quyền và người dân địa phương. Nghèo Trình độ
văn hóa kém Sản xuất kém Sức khỏe kém 2- Diễn Kinh nghiệm tích cực nầy được lan rộng ở hầu

hết các cựu thuộc địa ở♦tiến : Năm 1950 LHQ công nhận khái niệm PTCĐ vàkhuyến khích
các♦châu Á và châu Phi. quốc gia sử dụng PTCĐ như một công cụ để thực hiện các chương trình
phát triển Thập kỷ 1960-1970 được chọn là thập kỷ phát triển thứ nhất với những♦quốc gia. Năm
1970♦chương trình viện trợ quy mô lớn về kỹ thuật, phương pháp, vốn liếng. Sự tham gia
của¬LHQ lượng giá thập kỷ phát triển, rút ra một số phương hướng : quần chúng là yếu tố cơ bản.
1 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
2. Slide 2: Yếu tố tổ chức là quan trọng : cần hỗ trợ sự hình thành và củng cố tổ¬ Không đặt
nặng chương trình, dự án từ bên trên hoặc¬chức của chính người dân. bên ngoài đưa vào mà chú
trọng các công trình vừa tầm do người dân đề xướng và Tạo được sự chuyển biến xã hội mới
là¬thực hiện với sự hỗ trợ từ bên ngoài. quan trọng. Đó là sự thay đổi nhận thức, hành vi của người
dân nhằm mục đích phát triển. Tạo được sự chuyển biến trong tổ chức, cơ cấu và các mối tương
7
quan PTCĐ chỉ có hiệu quả khi nằm trong một chiến lược phát¬lực lượng trong xã hội. Phát triển
cấp làng xã phải đặt trong kế hoạch phát¬triển quốc gia đúng đắn. Huấn luyện để trang bị cho dân
và những người có trách nhiệm¬triển cấp vùng. Từ thập kỷ 80 cho♦kỹ năng tổ chức, lãnh đạo là
một bộ phận không thể thiếu. đến nay, PTCĐ được biết đến một cách rộng rãi qua các chương trình
viện trợ phát triển của nước ngoài tại Việt Nam trong đó yếu tố tham gia của người dân là một Bộ
môn PTCĐ và tổ chức cộng đồng được giảng♦trong những nhân tố quyết định. Tuy nhiên, PTCĐ
vẫn là khoa học mới♦dạy trong một số trường đại học phía Nam. hình thành ở nước ta, cần có
những tổng kết lý thuyết và thực tiễn để hoàn chỉnh PTCĐ xuất phát từ các nước♦nó. Phát triển
cộng đồng và tổ chức cộng đồng : TCCĐ là phương pháp giúp các CĐ dân cư nghèo đô thị (ở
các♦đang phát triển. nước công nghiệp phát triển) biến chuyển, đoàn kết và tổ chức tốt hơn để giải
Thực chất PTCĐ và TCCĐ rất gần gũi và♦quyết các vấn đề và nhu cầu của mình. PTCĐ là một
phương phápθtrùng lắp. Phát triển cộng đồng : một bộ môn khoa học. vận động, giáo dục và tổ
chức quần chúng nên triết lý và phương pháp của nó được áp dụng trong nhiều lĩnh vực như :
khuyến nông, giáo dục sức khỏe, xây dựng và phát triển mạng lưới y tế cộng đồng, kế hoạch hóa gia
đình, phát triển kinh tế gia đình, tín dụng tiết kiệm, xây dựng nếp sống đô thị, cải tạo khu nhà ổ
chuột… PTCĐ vận dụng nhiều ngành khoa học khác như : tâm lý học, nhân chủng học, xãθ hội
học, CTXH, quản trị học, kinh tế học, chính trị học, tổ chức học… II. Cơ sở lý thuyết phát triển cộng
đồng 1- Khái niệm phát triển cộng đồng - thực chất và Phát triển cộng đồng: PTCĐ thực chất là quá

trình tăng trưởng kinh tế♣phạm vi cộng đồng cùng với tiến bộ cộng đồng theo hướng hoàn thiện
các giá trị chân, Định nghĩa của Liên Hiệp Quốc (1956) : “ PTCĐ là những tiến trình♦thiện, mỹ.
qua đó nỗ lực của dân chúng kết hợp với nỗ lực của chính quyền để cải thiện các điều kiện kinh tế,
xã hội, văn hóa của các cộng đồng và giúp các cộng đồng nầy Theo Murray và Ross : 2 PDF♦hội
nhập đồng thời đóng góp vào đời sống quốc gia” created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
3. Slide 3: “ Tổ chức cộng đồng là một diễn tiến qua đó một cộng đồng nhận rõ nhu cầu hay mục
tiêu của mình, sắp xếp các nhu cầu và mục tiêu nầy, phát huy sự tự tin và ý muốn thực hiện chúng,
tìm kiếm tài nguyên (bên trong và bên ngoài) để giải quyết nhu cầu hay mục tiêu ấy. Thông qua đó
sẽ phát huy những thái độ và kỹ “Đó là một chiến lược phát triển nhằm♦năng hợp tác với nhau
trong cộng đồng”. vận động sức dân trong các cộng đồng nông thôn cũng như đô thị để phối hợp
cùng với những nỗ lực của Nhà nước để cải thiện hạ tầng cơ sở và tăng khả năng tự lực •của cộng
đồng”1 Phát triển cộng đồng sẽ bao gồm một số hoạt động chủ yếu sau : Cộng đồng xác định các
vấn đề cần giải quyết của cộng đồng (Nhu cầu và mục Chọn lựa các vấn đề ưu tiên bằng các phân
tích định lượng và định tính•tiêu). Xây dựng các chương trình hành động trên cơ sở•(Nhu cầu và
mục tiêu ưu tiên). Triển khai, bao gồm cả điều•phối hợp các nguồn lực bên trong và bên ngoài.
Lượng giá các chương trình hành động không•chỉnh các chương trình hành động. chỉ trên cơ sở
nguyên lý là chúng phải tạo ra những chuyển biến xã hội hơn là một số hiệu quả trước mắt hoặc
mang tính hình thức, không căn bản. 2- Lý thuyết phát triển cộng đồng Nguyên lý PTCĐ dựa trên
nguyên lý phát triển xã hội, còn nguyên lý phát triển xã hội dựa vào nguyên lý phát triển phổ quát,
thực chất đó là các nguyên lý biện chứng. Phép biện chứng là cơ sở chung của lý thuyết phát triển.
Biện chứng của sự phát triển coi tồn tại khách quan phải bao gồm 4 nguyên lý tổng quát : (1) Tồn tại
(2) Tương đối (3) Biến hóa mâu thuẫn (4) Thống nhất đa dạng. Các nguyên lý nầy khi áp dụng vào
xã hội được diễn đạt cũng bằng 4 nguyên lý cơ bản như : (1) Sinh tồn (2) Hình thái kinh tế-xã hội
(để tổ chức và thiết chế xã hội) (3) Tiến bộ văn hóa – văn minh (vai trò của lực lượng sản xuất, của
khoa học công nghệ) (4) Phát triển bền vững (thể hiện mối quan hệ giữa Ba khía cạnh chủ yếu của
8
nguyên lý tổng quát của•xã hội người với môi trường). Tính tương đối : người ta đề cập tới những
quan niệm⇐phát triển cộng đồng : rất khác nhau về PTCĐ, nên không tuyệt đối hóa một sự vật,
một hiện tượng nào cả. Tuân Tử 1 Pratt, Brian & Jo Boyden, The Field Director’s Handbook,

Oxfam Manual for Development Worker. 3 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
4. Slide 4: đã nhận định : Có cái riêng thấy thì đương nhiên có cái riêng khác bị che. Ví dụ, cái
gọi là phát triển và kém phát triển là những quy ước theo một hệ quy chiếu, với một hệ quy chiếu
khác, ta lại có cách nhìn khác, không nên tuyệt đối hóa. Phát triển và kém phát triển là trong mối
quan hệ tương đối với nhau, bởi vì có thể phát triển cái này thì kém phát triển cái kia và ngược lại.
LêNin nói đấy là phát triển không đều của các tổ chức và thiết chế xã hội, của cộng Tính đa dạng :
cộng đồng là một tính nhưng biểu hiện⇐đồng xã hội nói riêng. Tính bền vững : cộng đồng có tính
bền vững, loài⇐rất phong phú, rất đa dạng. người dựa trên tính cộng đồng làm căn bản để tồn tại và
phát triển. Tóm lại, cơ sở riêng của lý thuyết phát triển cộng đồng bao gồm 3 nguyên lý, tạo nên tam
vị nhất thể như sau : (1) Nguyên lý tương đối của phát triển cộng đồng. (2) Nguyên lý tính đa dạng
của phát triển cộng đồng. (3) Nguyên lý tính bền vững của phát Lý•triển cộng đồng. Nguyên lý đa
dạng Nguyên lý tương đối Nguyên lý bền vững thuyết phát triển cộng đồng cũng đề cập đến mối
quan hệ giữa các thể chế xã hôi, chủ yếu là ba thể chế xã hội cơ bản tham gia vào sự phát triển cộng
đồng. - Thứ nhất là tự quản cộng đồng. - Thứ hai là sự quản lý của nhà nước. - Thứ ba là sự Triết lý
tham dự hay tham gia (participation) là một•can thiệp của thị trường trong những quan điểm quan
trọng của phát triển cộng đồng. Tham dự là tham gia ở mức thấp, còn tham gia là tham dự là ở mức
cao. Triết lý này thể hiện như sau : để cho cộng đồng phát triển tốt đẹp, bền vững thì phải có sự hợp
tác của tất cả các lực lượng xã hội, của các tổ chức và thíết chế xã hội, mà ta tạm hình dung có 4 lực
lượng chủ chốt sau đây tham gia vào phát triển cộng đồng : - Thứ nhất là bản thân cộng đồng. - Thứ
hai là Nhà nước. - Thứ ba là thị trường. - Thứ tư Vấn đề phát triển : 4 PDF created with pdfFactory
trial•là các nhân tố xã hội. version www.pdffactory.com
5. Slide 5: Phát triển : Phát triển là♣Thế nào là phát triển và kém phát triển ? quá trình biến đổi
về chất và lượng. Về số lượng thì đó là sự tăng trưởng, về phẩm chất thì nhất định phải có sự biến
đổi về mặt chất lượng theo hướng tiến Phát triển xã hội : phát triển xã hội là sự tăng trưởng, đặc biệt
là tăng♣bộ. trưởng kinh tế cùng với sự biến đổi xã hội theo chiều hướng tiến bộ xã hội, Kém phát
triển : Kém PT thể hiện ở chỗ♣nghĩa là đúng hơn, tốt hơn và đẹp hơn. các nhu cầu cơ bản không
được đáp ứng đầy đủ : thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu nước sạch, thiếu điện, nhà ở tồi tàn, thiếu cầu
đường, lưu thông khó khăn, thiếu thuốc chữa bệnh, Các nhu cầu sinh hoạt tinh thần, giải trí yếu
kém, mù chữ cao, thiếu trường lớp và giáo viên, thiếu thông tin, lạc hậu về khoa học kỹ Mục đích

của phát triển : “ Mục♣thuật. Tâm lý thiếu tự tin, trông chờ, ỷ lại. đích và mục tiêu của phát triển là
nâng cao chất lượng đời sống của người dân và nhằm cung cấp cho con người những cơ hội để phát
triển toàn diện các tiềm năng. Phát triển không thể chỉ định nghĩa như tăng số thu nhập đầu người
của một quốc gia, tăng các chỉ số sản phẩm sản xuất của địa phương, của vùng, hoặc tăng tiết kiệm
của cá nhân hay nhóm. Phát triển không chỉ hàm ý sự tăng lên về tài nguyên và thêm kỹ năng, mà
còn là tạo ra những thay đổi, cải tiến tích cực. Phát triển cần giúp những người dân thiệt thòi trước
đây có thể cải thiện các điều kiện sống của họ và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản như việc làm, nhà
ở, môi trường an toàn. Phát triển có nghĩa là người dân thiệt thòi trong cộng đồng ngày nay có khả
năng trả tiền học phí cho con cái, trả y tế phí và mở mang kiến thức về xã hội hiện đang sống. Phát
triển ngụ ý rằng đường sá, cầu cống được xây dựng, lưu thông được cải tiến và mạng lưới thông tin
hữu hiệu được thiết lập. Phát triển cũng có nghĩa là người dân trong cộng đồng có thể đạt được
9
nhiều mặt cải thiện nêu trên thông qua những cố gắng của họ, và sẽ tham gia vào những quyết định
có ảnh hưởng đến đời sống của họ. Điều nầy được xem như yếu tố chủ yếu để quyết định xem phát
triển cộng đồng đúng nghĩa có xảy ra hay không. Cuối cùng Phát triển tùy vào sáng kiến khởi sự của
người dân trong cộng đồng, và Phát triển chỉ có thể xem như đúng nghĩa đích thực nếu nghèo đói và
thất nghiệp giảm đi, nhân quyền và công bằng xã hội được củng cố”2 2 Định nghĩa của United
Nations Center for Regional Development, 1988 Trung tâm phát triển vùng của Liên Hiệp Quốc. 5
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
6. Slide 6: Các nhà nghiên cứu và các nàh lãnh đạo cho¬ Các chỉ báo phát triển : ♣ rằng không
thể đồng nhất phát triển với tăng trưởng. Tăng trưởng kinh tế không có nghĩa là phát triển xã hội.
Tăng trưởng kinh tế là một chỉ số của sự phát triển chứ không phải là tòan bộ các chỉ số của sự phát
triển. Phát triển xã hội hiện nay được hiểu theo nghĩa toàn diện gồm có rất nhiều chỉ số. Trong báo
cáo phát triển hằng năm của Ngân hàng Thế giới (WB) ta thấy có hơn 200 chỉ số về sự phát triển xã
hội để so sánh giữa các nước về sự phát triển, giữa các khu vực, Nhóm chỉ số tăng trưởng•trong đó
nếu gom lại thì có các nhóm chỉ số cơ bản : kinh tế, đặc biệt là chỉ số về bình quân thu nhập đầu
người so sánh giữa các Nhóm chỉ số phát triển xã hội : người ta quan tâm•cộng đồng và các khu
vực. rất nhiều đến nhiều đến chỉ só phát triển xã hội, đặc biệt là chỉ số phát triển dịch vụ xã hội,
trong đó có 2 dịch vụ cơ bản nhất là dịch vụ giáo dục và dịch vụ y tế. Chỉ số phát triển con người
HDI – Human Development Index là chỉ số tổng θ Thu nhập bình quân đầu người θhợp kinh tế xã

hội của sự phát triển, bao gồm : Trình độ học vấn trung bình Ngoài hai chỉ số phát triểnθTuổi thọ
trung bình kinh tế và xã hội nói trên, người ta quan tâm đến một nhóm chỉ số quan trọng nữa : - Chỉ
số phát triển cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm) - Chỉ số phát triển bền vững : Đây là một
quan niệm hiện đại. Lâu nay chúng ta mới chỉ quan tâm đến những chỉ số phát triển kinh tế, xã hội,
con người, văn hóa nhưng ít đề cập tới quan hệ giữa con người và xã hội với tự nhiên. Đó là những
quan niệm mở rộng, có một loạt các chỉ số có liên quan như : chỉ số bảo vệ môi trường, phát triển
con người. Phát triển kinh tế-xã hội mà khong bảo vệ môi trường thì có nguy cơ sẽ dẫn tới mặt trái
của nó, tức là suy thoái mà thế giới hiện đại đã có quá nhiều bài học. 3- Quan điểm, mục tiêu và quy
tắc hành động 3.1 Các quan điểm định hướng 1) Phát triển cộng đồng dựa trên phương pháp luận từ
dưới lên (Bottom-up) xuất phát từ nhu cầu của chính người dân. Muốn tự phát triển, chính người
dân phải tự ý thức cũng như tự tổ chức để bảo vệ quyền lợi của mình. 2) Phát triển phải đồng bộ trên
mọi khía cạnh của đời sống xã hội : kinh tế, xã hội, văn hóa…phải cùng được nâng lên. 3) Sự tham
gia của quần chúng là hết sức quan trọng, là yếu tố then chốt. Sự tham gia của chính quyền được coi
như là một nhân tố bên trong, nó không phải là một lực lượng đứng bên ngoài hoặc bên trên cộng
đồng mà là một thành phần quan trọng của cộng đồng. 4) Tạo được chuyển biến xã hội mới là quan
trọng. Đó là sự thay đổi nhận thức, hành vi của người dân nhằm mục đích phát triển; là tạo được
chuyển biến trong cơ cấu tổ chức, các mối tương quan lực lượng trong chính cộng đồng đó. 6 PDF
created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
7. Slide 7: 5) Phát triển năng lực trên cơ sở không “làm thay”, “làm cho” người dân. Người dân
không thể hành động nếu thiếu năng lực. Họ cũng không thể hành động đơn phương, riêng lẻ mà
phải kết hợp với các cá nhân, tổ chức cùng một chí hướng và quyền lợi để tạo thành quyền lực
chung. Muốn cho người dân tự làm thì tổ chức thông qua huấn luyện là then chốt. 6) Các nghiên cứu
làm nền tảng cho việc triển khai các dự án phải đặt ngang tầm với vị trí cần có của nó trong công tác
phát triển cộng đồng. Hoạt động đánh giá, lượng giá (Evaluation) là một bước “đo lường” hiệu quả
xã hội của các dự án và mở ra những vấn đề mới cho cộng đồng. Chúng tăng tính hiệu quả của các
dự án. 3.2 Mục tiêu của phát triển cộng đồng: Mục tiêu bao trùm của Phát triển cộng đồng là góp
phần mở rộng và phát triển các nhận thức và hành động có tính chất hợp tác trong cộng đồng, phát
10
triển năng lực tự quản cộng đồng. Mục tiêu tổng quát trên đây được thể hiện dưới 4 khía cạnh sau
đây : 1) Hướng tới cải thiện chất lượng sống của cộng đồng, với sự cân bằng về vật chất và tinh

thần, qua đó, tạo những chuyển biến xã hội trong cộng đồng. 2) Tạo sự bình đẳng trong tham gia của
mọi nhóm xã hội trong cộng đồng, kể cả các nhóm thiệt thòi nhất đều có quyền nêu lên nguyện vọng
của mình và được tham gia vào các hoạt động phát triển, qua đó, góp phần đẩy mạnh công bằng xã
hội. 3) Củng cố các thiết chế/tổ chức để tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển biến xã hội và sự tăng
trưởng. 4) Thu hút sự tham gia tối đa của người dân vào tiến trình phát triển. Hai khái niệm then
chốt của PTCĐ hiện nay là “xây dựng năng lực” (capability building) và tạo sức mạnh
(empowerment). Để tạo được điều nầy, PTCĐ phải là một quá trình luôn luôn tiếp diễn. Mục tiêu
cuối cùng của một chương trình PTCĐ là giúp cho cộng đồng đi từ một tình trạng kém phát triển,
Tiến trình♦không tự mình giải quyết các vấn đề của riêng mình tiến tới tự lực. Thức tỉnh : việc làm
đầu tiên là phải giúp CĐ hiểu về¬phát triển cộng đồng chính mình thông qua các hoạt động nhận
diện (assessment) và chẩn đoán (diagnosis) cộng đồng, gồm các hoạt động trao đổi, thảo luận, điều
tra các nhu cầu và vấn đề khó khăn cũng như tiềm năng và thuận lợi, xác lập những vấn đề ưu tiên,
xây dựng các dự án để giải quyết các vấn đề của CĐ, lượng giá tính hiệu Tăng năng lực : CĐ cần
được hỗ trợ bên ngoài (kiến thức chuyên¬quả của chúng. môn, tín dụng, đầu tư, cơ quan viện
trợ…) và thông qua quá trình huấn luyện cộng đồng để khác phục những hạn chế và tăng cường kiến
thức và kỹ năng để hành động. Các hoạt động tăng độ liên kết, khả năng tổ chức, lãnh đạo và quản
lý để hành Tự lực : mục đích quan trọng nhất là thông qua¬động tập thể có hiệu quả hơn. thay đổi
và tăng trưởng, cộng đồng sẽ trở nên tự lực. Mục đích cuối cùng không phải là mọi khó khăn, khủng
7 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
8. Slide 8: hoảng không còn nữa mà mỗi lần gặp khó khăn, cộng đồng có thể tự huy động nguồn
lực bên trong và bên ngoài để giải quyết vấn đề. Điều nầy chỉ có thể có nếu biết xử lý đúng các tình
huống trong quá trình phát triển, qua đó, cộng đồng sẽ tăng trưởng và tự lực hơn như con người phải
trải qua khủng hoảng mới trưởng thành được. Thông qua các dự án phát triển cộng đồng như là
những phương pháp “kích hoạt”, các mục tiêu trên từng bước triển khai trong thực tiễn. Sau đây là
một mô hình về quá trình làm PTCĐ4 CĐ còn yếu CĐ thức tỉnh CĐ tăng năng CĐ tự lực kém lực
Hình Tăng Tự tìm hiểu Phát huy Huấn thành các cường tiềm và phân tích luyện động lực nhóm liên
năng kết tự nguyện Hành động chung có lượng Phát triển cộng đồng tin tưởng♦giá (từ thấp đến
cao) 3.3 Quy tắc hành động: rằng mọi công dân và các cộng đồng hoàn toàn có khả năng quản lý
cuộc sống và các vấn đề của mình ngoại trừ khi họ bị đè nặng bởi mối lo âu để sống còn. Năng lực
tự quản (governance) là một năng lực tự có và tiềm ẩn trong các cộng đồng, ♦vấn đề của phát triển

cộng đồng là cần đánh thức hoặc củng cố năng lực đó. Phát triển chỉ có thể thành công trên cơ sở
xuất phát từ ý chí và nội lực từ bên trong. “Làm thay”, “nghĩ hộ” là những tư duy và hành động xa lạ
với phát triển Mọi chương trình hành động phải do cộng đồng tự quyết nhằm bảo đảm♦cộng đồng.
Dân chủ là một nguyên tắc mà mọi♦tính tự chịu trách nhiệm của cộng đồng. chương trình phát
triển cộng đồng phải hướng tới vì chúng đảm bảo rằng lợi ích chung sẽ được tôn trọng. Nhưng dân
chủ đòi hỏi một quá trình làm quen và không nên quên rằng tính tổ chức, kỷ luật là hình thức dân
chủ nhất. 4 Giáo trình PTCĐ, Nguyễn thị Oanh, 1994 8 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
9. Slide 9: Không đặt nặng chương trình, dự án (nghĩa là những ý đồ có sẵn của tổ♦ chức nhà
nước, cơ quan phát triển, tổ chức xã hội …) từ bên trên hoặc bên ngoài đưa vào mà là hướng tới các
công trình vừa tầm do người dân đề xướng và thực Các hoạt động phát tr♦hiện với sự hỗ trợ từ bên
ngoài. iển cộng đồng là các hoạt động mang tính nhân-quả, muốn tạo ra hiệu quả mang tính tổng thể
11
phải có Ưu tiên các hoạt động♦một chuỗi các hoạt động liên quan và phụ thuộc lẫn nhau. mang
tính đột phá khẩu, các mục tiêu ưu tiên nhưng chúng phải được đặt trong một Đối tượng ưu tiên của
PTCĐ là người♦cái nhìn phát triển mang tính tổng thể. nghèo và người thiệt thòi. Nghèo, dân trí
thấp… là các vấn đề của phát triển Công bằng xã hội không chỉ là một khẩu hiệu mà phải dẫn tới sự
tái♦cộng đồng. phân phối các nguồn lực ở cấp vi mô cũng như vĩ mô. Điều nầy rất quan trọng vì
Các hình♦không ít chương trình phát triển đã tạo ra khoảng cách giàu-nghèo. thức hợp tác là cơ sở
để phát huy tinh thần trách nhiệm và tinh thần cộng đồng. ♦Xây dựng và củng cố khả năng hợp tác
là những vấn đề của phát triển cộng đồng. Sự hỗ trợ bên ngoài từ chuyên môn (xã hội và kỹ thuật)
đến các nguồn lực vật chất- tài chính là rất cần thiết nhưng chỉ là chất xúc tác. Tiền của cũng quan
Đây là các hoạt động♦trọng nhưng quan trọng hơn là “cách nghĩ”, “cách làm”. xúc tiến (promotion)
của bên ngoài với sự nỗ lực và quyết tâm của bản thân cộng Các hoạt động phát triển cộng đồng có
trình tự về mặt phương pháp, cần♦đồng. có sự huấn luyện cho các tác viên phát triển cộng đồng và
người dân tại chỗ. III. Cơ sở thực tiễn phát triển cộng đồng 1- Từ sáng kiến của cộng đồng, gia tăng
tính năng động xã hội vi mô và giảm trừ độc quyền Nhà nước vĩ mô. Nhu cầu phát triển của các
cộng đồng nhỏ ở nông thôn đòi hỏi phải có những cách đặt vấn đề mới xuất phát từ những nhu cầu
được thức tỉnh từ chính họ. Tính bền vững của các hoạt động phát triển cần phải có những nguyên
tắc làm việc mới, những phương pháp mới đáp ứng những đòi hỏi của thực tiễn cuộc sống. Quá trình

xác định nhu cầu, lập kế hoạch can thiệp đã dựa trên một tư duy mới là : thay vì bên ngoài làm hộ,
người dân ở mỗi cộng đồng phải tự mình đứng ra giải quyết những vấn đề riêng của mình, sự giúp
đỡ của bên ngoài chỉ có tính chất hỗ trợ, không mang tính quyết định. Thiếu hụt sự hưởng ứng, ý chí
và nỗ lực của người dân là một trong những nguyên nhân cho sự thất bại của nhiều chương trình
phát triển cộng đồng. Ngoài nguyên nhân chú trọng đến biện pháp hỗ trợ mang tính cấp cứu, từ thiện
là cách đặt vấn đề mang tính áp đặt từ trên xuống (Top-down) thay vì cần có một kế hoạch từ dưới
lên (Bottom-up). Cho dù thể chế đã cởi mở rất nhiều nhưng xã hội ta chưa biết nhiều đến các tổ
chức tự nguyện từ sáng kiến của người dân, của các tổ chức phi chính phủ. Hệ thống 9 PDF created
with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
10. Slide 10: giáo dục chưa tạo cho con người Việt Nam khả năng tự chủ, sáng tạo, biết thích ứng
trong những hoàn cảnh khác nhau của cuộc sống. Tinh thần làm việc theo nhóm còn xa lạ với chúng
ta. Phát triển cộng đồng khuyến khích sáng kiến từ dưới lên, với sự kết hợp với chính người dân để
giải quyết vấn đề của cộng đồng. Sự tin tưởng tuyệt đối, vô điều kiện vào khả năng vươn lên của
người nghèo, của những thành phần xã hội thấp kém nhất là một giá trị nhân bản, là một cách đặt
vấn đề mới. Thói quen áp đặt, bao biện và làm thay dân là sản phẩm của cách giáo dục và quản lý
không thích hợp với tư duy phát triển cộng đồng. Triết lý phát triển cộng đồng có sự tham gia tích
cực của người dân đòi hỏi một sự đổi mới về nhận thức và tư duy hành động. Việt Nam đang bước
vào một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt. Nhiều hình thức hợp tác tự nguyện mới, nhiều
mô hình do người dân địa phương tự liên kết để giải quyết nhu cầu của mình hay tham gia vào các
chương trình từ bên ngoài đưa vào, một số mô hình đã chứng minh tính hiệu quả của nó. Trong công
cuộc Đổi mới, chúng ta có thể lấy các tư tưởng của Bác Hồ “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó
vạn lần dân liệu cũng xong” cũng như các tư tưởng “lấy dân làm gốc”, “dân biết, dân bàn, dân làm,
dân kiểm tra” làm cơ sở tư tưởng cho phát triển cộng đồng. Truyền thống tình làng nghĩa xóm,
tương thân tương trợ, lá lành đùm lá rách cũng là những cơ sở xã hội-lịch sử quan trọng cho Ơ cấp
Nhà nước♣hoạt động nầy. 2- Quá trình chuyên môn hóa phát triển cộng đồng cần có sự công nhận
phát triển cộng đồng như là một phương thức tạo điều kiện cho cho phát triển kinh tế, xã hội toàn
diện, và phải được áp dụng trong các chương trình quốc gia như phát triên nông thôn, xóa đói giảm
12
nghèo, dân số và Cán bộ các chương trình kể trên cần được tập huấn về phương pháp♣sức khỏe…
Cần xây dựng phát triển cộng đồng như một bộ môn khoa♣phát triển cộng đồng. học ứng dụng tại

các trường đại học. IV. Triết lý tham dự phát triển cộng đồng Cộng đồng là một nhóm người sống
trong cùng một địa vực hay có những lợi ích và mối quan tâm chung mà không bị quy định bởi các
giới hạn địa lý. Họ xây dựng các tổ chức và thiết chế nhằm đáp ứng một số nhu cầu chung của cộng
đồng. Tham dự là một quá trình của quần chúng cùng tham gia các hoạt động có mục đích chăm sóc
cộng đồng. Oakley trích dẫn các thí dụ về cách biểu thị khái niệm tham dự cộng Quá trình tham dự,
theo nghĩa rộng, là quá trình tạo ra khả năng nhậy• θđồng : cảm của quần chúng và do vậy làm tăng
khả năng tiếp thu và năng lực của quần chúng 10 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
11. Slide 11: nông thôn nhằm đáp ứng các chương trình phát triển cũng như khích lệ Liên quan
đến vấn đề phát triển, tham dự bao hàm•các sáng kiến của địa phương. việc thu hút quần chúng vào
quá trình ra quyết định, thực hiện sự phân chia lợi ích trong các chương trình phát triển và lôi cuốn
họ vào quá trình đánh giá Quá trình tham dự hướng tới những nỗ lực có tổ chức nhằm tăng•chương
trình. cường kiểm soát các nguồn lực và các tổ chức điều hành trong những hoàn cảnh xã hội nhất
định, kiểm soát các nhóm, các phong trào mà từ trước đến giờ vẫn nằm Susan Rifkin cho rằng để
hiểu sự tham dự cộng đồngθngoài sự kiểm soát như vậy. phải đặt các câu hỏi sau : Tại sao lại tham
dự ? Ai tham dự ? Quần chúng tham dự như thế nào ? Để đo sự tham dự, Rifkin đưa ra một khung
đánh giá quá trình tham gia gồm 5 yếu tố : Đánh giá nhu cầu, sự lãnh đạo, hoạt động quản lý, tổ
chức và θhuy động nguồn lực. Mọi sự tham dự tốt phải thể hiện trên 5 chiều cạnh nầy. Tham dự
như là một phương tiện để tạo•Mc. Call phân biệt ba mức độ tham dự : •ra các điều kiện dễ dàng
cho việc thực hiện các can thiệp từ bên ngoài vào. Tham dự như là một phương tiện để dung hòa
trong quá trình ra quyết định và tạo Tham dự như là mục đích tự•lập chính sách cho các can thiệp
từ bên ngoài vào. thân – trao quyền cho các nhóm xã hội và kiểm soát nguồn lực và ra quyết định.
Trong xã hội hiện đại, tầm ảnh hưởng của⇐1- Các hình thức tham gia cộng đồng Nhà nước trong
xã hội đã được mở rộng một cách to lớn. Nhà nước ngày nay là người cung cấp chính yếu các dịch
vụ phát triển xã hội. Nhà nước là người hợp tác, một lực lượng quan trọng trong phát triển cộng
đồng. Vai trò của Nhà nước trong phát triển cộng đồng bao hàm cả hai tư cách : là cơ quan có thẩm
quyền cho phép các hoạt động phát triển tại cộng đồng và là một trong các lực lượng có tiềm lực
tham gia vào quá trình này. Không thể coi nhẹ vị trí của Nhà nước đóng góp có hiệu quả vào việc
xúc tiến tham gia cộng đồng, thể hiện trên một số Tạo hành lang pháp lý/hệ thống chính sách cho
các hoạt động•phương diện sau : hướng vào các chương trình phúc lợi công cộng chung, các chính

sách miễn giảm thuế cho các doanh nghiệp, các nhóm xã hội trong cộng đồng tham gia các dự án
Cung cấp/điều chỉnh các nguồn lực của chính phủ cho các•phát triển cộng đồng. chương trình phát
triển cộng đồng, kêu gọi hoặc tạo điều kiện cho c ác dự án do Là lực lượng điều chỉnh các mâu
thuẫn trong•các NGO nước ngoài vào cộng đồng. cộng đồng, giữa các cộng đồng với nhau với tư
cách là người đại diện cao nhất Các tổ chức phi chính phủ cung cấp các⇐lợi ích chung của cộng
đồng quốc gia. cơ hội có hiệu quả hơn cho việc thực hiện các ý tưởng tham gia cộng đồng, và hình
thức tham gia thường là thiết thực hơn 11 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
12. Slide 12: là Nhà nước do hoạt động của NGO thường nhỏ, ngừơi dân dễ thấy ngay tính hiệu
quả của nó. Tính quan liêu của hệ thống Nhà nước cũng không phải lúc nào cũng thích hợp với vai
trò là lực lượng tham gia trực tiếp vào phát triển cộng đồng. NGO linh hoạt hơn vì họ không bị hạn
chế trong hoạt động của mình ở lĩnh vực công tác chuyên biệt như các cơ quan chính phủ. Các mối
13
quan hệ tốt với cơ quan công cộng sẽ là điều kiện và nguyên tắc để các NGO có thể thực hiện được
Là người trực tiếp xây dựng , triển khai và đánh giá•tốt chức năng của mình. các chương trình phát
triển cộng đồng bởi nhu cầu của các hoạt động phát triển là rất đa dạng, do đó mỗi một NGO với tôn
chỉ và mục tiêu của mình thường bó gọn Tính gọn nhẹ•vào một số lĩnh vực, với một số hoạt động
có tính truyền thống. của một tổ chức là một lợi thế trong việc nắm bắt nhu cầu, xây dựng kế hoạch,
triển khai các hoạt động phát triển cộng đồng. Tính quan liêu ít được biết đến Do ngay từ đầu nhiều
tổ chức NGO xây•trong các hoạt động phát triển của NGO. dựng tôn chỉ, mục tiêu của minh theo
triết lý tham dự nên những mâu thuẫn của quá trình phát triển cộng đồng vốn là sự hợp lực của các
lực lượng bên ngoài và Các NGO đã đóng•bên trong ít xảy ra hoặc có thì cũng dễ có thể điều hòa
được. góp vai trò chính trong việc thúc đẩy tham gia cộng đồng, song không thể không nói tới một
số vấn đề về khả năng hợp tác với hệ thống chính quyền, trong đó có chính quyền cơ sở, nhiều khi
gây ra những phản ứng tại cộng đồng. Vấn đề thứ hai dễ găp phải là các NGO thường quá chú trọng
đến một số lĩnh vực hoặc hoạt động nào đó, thường ít có những hoạt động mang tính hệ thống nên
có khi trùng lặp tại Vai trò của các⇐một thời điểm hoặc một khu vực, hoặc ít có hiệu quả hệ thống.
tổ chức xã hội tại cộng đồng trong sự tham gia cộng đồng là một vấn đề nội bộ của quá trình tham
gia cộng đồng. Các tổ chức xã hội tại cộng đồng thường có những vai trò nhất định bởi đó là các tổ
chức do người dân tự nguyện lập nên nhằm đáp ứng các nhu cầu đã xác định cụ thể nào đó, nó

thường bền vững do có cơ sở tại chỗ. Trong mỗi cộng đồng nông thôn, các tổ chức, nhóm lập ra bởi
rất nhiều nhu cầu, từ các vấn đề kinh tế, tín dụng, các dịch vụ xã hội cơ bản như nước sạch, học
hành, y tế và chăm sóc sức khỏe, cho đến các nhu cầu văn hóa tinh thần như thờ cúng, cố kết cộng
đồng… Điểm chung của các tổ chức nầy là chỉ lập ra khi người dân thấy cần thiết, người lãnh đạo
hay các thành viên đều là những người tự nguyện, hào hứng tham gia các hoạt động của địa phương.
Trong các cộng đồng đô thị, vốn là người tứ xứ nên các tổ chức ở đây thường không có cơ sở thân
tộc hay láng giềng thân thiết mà lấy mục đích công việc làm hạt nhân tập hợp, dưới sự lãnh đạo của
các tổ chức xã hội, những cá nhân là các nhà hoạt động xã hội, các doanh nghiệp, các nhà từ thiện.
Tính tại chỗ của các tổ chức tại chỗ ở các cộng đồng tham gia vào các chương trình phát triển cộng
đồng vừa là điểm thuận lợi vừa là điểm bất lợi. Sự hợp tác chặt chẽ giữa ba bộ phận : chính quyền
cơ sở, các NGO và các tổ chức xã hội tại chỗ là cách tốt nhất để khắc phục những điểm mạnh và yếu
của từng bộ phận. Trong thực 12 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
13. Slide 13: tiễn, sự thành công hay thất bại của các chương trình phát triển cộng đồng phụ thuộc
vào việc có xác lập được cơ chế phối hợp giữa ba lực lượng này hay không. 2- Nghiên cứu tham dự
như một cách tham gia Nghiên cứu (Research) có thể được hiểu như một quá trình phân tích những
vấn đề, những mâu thuẫn, xung đột của đối tượng, có liên hệ với hoàn cảnh, môi trường xung quanh,
nhằm tìm ra những giải pháp hiệu quả cho phát triển. Các chương trình nghiên cứu của các tổ chức
quốc tế tại cộng đồng thường áp dụng phương pháp luận tham dự với niềm tin rằng bằng triết lý
tham dự, các chương trình phát triển cộng đồng có thể thu hút được sự tham gia của mọi lực lượng
xã hội, mọi nguồn lực vào quá trình phát triển, phần nào khắc phục những hạn chế của các phương
pháp nghiên cứu không tham dự. Phương pháp luận tham dự dựa trên triết lý như sau : Tham dự là
từ người dân và trả lại cho người dân, đấy là thực chất của phương pháp luận tham dự. Nhiều tổ
chức quốc tế hiện nay cho rằng phương pháp luận tham dự là phương pháp luận đi từ dưới lên, chứ
không phải là phương pháp nghiên cứu không tham dự là đi từ trên xuống. Đi từ người dân trở thành
khoa học, chứ không phải đi từ tháp ngà khoa học rồi áp đặt cho người dân những khái niệm, những
phạm trù mà tự mình đặt ra. Nói một cách lý tưởng, nghiên cứu tham dự là cùng người dân, vì người
dân và không phải là đứng trên dân. Điều nầy có nghĩa là các đại diện của quần chúng phải có đủ
năng lực để tham gia như là các nhóm hướng dẫn trong nghiên cứu tham dự, tham gia ở mọi thời
14
điểm của quá trình nghiên cứu cho đến khi các kết quả được công bố và thông tin được đưa trở lại

tới quần chúng theo đường khác nhau. Có sự khác biệt rõ nét giữa nghiên cứu thông thường (không
tham dự) và nghiên cứu tham dự. Sự khác biệt quan trọng nhất trong nghiên cứu tham dự là các câu
hỏi nghiên cứu và các vấn đề ưu tiên được dựa trên cơ sở các nhu cầu Giai đoạn 1: xác lập các¬của
cộng đồng và được hình thành bởi chính cộng đồng. Giai đoạn 2 : Triển khai đề cương nghiên
cứu¬ưu tiên và ấn định các mục tiêu tại cộng đồng. Trong nghiên cứu tham dự muốn đạt được sự
tham dự tối đa của cộng đồng trong việc chẩn đoán vấn đề, nâng cao nhận thức và tự tin để cải thiện
hoàn Ngăn ngừa♣ Tương đối đơn giản ♣cảnh thì các phương pháp được lựa chọn cần : Chỉ hướng
vào sự hiểu biết những♣được sự nản lòng và thờ ơ của người tham dự Tổ chức những cuộc họp để
nâng cao nhận thức và trách♣gì thực sự cần thiết Việc thu thập số liệu thực tế cũng có thể được
thực hiện theo¬nhiệm chung. phương pháp tham dự. Trong trường hợp này, thực chất là các thành
viên cộng đồng tự mình thực hiện nghiên cứu. Đề cương nghiên cứu cần phải thích hợp để trả lời
các câu hỏi nghiên cứu của họ. 13 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
14. Slide 14: Quá trình tìm ra các kết quả nghiên cứu theo phương pháp thông thường¬ (không
tham dự) vẫn cần phải chuyển giao cho cộng đồng, trong khi đó, kết quả do chính các thành viên
cộng đồng tìm ra (có sự tham dự) thì không cần phải chuyển Phương pháp làm báo cáo cũng là
điểm khác biệt cơ bản giữa nghiên cứu¬giao. Các nhà nghiên cứu thông thường có thể♣thông
thường và nghiên cứu tham dự : báo cáo ngay đến đồng nghiệp và các nhà tài trợ nghiên cứu của
họ. Đôi khi họ không được đào tạo viết báo cáo một cách toàn diện. Những báo cáo của họ thường
Nghiên cứu tham dự là dạng nghiên cứu♣khó đọc, dùng các thuật ngữ chuyên môn. trong đó các
kết quả được trình bày theo cách những người không có chuyên môn khoa học có thể tham dự vào
các buổi thảo luận. Điều này có thể có ít uy tín về mặt khoa học nhưng lại thỏa mãn nhu cầu và đó là
phương pháp kiểm tra tốt nhất Trong nghiên cứu tham dự, nhiều♣về giá trị và tính thỏa đáng của
kết quả. phương pháp và thủ tục được kết hợp với nhau để hệ thống hóa tri thức mới theo trình độ
nhận thức và khả năng hiểu được các dạng văn bản có lời hoặc hình ảnh. Cho đến nay có một số
loại hình nghiên cứu tham dự chủ yếu như sau : Chẩn đoán¬ nông thôn có sự tham gia 1 DRP
Diagnosis with rural participation 2 FPR Nghiên cứu có sự tham gia của trang Farmer participation
research chủ Phương pháp nghiên cứu được tăng 3 MARP Method of accelerated research with tốc
có sự tham dự participation 4 PALM Phân tích tham dự và giáo học pháp Participatory Analysis and
learning methods Chẩn đoán và quyết định có sự tham Diagnosis and Decision with 5 DDP dự
participation Nghiên cứu hành động tham dự 6 PAR Participatory Action Research Lập kế hoạch và

đánh giá nông thôn PRA and planning 7 PRAP tham dự Đánh giá nhanh tham dự 8 PRA
Participatory Rapid Appraisal Đánh giá nhanh dân tộc học tham dự Rapid Ethnic Appraisal with 9
REAP participation Phương pháp đánh giá nông thôn nhanh (Rapid Rural Appraisal – RRA) được
đưa ra vào những năm cuối thập niên 1970 và đã được sử dụng để đưa ra các thông tin nhanh và
chính xác cho việc nhận dạng và đánh giá các chương trình phát triển nông thôn. Gần đây, dựa trên
kinh nghiệm có được ở An độ, RRA đã nhanh chóng trở thành phương pháp tham dự và dẫn đến
một khái niệm mới là đánh giá nhanh tham dự (Participatory Rapid Appraisal- PRA). Khái niệm nầy
mô tả các cách tiếp cận và phương pháp tạo ra khả năng cho dân chúng địa phương được chia sẻ và
nâng cao kiến 14 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
15. Slide 15: thức của họ về cuộc sống và phân tích các điều kiện nhằm tạo cho họ khả năng lập
kế hoạch và hành động. Một ưu thế lớn nhất của PRA là khả năng trong việc huy động các thiết chế
cộng đồng giải quyết các vấn đề nhằm tăng khả năng bảo đảm đời sống. PRA cũng làm nâng cao
nhận thức của nhóm dân cư địa phương, kể cả các nhóm phụ nữ về các công việc cần làm, phương
15
pháp và khả năng thực hiện chúng. Như vậy, triết lý tham dự phát triển cộng đồng được quán triệt
vào hai quan điểm và phương pháp tham dự cơ bản : (1) Phát triển cộng đồng có sự tham dự tích cực
của người dân và (2) Phát triển cộng đồng dựa trên cơ sở phương pháp luận nghiên cứu tham dự.
Nhìn chung, hai hình thức tham gia này thực chất là một vì đều dựa trên yêu cầu thu hút tối đa các
thành viên cộng đồng vào quá trình phát triển cộng đồng. V. Tìm hiểu cộng đồng 1. Các phương
pháp tìm hiểu cộng đồng a. Điều tra xã hội học b. Tìm hiểu cộng đồng qua thông tin tư liệu c. Phỏng
vấn các lãnh đạo địa phương và những người am hiểu vấn đề d. Lân la với người dân e. Tổ chức
thảo luận trong dân f. Điều tra từng mảng vấn đề với sự tham gia chủ động của người dân 2. Tìm
hiểu những gì ở cộng đồng a. Tổng quan về cộng Dân số :♣ Địa lý : vị trí, đất đai, tài nguyên thiên
nhiên ♣đồng, bao gồm : tổng số dân, giới tính, độ tuổi, độ tuổi lao động, số trẻ em, người già, thanh
Kinh tế : cơ cấu ngành nghề (công – nông – thương mại dịch vụ), khoa♣niên Văn hóa xã hội, y
tế♣học kỹ thuật phục vụ kinh tế, tiềm năng phát triển (trình độ dân trí, vấn đề mù chữ, bỏ học, lớp
phổ cập, cơ sở trường học, bệnh viện, đời sống giáo viên, sức khỏe , môi trường, phong tục tập
quán, tín Nhu cầu về ăn, mặc, ở, đi♣ngưỡng ) b. Nhu cầu và các vấn đề của cộng đồng Các vấn
đề nổi cộm khác : trẻ♣lại, học hành, chữa bệnh, việc làm, thu nhập thiếu chăm sóc, bị lạm dụng,
gia đình rạn nứt, tệ nạn xã hội c. Tiềm năng và hạn chế của cộng đồng d. Các mối quan hệ trong

cộng đồng VI. Phát hiện, phát huy và tổ chức tiềm năng của cộng đồng 1. Phát hiện tiềm năng của
cộng đồng như thế Khả năng, năng lực, tài nguyên còn tiềm♣nào ? a. Tiềm năng cộng đồng là gì ?
Đất đai, tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn,♣ẩn, bị bỏ quên hay bị gạt ra ngoài cơ xưởng, trình độ
văn hóa tay nghề, khả năng tổ chức, kinh nhgiệm, sức khỏe, tuổi trẻ, hay các tổ chức phi chính thức
tích cực; là sức mạnh tinh thần như nền văn hóa, ước vọng, tấm lòng, sự nhiệt tình, tinh thần hợp
tác, ý chí vươn lên của một cộng đồng. 15 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
16. Slide 16: Tiềm năng quan trọng nhất là con người. b. Phát hiện tài nguyên như♣ Thông qua
quá trình “tìm hiểu cộng đồng”, cuộc điều tra tổng hợp ban♣thế nào ? Qua lân la thăm dò, tác viên
sẽ phát hiện những người có uy tín, những♣đầu. Qua các buổi thảo luận nhóm phát♣lãnh tụ tự
nhiên, các nhóm phi chính thức Đào♣hiện người có ý kiến tốt, sáng tạo 2. Phát huy tiềm năng
của cộng đồng Kỹ♣tạo, huấn luyện là hoạt động cơ bản để xây dựng năng lực cho cộng đồng.
năng tổ chức, quản lý VII. Mâu thuẫn trong cộng đồng 1. Mâu thuẫn là bình thường Giữa bất cứ cá
nhân, nhóm hay cộng đồng nào cũng có những điểm tương đồng hay♣ Không có sự tăng trưởng
nào mà♣bất đồng về mục đích, quyền lợi, sở thích Nền văn hóa VN có xu hướng tránh né sự va
chạm,♣không trải qua khủng hoảng. Cần đưa ra ánh sáng những ý kiến chưa tương đồng để
đạt♣che giấu mâu thuẫn. chân lý cao hơn. 2. Những khó khăn gặp phải trong phát triển cộng đồng
trong bối Không tổ chức xã hội nào là hoàn hảo, không cá nhân nào là hoàn♣cảnh hiện nay.
PTCĐ là phương pháp còn♣thiện. Có người đặt nặng tư lợi trên lợi ích chung. mới mẽ ở nước ta. 3.
Phải có thái độ nào và làm gì đối với khó khăn, mâu thuẫn. Trước tiên phải xem đó là chuyện bình
thường, có mâu thuẫn và xử lý mâu thuẩn♣ Phải làm cho mâu thuẫn tự bộc lộ để có cách xử lý.
4.♣mới có tăng trưởng. Tranh giành quyền lợi với ý muốn thống trị, kiểm♣Nguyên nhân của mâu
thuẫn : Tranh giành quyền lợi, tài nguyên với mục đích đạt đến sự♣soát người khác. Do quan
điểm, nhận thức, nhân cách, cá tính khác♣thỏa mãn nhu cầu nhiều hơn. nhau. Mâu thuẫn torng
trường hợp nầy nhằm đạt đến cái tôi. 5. Các cách và cấp độ giải quyết mâu thuẫn và vai trò của tác
viên. Các cách và cấp độ giải quyết mâu thuẫn và vai trò của tác viên PTCĐ Tùy tính chất của mâu
Cách làm Hình thức can thiệp của tác thuẫn mà hai bên có thể viên và kết quả Tương tác tạo sự thay
16
đổi Tham vấn cung cấp thêm thông tin xoa dịu, giáo dục, Hợp tác tác động. Từ đó tạo điều kiện cho
hai bên thương lượng. Các bên cùng tham gia bàn Đề ra giải pháp tốt nhất để bạc tìm giải pháp cùng

hợp tác. 16 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
17. Slide 17: Dù có nhiều bất đồng nhưng Cả hai bên cùng thấy mình cố gắng tìm giải pháp tốt
nhất thắng lợi. để hợp tác. Có vài mục tiêu tương đồng Tham vấn, cải tiến mối quan hệ, hòa giải hay
thương lượng để bàn bạc các quyền lợi. Thương lượng Có sự đấu tranh đòi lợi ích, Hình thành sức
mạnh mỗi bên ngấm ngầm xuyên tạc nhau, để đưa ra người đại diện che dấu ý đồ đè bẹp bên kia.
chung của tổ chức, mỗi bên đều cảm thấy thắng lợi một ít. - Hai bên phân định rõ bên Tác viên làm
trung gian phân đối đầu, không thể thỏa xử, hòa giải, phân tích mâu hiệp. thuẫn, ngăn chặn bạo lực.
- Xuyên tạc nhau mạnnh và Đối đầu âm mưu phá nhau. Có biểu hiện mất bình tĩnh, Một bên thắng
thế, nắm thiếu sự tự chủ. quyền – một bên xuống nước nhượng bộ – cuối cùng có kẻ thua người
thắng. Mỗi người đều có ý quyết thắng, không còn quan tâm đến giải pháp tốt. VIII. Giáo dục cộng
đồng Giáo dục cộng đồng không chỉ đơn thuần là giáo dục công dân hay không chỉ gây ý thức cho
những cá nhân riêng lẻ. GDCĐ là giúp cho một cộng đồng được trang bị đầy đủ để hành động
chung, hành động như một cộng đồng, để giải quyết những vấn đề của mình. Hai khái niệm chủ yếu
trong GDCĐ là xây dựng năng lực (capacity building) và tạo sức mạnh (empowerment) cho người
dân. GDCĐ là để biến đổi CĐ, biến đổi xã hội. 1. Trong giáo dục tráng niên, GDCĐ, học không chỉ
để biết, để nâng cao kiến thức suông, mà để giải quyết một vấn đề của cuộc sống. Do đó nội dung
xuất phát từ nhu cầu cụ thể của một địa phương, của một nhóm đối tượng cụ thể. 2. Đối tượng học là
bất cứ ai tham gia vào chương trình phát triển, nhưng học viên cần được chọn lọc và triệu tập đúng
với yêu cầu của chương trình. Có những lớp cho thanh niên, cho các bà mẹ, phụ lão, các lãnh tụ
cộng đồng 3. Mấy thập kỷ giáo dục phi chính quy đã rút ra các kết luận quan trọng về tâm lý học
tập. 17 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
18. Slide 18: Chúng ta nhớ Những gì chúng ta Đọc 10% 20% Nghe 30% Thấy 50% Nghe và thấy
80% Nói 90% Nói và làm 4. Học là hành, học bằng hành CHƯƠNG II THIẾT KẾ DỰ Dự án
PTCĐ là một kế hoạch hành động có sự phối♣ÁN PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG IX. hợp của nhiều
lực lượng xã hội nhằm huy động các nguồn lực, phân bổ chúng một cách hợp lý để tạo ra sản phẩm
hàng hóa và dịch vụ xã hội, từ đó, tạo ra những Quy trình thiết kế được đi theo một lôgích♣chuyển
biến xã hội tại cộng đồng. gồm 5 bước : Nhận diện cộng đồng, xác định nhu cầu, xác định nguồn
lực và trở Với sư tham gia của người dân trong quá♣ngại, xây dựng kế hoạch hoạt động. trình thiết
kế, không những dự án có được những căn cứ thực tiễn màcòn là cơ hội để người dân có thể sở hữu
ngay từ đầu dự án. Cộng đồng phải là tác giả tập thể của bản dự án. DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CỘNG

ĐỒNG LÀ MỘT LOẠI DỰ ÁN ĐẶC BIỆT 1- Các vấn đề chung a) Các dự án PTCĐ được ra đời
sau thế chiến thứ hai trong các cộng đồng dân định cư ở đô thị châu Au. Vào thập kỷ 50, 60 , tại đây
thường xảy ra xung đột nên các dự án PTCĐ được xây dựng hướng vào các khu dân cư thiệt thòi,
huy động người dân, sự tham gia của giới nghiên cứu nhằm tìm hiểu và hỗ trợ các hoạt động tập thể
tại chính các nhóm thiệt thòi đó. b) Dự án là một danh từ được dùng tương đối rộng rãi ở nuớc ta
trong những năm gần đây. Có nhiều loại dự án và cấp làm dự án (dự án cấp xã, huyện, tỉnh, quốc
gia; dự án do cá nhân, tổ chức xã hội, chính phủ, chính quyền các cấp…thực hiện). c) Nhìn chung,
dự án được hiểu như một kế hoạch can thiệp để giúp một cộng đồng dân cư hoặc cá nhân cải thiện
điều kiện sống trên một địa bàn nhất định. d) Dự án PTCĐ là một loại dự án hướng vào đối tượng là
các cộng đồng với mục đích cuối cùng là tạo ra những chuyển biến xã hội tại cộng đồng. Đây là một
kế hoạch hành động có sự phối hợp của nhiều lực lượng xã hội bên trong và bên ngoài vì mục tiêu
phát triển. Mục tiêu của dự án không phải là mang tiền bạc vật chất đến cho cộng đồng mà nhằm
phát huy sự tham gia của người dân trong cộng đồng, giúp cho cộng đồng xác định những nhu cầu
17
đích thực của họ cần giải quyết, giúp họ tự lực, gây ý thức, nghĩa là mang lại cho họ quyền lực để tự
giải quyết những vấn đề của cộng đồng. 18 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
19. Slide 19: Phải làm cho cộng đồng “sở hữu dự án ngay từ đầu đến cuối”, bởi vì khi dự án kết e)
thúc, chính cộng đồng sẽ duy trì và phát huy hơn nữa những thành quả dự án. Tính bền vững của dự
án được đo bằng kết quả là khi kết thúc dự án, năng lực tổ chức và duy trì các hoạt động tiếp theo
bằng nguồn lực tại chỗ. Mang lại sự biến đổi xã hội theo hướng tích cực là mục tiêu f) Dự án PTCĐ
được hình thành nhằm tạo ra những điều kiện về kinh tế và xã hội cho cộng đồng, chú trọng đến tầm
quan trọng của việc tham gia của quần chúng, biết định hướng nhu cầu, tự lực nâng cao ý thức. Loại
dự án này xuất phát từ nhu cầu của cơ sở, qua đó, tăng quyền lực cho cộng đồng. Trọng tâm của các
dự án PTCĐ làm tăng tính hội nhập và bền vững. Một cách lý tưởng, dự án là nơi các thành viên
trong cộng đồng tự tổ chức lại một cách dân chủ để xác định nhu cầu, các khó khăn và vấn đề, xây
dựng kế hoạch nhằm đáp ứng nhu cầu này, với sự tham gia tối đa của cộng đồng. g) Dự án PTCĐ có
mục tiêu nhằm giải quyết một hay một vài vấn đề hay đáp ứng các nhu cầu có thực của cộng đồng.
Nếu bên ngoài (Chính phủ, tổ chức xã hội, cá nhân trong và ngoài nước) có ý định đầu tư và bên
trong có nhu cầu nhưng lại không có khả năng về nguồn lực tài chính, nhân lực, vật lực thì không

thể xây dựng được một dự án. Do đó dự án PTCĐ phải là điểm hội tụ giữa ý định, nhu cầu và khả
năng. Đây là một điểm khác biệt cơ bản giữa dự án PTCĐ và các loại dự án khác, đặc biệt là so với
các dự án mang tính cứu trợ, giải quyết tình huống khẩn cấp. Sự gặp nhau vì mục tiêu phát triển, sự
thống nhất về triết lý và phương pháp hành động, đó là cơ sở quan trọng để cho các dự án PTCĐ có
thể triển khai tại cộng đồng. Sơ đồ sau đây minh họa cho các vấn đề nói trên. Nhu cầu Y định của
của người chúng ta dân DỰ ÁN Khả năng của chúng ta Ở hầu hết các cộng đồng tại các nước đang
phát triển, PTCĐ là một trong những chiến lược cơ bản để cải thiện điều kiện sống của người dân,
nhất là những nhóm bị thiệt thòi. Nỗ lực PTCĐ ở những nước nầy thường do các tổ chức có mục
tiêu và nhiệm vụ khác nhau khởi xướng, đỡ đầu hay khuyến khích, thuộc 4 nhóm chủ yếu sau : 19
PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
20. Slide 20: Các♣ Các cơ quan thuộc Trung ương, tỉnh, thành phố hoặc địa phương. ♣ Các♣tổ
chức phát triển quốc tế hay các tổ chức tài trợ ở các nước phát triển. Các tổ chức♣tổ chức từ thiện
tư nhân bản xứ hoặc các tổ chức phi chính phủ. cộng đồng hoặc các nhóm cộng đồng địa phương.
Hoạt động PTCĐ rất đa dạng về hình Phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng chủ yếu là hệ thống giao
thông nông♣thức : Phát triển hệ thống♣thôn, điện, thủy lợi, chuyển giao công nghệ thích hợp.
thiết chế xã hội cơ bản như giáo dục, y tế và chăm sóc sức khỏe (chăm sóc sức khỏe ban đầu, dinh
dưỡng, nước sạch và vệ sinh môi trường, sức khỏe sinh sản… là Xây dựng hệ thống tín♣ Phát triển
năng lực quản lý. ♣những vấn đề ưu tiên). Bảo vệ và phát huy các di sản văn hóa,♣ Xóa đói giảm
nghèo. ♣dụng nông thôn. phát triển các loại hình nghệ thuật. Hạ tầng cơ Tín dụng & xoá Chăm sóc
sức Phát triển khoẻ ban đầu đói giảm nghèo sở năng lực quản (PHC) lý Dinh dưỡng Bảo vệ nguồn
tài nguyên DỰ Giáo dục CD ÁN và xóa mù An sinh xã hội PHÁT chữ TRIỂN Bảo tồn di sản Tạo
việc làm văn hóa Nước sạch vệ Chuyển giao sinh môi công nghệ trường Mục tiêu của các can thiệp
do dự án đem lại là tạo ra sự thay đổi trong nhận thức và hành động tập thể của cộng đồng, nhờ đó,
các lực lượng xã hội bên trong và bên ngoài cộng đồng quyết tâm thực hiện các kế hoạch hành động
nhằm nag lại sự thay đổi về điều kiện/môi trường sống. Từ đó, nhận thức, năng lực và kỹ năng tổ
chức các hoạt động được nâng cao, tạo cơ sở cho việc hình thành những dự án mới, nhờ vậy tình
trạng xã hội của CĐ lại được cải thiện ở mức cao hơn. Hệ quả có tính liên tục của dự án phát triển
cộng đồng. 20 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
18
21. Slide 21: Bên ngoài Nhận thức về các hành động Tình Tình Tình tập thể được trạng trạng

trạng xã xã nâng cao hơn xã DỰ DỰ hội hội hội ÁN ÁN được được chậm MỚ Năng lực và kỹ phát
cải cải I năng tổ chức thiện triển thiện các hoạt động hơn tập thể được Bên nữa DỰ nâng lên trong
ÁN MỚ I CAN CÁC HỆ QUẢ CỦA DỰ ÁN THIỆP PTCĐ 2- Định nghĩa : Dự án là gì ? 2.1 Từ
điển Xã hội học của David Jary và Julia Jary đưa ra định nghĩa như sau : Những kế hoạch của địa
phương được thiết lập với mục đích hỗ trợ các hành động cộng đồng và phát triển cộng đồng. 2.2
Theo Dự án là sự can thiệp một cách có kế hoạch nhằm đạt một hay♣Nguyễn thị Oanh : một số
mục tiêu cùng hoàn thành những chỉ báo thực hiện đã định trước tại một địa bàn và trong một
khoảng thời gian nhất định, có huy động sự tham gia thực sự Dự án là một tổng thể có kế hoạch
những♣của những tác nhân và tổ chức cụ thể. hoạt động (công việc) nhằm đạt một số mục tiêu cụ
thể trong một khoảng thời gian Dự án nhánh (sub-project) là những dự án⇐và trong khuôn khổ chi
phí nhất định. nhỏ nằm trong một dự án, và thường được thực hiện trên một địa bàn hay với một
Chương trình (program) là tổ hợp các dự án có cùng một mục đích hay⇐cộng đồng. chủ đề.
Chương trình là một loạt những dự án làm cùng một việc tại một nơi và trong một khoảng thời gian
nhất định. Chương trình cũng có thể chỉ ra một số mục tiêu và tiêu chuẩn chung, con các dự án được
thực hiện ở nhiều nơi khác nhau (trong phạm vi một vùng, một nước hay cả thế giới) vào những thời
điểm khác nhau. Chương trình có thể bao gồm nhiều dự án có liên quan với nhau và lồng ghép trong
một tổng thể. 21 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
22. Slide 22: Ví dụ : tổ chức X lo về an sinh trẻ em có chương trình “Hỗ trợ trẻ em trong hoàn
cảnh đặc biệt khó khăn”, chương trình này có một số dự án như dự án “trẻ đường phố”, dự án “trẻ
mại dâm”, dự án “phòng chống trẻ bị lạm dụng tình dục”, dự án “hỗ trợ thu nhập cho gia đình của
một hoặc cả ba nhóm trẻ nói trên”, v.v… 2.3 Định nghĩa : Dự án PTCĐ là một loại dự án phát triển
nhằm giải quyết một hay một số các vấn đề của cộng đồng với sự tham gia tích cực của nhiều lực
lượng xã hội (bên trong và bên ngoài, chính thức và phi chính thức), thể hiện bằng một kế hoạch can
thiệp hay một chương trình hành động được xác định bởi một khung thời gian, nhân lực, tài chính và
các vấn đề quản lý khác. THIẾT KẾ DỰ ÁN Xây dựng dự án PTCĐ có nhiều mô hình khác nhau.
Mô hình sau đây hỗ trợ những người làm công tác phát triển, những người lãnh đạo cộng đồng và
những người tham gia có thể dựa vào đây để xây dựng kế hoạch thực hiện hoặc lượng giá những dự
án quy mô nhỏ trong các lĩnh vực khác nhau. Trình tự có thể thay đổi hay điều chỉnh cho phù hợp
với hoàn cảnh cụ thể. Có ba giai đoạn chủ yếu của một chu Giai đoạn 1 : Thiết kế dự án - Nhận diện
cộng đồng - Xác định•trình dự án : nhu cầu - Xác định mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể - Đánh

giá nguồn lực và các Giai đoạn 3 :• Giai đoạn 2 : Thực hiện •cản trở - Hoạch định các hoạt động
Đánh giá (lượng giá) 1- Giai đoạn 1 : 1.1. Nhận diện cộng đồng : Nhận diện cộng đồng là bước khởi
động đầu tiên. Hiểu biết có hệ thống tình trạng hiện nay của CĐ sẽ giúp xác định và làm cơ sở cho
quá trình xây dựng một dự án phản ánh đúng tình hình thực tiễn, có tính khả thi. Quá trình tìm hiểu
cộng đồng có thể có nhiều tên gọi như chẩn đoán cộng đồng, nhận diện cộng đồng, phân tích cộng
đồng…. Nhưng nhìn chung đều phải bao quát nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống Cơ cấu♦ Kết
cấu cơ sở hạ tầng ♦ Các hoạt động kinh tế ♦cộng đồng. Đó là : Sự phân tầng xã hội và các♦ Đặc
điểm dân số – lao động ♦chính trị hiện hành Các tổ chức trong cộng đồng, chức năng, nhiệm vụ
và♦mối tương quan quyền lực Những♦ Phương thức lãnh đạo và ảnh hưởng của phương thức này
♦các hoạt động khía cạnh văn hóa hay truyền thống 22 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
23. Slide 23: Các vấn đề về giáo dục,♦ Tình trạng sức khoẻ, vệ sinh và dinh dưỡng ♦ Những vấn
đề cấp thiết và những vấn đề cần♦các vấn đề xã hội, tệ nạn xã hội phải xử lý, giải quyết. Đây là các
19
thông tin chung mà mỗi dự án cần phải thu thập. Tùy vào mục tiêu, nội dung và phạm vi can thiệp
mà mỗi dự án sẽ chọn một hướng thu thập thông tin riêng, ví dụ, một dự án văn hóa cộng đồng
ngoài việc phải thu thập một số thông tin chung ở trên, có thể cần phải thu thập thêm các Các
sinhhoạt văn hóa tại gia♣ Các sinh hoạt văn hóa cộng đồng ♣thông tin sau : Các thiết chế
văn♣đình : cưới, tang ma, các lễ kỷ niệm, các hình thức thờ tự… Phong tục tập quán cổ truyền, hệ
giá trị,♣hóa cổ truyền : đình, chùa, miếu… Quan hệ♣ Quan hệ trong gia đình ♣ Các chuyển đổi
văn hóa ♣chuẩn mực hiện đại… Hệ thống thiết chế♣ Quan hệ với cộng đồng khác ♣ Quan hệ láng
giềng ♣họ tộc Các hình thức sáng♣ Hệ thống tổ chức và quản lý văn hóa ♣truyền tải văn hóa
Nguồn văn hóa♣ Các nhóm sáng tạo văn hóa nghệ thuật ♣tạo văn hóa nghệ thuật Các hình thức
hưởng thụ nghệ thuật : thời gian, địa điểm, loại♣được hưởng thụ Các nhóm xã hội liên quan tới
công việc của dự♣ Các nguồn lực tại chỗ ♣hình … Các mạnh thường quân. Việc phân tích tình
hình có thể là một công việc phức♣án tạp đòi hỏi nhiều thời gian. Các dự án lớn thường tiến hành
một cuộc nghiên cứu, có thể là điều tra định lượng, có thể là nghiên cứu định tính. Việc phân tích
Phân tích tình hình giúp xác định•tình hình ở giai đoạn này có một ý nghĩa : bối cảnh hoạt động của
dự án, hiểu biết về điều kiện kinh tế xã hội, văn hóa, Giúp CĐ nhận diện được những vấn đề ảnh
hưởng tới người dân•chính trị của CĐ. và thấy được nhu cầu cần phải được hành động để đem lại

những thay đổi như mong Tạo cơ hội ban đầu huy động người dân trong CĐ tham gia xác định
những•muốn. khó khăn và những vấn đề cần phải giải quyết, là cơ hội thúc đẩy sự hướng tới Cung
cấp cơ sở dữ liệu xây dựng nội dung•các hoạt động tập thể bên trong CĐ. cũng như hoạt động giám
sát, lượng giá tác động cuối cùng của dự án. 23 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
24. Slide 24: Nhận diện cộng đồng (1) Xác định nhu cầu (2) Xác định mục tiêu tổng quát & mục
tiêu (3) cụ thể Xác định nguồn lực và (4) trở ngại Hoạch định các hoạt (5) động Các bảo đảm hậu
Địa điểm Kế hoạch hành Thời gian Trách nhiệm động cần (6) Tổ chức thực hiện Phối hợp Giám sát
Quản lý dự án ĐÁNH GIÁ (7) 1.2. Đánh giá nhu cầu Đánh giá nhu cầu là một trong những khâu
quan trọng trong tiến trình xây dựng dự án. Đánh giá nhu cầu có hệ thống là một vấn đề tương đối
mới trong hoạt động phát triển. Nhu cầu là một hiện tượng cần được đáp ứng hay nguyện vọng, lợi
ích của người dân. Nhu cầu được định nghĩa là sự cách biệt giữa tình trạng thực và tình trạng mong
muốn đạt được. Từ góc độ của dự án, chúng ta coi việc đánh giá nhu cầu là tiến trình đánh giá và đo
lường những cách biệt giữa “tình trạng thực” và “tình 24 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
25. Slide 25: trạng mong muốn đạt được”, xét xem những tình trạng nào cần được ưu tiên giải
quyết trước. Có nhiều kỹ thuật đánh giá nhu cầu, từ đánh giá không chính thức đến đánh giá chính
thức và đánh giá một cách có hệ thống. Cơ sở của Sắp xếp thứ tự ưu tiên¬ Xác định nhu cầu ¬việc
đánh giá có hệ thống như sau : Xem xét những nhu cầu nào có thể đáp ứng¬ Cân đối các nhu cầu
¬các nhu cầu được Đánh giá nhu cầu Xác định nhu cầu Quyết định sẽ đáp ứng nhu cầu nào Sắp xếp
thứ tự ưu tiên trong nhu cầu Cân đối nhu cầu Những kỹ thuật giúp xác định nhu Bảng câu hỏiθ
Quan sát (observation) θcầu : Điều tra khảo sát (survey) Hộiθ Dự các cuộc họp của người dân, lắng
nghe họ thảo luận θ(questionnaire) cácθthảo chuyên đề có sự tham gia của các thành viên trong
cộng đồng và của người lãnh đạo (chính thức và không chính thức) Nắm bắt quan điểm của các tổ
Đơn xin của cộngθ Phỏng vấn θ Tham khảo ý kiến các viên chức nhà nước θchức Tiếp xúc cá
nhân với những nhân vật trong cộng đồngθđồng, đơn xin thỉnh cầu 25 PDF createdθ tích cực)
Trưng bày áp phích, hình ảnh θ(cả tích cực và không with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
20
26. Slide 26: Mời cộng đồng tham dự và lắng nghe một buổi nói chuyện của chuyên gia phát triển

và tổ chức thảo luận về nhu cầu của cộng đồng Xác định nhu cầuθvề Các buổi họp khi tình hình
cóθsau một buổi chiếu phim làm cơ sở để thảo luận Báo cáo chuyên đề hay báo cáo tổngθvấn đề
dưới hình thức động não (brainstorm) Các ý kiến của đại biểu Quốc hội hay Hộiθhợp từ các đợt
nghiên cứu cộng đồng 1.3. Xây dựng mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể Mụcθđồng Nhân dân
các cấp. tiêu tổng quát (overall objectives hay goal) là mục đích cuối cùng của a) dự án, là phương
hướng tổng thể cần vươn tới của tất cả các hoạt động của dự án. b) Mục tiêu cụ thể (specific
objectives) có tính đặc thù hơn mục tiêu tổng quát, nói cách khác là sự giải thích mục tiêu tổng quát.
Khi xây dựng mục tiêu cụ thể phải đáp ứng được 4 yêu cầu sau đây : - Cái gì ? làm cái gì ? - Khi nào
làm ? - Có thể làm được hay không (với thới gian, tiền bạc và nhân sự sẵn có) - Có thể đo lường
được, nghĩa là sau đó có thể đo đếm mục tiêu cụ thể đã đạt được hay chưa ? Đo⇐ Đặc thù không
được chung chung (specific) ⇐Mục tiêu cụ thể phải : (SMART) ⇐ Thực tế (realistic) ⇐ Có thể đạt
được (attainable) ⇐lường được (measurable) Đạt được trong một thời gian nhất định (time-bound)
CÂY MỤC TIÊU MỤC TIÊU TỔNG QUÁT Mục tiêu cụ thể Mục tiêu cụ thể Mục tiêu cụ thể Mục
tiêu cụ thể Mục tiêu CT Mục tiêu CT Mục tiêu CT Mục tiêu CT Mục tiêu CT Về mặt lý thuyết, việc
xác định đúng mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể theo logich thống nhất sẽ là điều kiện cho các
hoạt động của dự án không đi chệch 26 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
27. Slide 27: hướng. Các mục tiêu cụ thể chịu sự chi phối của mục tiêu tổng quát, cụ thể hóa mục
tiêu tổng quát. Dựa trên các nhu cầu mà sắp xếp thứ tự ưu tiên để xác định mục tiêu tổng quát và
mục tiêu cụ thể là khâu quan trọng khi lên kế Mục tiêu tổng quát xác định cái người ta mong đợi
từ⇐hoạch cho một dự án PTCĐ. một dự án, dưới dạng một tuyên bố chung nhất bao trùm và tổng
hợp một loạt những kết quả có được từ dự án. Một mục tiêu tổng quát được cấu tạo từ nhiều mục
tiêu Mục tiêu cụ thể biểu thị kết quả bằng những cụm từ mang tính hành động⇐cụ thể. nhiều hơn.
Lượng định nguồn lực và trở ngại 1.4. Sau khi xác định mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể trên
cơ sở sắp xếp những nhu cầu ưu tiên thì điều quan trọng là liệt kê những nguồn lực sẵn có và cần có,
dự kiến những trở ngại có thể gặp trong quá trình đạt tới những mục tiêu cụ thể. Việc thẩm định các
nguồn tài nguyên giúp cho việc hiểu rõ được thế mạnh của CĐ để đạt được những mục tiêu cụ thể
đã xác định. Công việc nầy cũng giúp xác định tài nguyên của CĐ và những gì cần huy động từ bên
ngoài. Những trở ngại là nhân tố có thể cản trở bước tiến triển của dự án. Việc thẩm định những trở
ngại là cần thiết để nhận diện những khó khăn, đề ra những chiến lược khắc phục những trở ngại

trước khi chúng xuất hiện và biến những trở ngại thành nguồn tài nguyên. Kiểm tra/ đánh giá các
điều kiện thực thi dự án, đặc biệt là các vấn đề về đối tác và quan hệ đối tác, cơ chế hợp tác, khả
năng tham gia của cộng đồng vào dự án có một tầm quan trọng đặc Trước khi thành lập một dự án,
chúng ta phải xem xét các vấn đề thuộc♦biệt. Khi♦bối cảnh ra đời, xác lập các vấn đề về cơ chế
làm việc, cơ chế phối hợp. dự án được chính thức triển khai, cần có các hoạt động nhằm xác định lại
những thỏa thuận, các cam kết, thậm chí điều chỉnh cho phù hợp tình hình. Trong dự án PTCĐ, các
hoạt động bên ngoài chỉ đóng vai trò xúc tác (thông qua nguồn tài chính, vật chất, kỹ năng…), cộng
đồng phải tự xác định vấn đề cần giải quyết, nhu cầu nào phải đáp ứng, lên kế hoạch và triển khai.
Nhưng quá trình này cần phải có sự lãnh đạo, xây dựng các tổ chức, cơ chế kiểm tra kiểm soát hoạt
động. Các⇐Vì thế khi dự án được triển khai cần xem xét một loạt các vấn đề sau : điều kiện triển
khai dự án : tình trạng kinh tế-xã hội tác động đến việc triển Tính khả⇐khai dự án, sự cộng tác giữa
cộng đồng với dự án, cơ chế làm việc… thi của quá trình triển khai dự án : nhân lực, tài chính, cơ
21
chế làm việc, tổ chức bộ máy, về khả năng hợp tác bên trong cộng đồng, giữa cộng đồng với nhóm
làm việc…. 27 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
28. Slide 28: Điều chỉnh kế hoạch : chính xác hóa thời gian, địa điểm, nguồn nhân⇐ lực, tài
chính và các vấn đề có liên quan khác để có một kế hoạch hành động có Xác định lại cơ chế làm
việc, cơ chế phối⇐tính khả thi, sát hợp với thực tiễn. hợp, cơ chế kiểm tra, kiểm soát trên cơ sở các
cam kết, các thỏa thuận giữa các Các♣đối tác. Khi lên kế hoạch một dự án PTCĐ điều quan trọng
là phải biết rõ : Cần nguồn lực cần huy♣ Các nguồn lực sẵn có ở cộng đồng ♣nguồn lực cần thiết
Các phương thức tận dụng tối đa các nguồn lực đó Các♣động thêm từ bên ngoài Nguồn lực vật
chất. Ví dụ : nước, đường♣nguồn lực chính trong cộng đồng gồm : Khả năng tài chính của chính
quyền, của các tổ chức và♣sá, đất đai, cây cối. Nguồn lực là các thiết chế/tổ chức như trường
học,♣người dân tham gia dự án. Nguồn nhân lực :♣trung tâm y tế, các hội đoàn, tổ chức xã hội tại
cộng đồng… những lãnh đạo chính thức ở cộng đồng, nhân viên y tế, giáo viên, những nông dân
năng động trong cộng đồng, những người có kinh nghiệm (vídụ: các \"lão nông tri điền\", đội ngũ
công chức về hưu, phụ nữ, thanh niên…). Xây dựng kế hoạch hoạt Lên khung♦ Lập trình tự cho
các hoạt động ♦ Xác định các hoạt động ♦động 1.5. ♦ Phân công trách nhiệm thực hiện các hoạt
động ♦thời gian cho các hoạt động Chuẩn bị kinh phí♦Lượng định những phương tiện, thiết bị,
dịch vụ cần phải có 1.5.1. Xác định các hoạt động của dự án: là bước quan trọng nhất trong giai

đoạn lên kế hoạch dự án. Việc xác định kế hoạch hoạt động phải thực hiện trong dự án phải có sự
tham gia của tất cả các bên có liên quan. Khi xác định các hoạt động phải dựa trên các mục tiêu cụ
thể của dự án, kể cả các nguồn lực và những trở ngại. Phải liệt kê những hoạt động chính và những
đề mục trong từng hoạt động. 1.5.2. Lên trình tự các hoạt động : Phải thiết lập một trình tự đúng đắn
cho các hoạt động ngay trong giai đoạn lên kế hoạch sẽ tránh được lãng phí thời gian và nguồn lực.
Một số hoạt động phải hoàn thành trước khi tiến hành những hoạt động khác (Tìm kiếm đối tác, tìm
kiếm nguồn lực tài chính…) và cũng có một số những hoạt động tiến hành song song với các hoạt
động khác (Thành lập ban quản lý dự án, xây dựng tổ chức, nghiên cứu thăm dò…). 1.5.3. Lên
khung thời gian : Xác định khi nào tiến hành các hoạt động trên là việc tiếp theo cần làm, vạch kế
hoạch về thời gian cho cả hoạt động chính và phụ sẽ giúp cho việc dự đoán được mỗi hoạt động sẽ
khởi sự và hoàn tất trong khuôn khổ tài 28 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
29. Slide 29: nguyên sẵn có và những trở ngại đã dự kiến. Điều nầy cũng giúp giám sát các hoạt
động của dự án trong quá trình thực hiện, kiểm tra xem công việc có tiến triển theo đúng thời gian
không. GANTT và PERT là hai công cụ chính triển PERT là một cung cụ quản lý được dùng
để♦khai một khung thời gian cho dự án. xác định và phối hợp những gì cần làm để đạt được mục
tiêu cụ thể của một chương trình trong một thời gian nhất định. Đây là công cụ để lên kế hoạch, thời
gian biểu và giám sát việc thực hiện một chương trình hay dự án. Đối với mục đích cụ thể của
chương trình một biểu đồ PERT căn bản bao gồm một mạng lưới dạng đồ thị cho thấy một trình tự
của các hoạt động và sự kiện phải diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định. 1.5.4. Phân công
trách nhiệm : Lên kế hoạch dự án sẽ không hoàn chỉnh nếu không phân công trách nhiệm cho từng
cá nhân thực hiện những hoạt động khác nhau. Việc nầy cũng phải làm có phương pháp để bảo đảm
cộng đồng cùng tham gia. 1.5.5. Các vấn đề hậu cần : Việc tiến hành các hoạt động của dự án đòi
hỏi nhiều loại phương tiện, thiết bị, nguyên vật liệu và dịch vụ khác nhau. Các thành viên trong cộng
đồng phải tự xác định những thứ này cho từng hoạt động. 1.5.6. Chuẩn bị kinh phí : Việc chuẩn bị
ngân sách rất quan trọng trong việc lập kế hoạch dự án. Ngân sách nói chung là xác định các khoản
thu và khoản chi. Trong những dự án PTCĐ có thể lập ngân sách dưới nhiều hình thức khác nhau.
22
Trong một số dự án người ta ưu tiên ước tính chi phí cho những hoạt động dự án bởi vì tiến hành sẽ
do một tổ chức tài trợ. Nếu một dự án không có nguồn tài trợ thì nên ước tính số tiền cần thiết và

làm thế nào để vận động trước khi bắt đầu dự án. Kinh phí có thể huy động từ các thành viênt rong
cộng đồng, các nhà hảo tâm, các tài trợ của chính phủ trung ương, chính quyền địa phương, các tổ
chức phi chính phủ (NGO). Cần phân định các nguồn lực tài chính từ bên ngoài và bên trong theo
tinh thần dân chủ, công khai. Đặc biệt là nguồn tiền quyên góp từ dân. Sự thảo luận công khai, chi
tiêu hợp lý, tiết kiệm, quyết toán rõ ràng sẽ là một động lực thu hút sự tham gia của người dân hơn
nữa vào các hoạt động của dự án. Nếu có những vấn đề nảy sinh, cần thảo luận trực tiếp với ngừơi
dân hoặc đại diện của họ./. CHƯƠNG 3 TRIỂN KHAI VÀ ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN TRIỂN KHAI DỰ
ÁN Thực hiện dự án là quá trình triển khai những gì đã được hoạch định trong văn bản dự án, bao
gồm các hoạt động phối hợp nhằm đảm bảo việc tham gia của các lực lượng vào quá trình triển khai
dự án, các hoạt động giám sát và cuối cùng là các hoạt động quản lý. 1. Các hoạt động phối hợp : Dự
án PTCĐ là một loại dự án có tính chất đặc biệt, là kết quả của sự phối hợp giữa các lực lượng bên
ngoài và bên trong, giữa các lực 29 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
30. Slide 30: lượng tại cộng đồng nên hoạt động phối hợp phải được đặt lên hàng đầu của quá
trình thực hiện. Trong giai đoạn nầy, nhiệm vụ của dự án là nắm vững nguyên tắc tham gia của CĐ
vào công cuộc phát triển, bảo đảm sự tham gia của mỗi Tái khẳng định những cam kết ghi trong
văn bản⇐người vào quá trình thực hiện. dự án. Hình thức tái cam kết là rất sinh động, từ trong các
diễn văn khai mạc, bằng văn bản ghi nhớ qua các cuộc họp, các công văn hành chính, hợp đồng, các
Điều chỉnh những hoạt động không còn phù hợp⇐hình thức tuyên truyền tại CĐ…. với thực tiễn
(về thời gian tiến hành, nhân lực, số lượng đơn vị và tỏ chức tham Phân công, theo dõi, đôn đốc các
hoạt động⇐gia, tài chính và vấn đề hậu cần). để tránh trùng lắp công việc, nang cao hiệu quả, giảm
chi phí, nhân lực và thời Tuyên truyền cho CĐ thấy rằng lợi ích không thể đo bằng lợi ích của
một⇐gian. nhóm thiểu số mà là của toàn cộng đồng, đó là lợi ích vật chất và phi vật chất. Các lợi
ích phi vật chất thường mang tính bền vững. Hoạt động giám sát : Giám sát là một bộ phận của quá
trình quản lý, kiểm soát 2. việc thực thi các hoạt động dự án trên cơ sở các mục tiêu, nội dung và
nguồn lực đã đề ra trong kế hoạch. GS không chỉ chấn chỉnh sai lầm mà còn là hỗ trợ và đào tạo tại
chỗ. Giám sát là hình thức quản lý trực tiếp trong đó người giám sát xem xét tại chỗ các vấn đề,
cùng với bộ phận (người) được giám sát và các bộ phận liên quan tìm cách giải quyết vấn đề đó.
Một cách chung nhất, cả hoạt động giám sát và đánh giá đều phải trả lời câu hỏi : đã và chưa làm
được những gì ? tại sa làm được và chưa làm được ? Những gì cần phải chấn chỉnh hoặc tiếp tục
thực hiện trong thờig ian Đảm bảo chắc chắn các mục tiêu của♣tới ? Các hoạt động giám sát có

chức năng : Giúp những người♣ Tìm ra những gì đã hoạt động tốt. ♣dự án được thực hiện. Giúp
đỡ thúc đẩy lòng nhiệt tình♣được giám sát xác định rõ nội dung công tác. Cải thiện kỹ năng công
tác của đội ngũ triển khai♣với các hoạt động của dự án. dự án. 3. Quản lý : Quản lý là tiến trình tổ
chức và sử dụng nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu. Đối với một dự án, quản lý là sử dụng các
nguồn lực, từ tài chính, vật chất cho đến nhân lực. Quản lý liên quan tới một loạt các kỹ năng nắm
bắt, giải quyết vấn đề, các mâu thuẫn nẩy sinh của một dự án. Các quan hệ công tác vì một mục tiêu
chung cần có sự quản lý thống nhất, nếu không, sẽ không đạt được mục tiêu. Quản lý dự án là tiến
trình tổ chức và sử dụng những nguồn lực nhằm đạt mục tiêu tổng quát và những mục tiêu cụ thể đề
ra cho một dự án. Hoạt động quản lý là rất đa dạng, có thể được hệ thống hóa bằng một số hoạt động
chủ Xây dựng cơ chế quản lý : xây dựng hệ thống tổ chức từ cơ quan lãnh¬yếu sau : đạo cho đến
các bộ phận chuyên môn và hành chính , xác định quyền hạn và trách nhiệm của chủ nhiệm dự án,
các tác viên dự án, các bộ phận chuyên môn. Thành lập một cơ chế tổ chức thực hiện dự án với việc
23
lập ra ban điều hành, chọn lãnh đạo, xây dựng chức năng nhiệm vụ, quy định mẫu biểu tài chính,
báo cáo, yêu cầu về giám sát, 30 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
31. Slide 31: đánh giá. Thành lập nhóm lãnh đạo nòng cốt là bước tiếp theo. Họ đại diện cho dân,
có ý thức tiến bộ nhất trong cộng đồng. Cần huấn luyện cho họ về công tác lãnh đạo, công tác tổ
chức nhóm để họ có thể huấn luyện lại các kiến Xây dựng và triển khai kế hoạch : Để tổ¬thức, kỹ
năng cần thiết cho cộng đồng. chức các nguồn lực cần có kế hoạch thực hiện làm cơ sở theo dõi tiến
độ dự án, làm cái gì trước, làm cái gì sau. Kế hoạch không được quá cứng nhắc. Kế hoạch có nhiều
dạng : KH ngân sách, thời biểu tiến độ càng chi tiết càng tốt. Thời biểu tiến độ dự án là trình tự hợp
lý các công việc, thời điểm bắt đầu và thời điểm Tuyển chọn nhân lực : Tuyển chọn nhân lực ho dự
án bao¬kết thúc mọi công việc. gồm cả tác viên phát triển cộng đồng. Có nhiều loại nhân lực :
Nhân viên làm việc chính thức (full- time) hay nhân viên làm việc bán thời gian (part-time)…
Khuynh hướng phát triển hiện nay nhấn mạnh sự tham gia của người dân trong quá trình quản lý.
Một cách lý tưởng, các nhân viên của dự án phải là các tác viên Người♣phát triển cộng đồng. Tác
viên PTCĐ có các nhiệm vụ (vai trò) sau đây : Xúc tác♣ Người vạch kế hoạch ♣ Nhà huấn luyện
♣ Nhà nghiên cứu ♣tạo thuận lợi Với các nhiệm vụ nặng nề như vậy, tác viên PTCĐ phải có các
phẩm chất sau đây : Khiêm tốn,• Kiên trì, nhẫn nại • Trung thực • Hòa đồng • Năng lực chuyên
môn • Lối sống có đạo đức ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN Đánh giá hay• Khách quan, vô tư •cầu thị lượng

giá (evaluation) liên quan đến việc đo lường, đánh giá hay đưa ra nhận định. Đây là một quá trình
nhằm đánh giá mức độ đạt được những mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể đã đề ra, tương ứng với
chúng là hệ thống các hoạt động, các nguồn lực đã được triển khai và hoạt động như thế nào. Trong
mô hình triển khai dự án, hoạt động đánh giá là khâu cuối cùng. Thực ra đó là đánh giá tổng thể. Các
đánh giá từng phần hoặc một vấn đề nào đó đôi khi được hiểu là giám sát. Điều quan trọng là tiến
hành đánh giá có sự tham gia của các bên có liên quan mà quan trọng nhất là những ngừơi thụ
hưởng. Hoạt động đánh giá thường do một chuyên gia hay một nhóm chuyên gia tiến hành để thẩm
định những kết quả đạt được của một dự án. Đánh giá thường do những người 31 PDF created with
pdfFactory trial version www.pdffactory.com
32. Slide 32: nằm ngoài dự án tiến hành, gọi là đánh giá độc lập (independent evaluation) hay do
chính chương trình thực hiện bởi cấp cao hơn đánh giá cấp thấp hơn. Giám sát và đánh giá quan
trọng ở chỗ nó giúp chúng ta có được những cơ sở quan trọng và cần thiết để đi đến những quyết
định chính xác. Hoạt động đánh giá phải trả lời hai câu hỏi “đã đạt được cái gì” nghĩa là xác định kết
quả đạt được của dự án và đã “tiêu tốn bao nhiêu nhân lực, tài lực và vật lực để có được kết quả đó”,
nghĩa là nó phải xem xét các chi phí về thời gian, nhân lực, tiền của cho các hoạt động của dự án. Có
thể đánh giá vào những thời điểm sau : Đánh giá trước khi thực hiện dự án (đánh giá tiền dự án) : là
thẩm định tính chất - thích đáng và khả năng của dự án, của mục tiêu cụ thể và của kế hoạch công
việc. Đánh giá trong tiến trình thực hiện dự án là thường xuyên phân tích và đánh giá - một dự án.
Điều nầy có thể giúp đưa ra những biện pháp để sủa chữa kịp thời. Đánh giá tổng kết khi kết thúc dự
án là nhằm đánh giá sản phẩm làm ra có nghĩa là - xem xét có đạt được những mục tiêu cụ thể đề ra
không. Đánh giá tác dụng hay hiệu quả của dự án là thẩm định kết quả của dự án sau khi - dự án đã
hoàn tất một thời gian. Trong đánh giá phải xem xét các vấn đề về số lượng lẫn chất lượng. Phải căn
cứ vào những mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể với những chỉ báo đo lường kèm theo. Ví dụ :
số tiền huy động được, số ngày công mà cộng đồng góp thêm vào dự án, tần số tham gia của người
dân, số thành viên cộng đồng tiếp thu được những kỹ năng qua quá trình tham gia dự án, các sản
phẩm v.v Hệ thống chỉ báo đầu vào (input indicators) được coi như những căn cứ quan
Đánh♦trọng để thấy được những kết quả cụ thể của dự án. Có hai loại đánh giá : giá mục tiêu
24
(objective based evaluation) : xem xét dự án có đạt được mục tiêu đã định không. Nó tập trung phân
tích các chỉ số đo đạc hiệu quả tác động thu Đánh giá tiến trình (open-ended evaluation) : mở rộng

diện♦được (outcomes). đánh giá hơn so với loại đánh giá trên, sử dụng tri thức và sự hiểu biết của
nhiều người để xem xét nhiều vấn đề của dự án. Các phương pháp có thể dùng để đánh giá vẫn là
các phương pháp : điều tra khảo sát (survey), phỏng vấn sâu (indepth interview), thảo luận nhóm
tiêu điểm (focus group), bảng hỏi (questionnaire), họp với những người thụ hưởng (meeting), nhật
ký theo dõi dự án (project monitoring diary), tranh ảnh, đóng kịch, sắm vai, bài hát Một hoạt Xây
dựng mục¬ θđộng đánh giá được chia làm 4 giai đoạn : Thiết kế đánh giá : tiêu và phạm vi đánh
giá: Quyết địnhliệu xem tại sao chúng ta 32 PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
33. Slide 33: cần đánh giá dự án; xác định nguồn tài chính, thời gian cho đánh giá; Xem xét¬xác
định nhân lực và phương thức sử dụng họ, xác định loại đánh giá. mục tiêu tổng thể và các mục tiêu
cụ thể: xem xét tại sao dự án lại có mục tiêu như vậy; kiểm tra liệu chúng có thể đánh giá được một
cách thực tế hay không; nếu cần thiết, phải xem xét mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể hoặc
các Xác định câu hỏi đánh giá và các chỉ¬kế hoaoch đã thay đổi trong thực tiễn. báo : đề ra bảng
danh mục các câu hỏi chính trong đánh giá; xác định các chỉ báo; xác định các câu hỏi nghiên cứu
cho các thành viên/nhóm cộng tác; xác định Kế hoạch hóa¬có cần thêm thông tin nào khác để hoàn
chỉnh quá trình đánnh giá. các hoạt động đánh giá : sau khi thiết lập các chỉ báo đánh giá, cần thu
thập các hoạt động của dự án theo mỗi chỉ báo; xác định cácc hoạt động đánh giá nào là cần thiết đối
với dự án, thu thập và phân tích cácc thông tin cho mỗi câu hỏi đánh giá. Ví dụ : Trong một dự án về
huy động người dân bảo tồn các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các chỉ báo đầu vào và đầu ra
được xác định như sau : 1. Chỉ báo đầu vào : - Ngân sách của dự án - Thời gian, vật tư, thiết bị, và
quỹ đóng góp từ phía cộng đồng 2. Chỉ báo đầu ra : - Số lượng người tham gia vào các hoạt động
của dự án - Lịch trình triển khai dự án - Các tài liệu, hội thảo mà dự án đã triển khai - Tính trạng các
di sản văn hóa sau khi được bảo tồn 3. Các chỉ báo đo hiệu quả tác động : - Các mối quan tâm, tình
cảm của những người tham gia dự án (người làm thuê, các tình nguyện viên, các nhà quản lý). -
Những biến chuyển trong năng lực quản lý di sản văn hóa. - Những biến chuyển trong tâm thức của
người dân đối với di sản. - Sự thu hút của người ngoài cộng đồng (du khách trong nước và quốc tế)
đối với di sản của cộng đồng. Thu thập thông tin : báo, bước tiếp theoθkhi đã chắc chắn xác định
được câu hỏi đánh giá và các chỉ là phải lên kế hoạch một cách chi tiết quá trình thu thập thông tin,
gồm các thông tin chung về bối cảnh mà dự án đang triển khai, qua các kho lưu trữ, thư viện, chính
quyền địa phương, các nhà lịch sử địa phương; các thông tin về bản thân dự án đang triển khai thông

qua văn phòng dự án (desk study) và các cuộc nghiên cứu điền dã, với các thông tin định lượng
(quantitative) và thông tin định tính (qualitative) và các thông tin chung về hoạt động của dự án.
Phân tích Đối với các thông tin định lượng : sử dụng các chương trình phân¬ θthông tin : tích số
liệu 33 PDF created with pdfFactory trial version www.pdffactory.com
34. Slide 34: bằng máy tính, các phép tính xác suất thống kê để phân tích. Y nghĩa của các kết quả
phân tích định lượng phụ thuộc vào tri thức và kỹ năng của người Các thông tin định tính khi phân
tích và tổng hợp hoàn toàn phụ¬đánh giá. thuộc vào năng lực cá nhân người đánh giá; tùy thuộc
vào nhãn quan và khả năng phân tích của mỗi người, do đó cần thảo luận, trao đổi để tránh thiên
kiến, chủ Cần thận trọng khi đưa ra những kết luận trong¬ θquan. Sử dụng các kết luận : đánh giá.
Các kết luận của một cuộc đánh giá phải xuất phát từ quá trình triển khai kế hoạch của dự án. Trên
cơ sở xem xét lại một cách cẩn thận bản kế hoạch, trù liệu một giai đoạn mới hay một dự án mới,
chúng ta có thể đưa ra những kết luận đánh giá sát hợp. Các kết luận có được từ việc chia xẽ suy
25

×