Tải bản đầy đủ (.pdf) (260 trang)

Ảnh hưởng của kiểm soát nội bộ tới hiệu lực quản lý tài chính đại học vùng tại việt nam nghiên cứu trường hợp đại học thái nguyên

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.98 MB, 260 trang )

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-------------------------------------

PHAN THỊ THÁI HÀ

ẢNH HƯỞNG CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TỚI HIỆU LỰC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐẠI HỌC
VÙNG TẠI VIỆT NAM - NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KẾ TOÁN

HÀ NỘI - 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-------------------------------------

PHAN THỊ THÁI HÀ

ẢNH HƯỞNG CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TỚI HIỆU LỰC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐẠI HỌC
VÙNG TẠI VIỆT NAM - NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: KẾ TỐN, KIỂM TỐN VÀ PHÂN TÍCH
Mã số: 9340301

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
Người hướng dẫn khoa học:



1. PGS. TS. NGÔ TRÍ TUỆ

2. TS. BÙI THỊ MINH HẢI

HÀ NỘI - 2020


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi
cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi thực hiện và không vi phạm
về sự trung thực trong học thuật

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2020

Tác giả

Phan Thị Thái Hà


ii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...........................................................................................................i

MỤC LỤC ..................................................................................................................... ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT..................................................................................... v
DANH MỤC BẢNG .....................................................................................................vi
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU, HÌNH VẼ ................................................................... vii
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. Lý do lựa chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Mục tiêu nghiên cứu............................................................................................... 2
3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu..................................................... 3
4. Những đóng góp mới của luận án ......................................................................... 3
5. Kết cấu của Luận án .............................................................................................. 4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .............................................................. 5
1.1. Nghiên cứu các vấn đề chung về Kiểm soát nội bộ (KSNB)............................ 5
1.2. Các nghiên cứu về kiểm soát nội bộ trong trường đại học .............................. 7
1.3. Các nghiên cứu về vấn đề quản lý tài chính và tự chủ tài chính trong các
trường đại học .......................................................................................................... 11
1.4. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa kiểm sốt nội bộ và quản lý tài chính
trong trường đại học ................................................................................................ 14
Tóm tắt chương 1 ......................................................................................................... 19
CHƯƠNG 2. LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH
ĐẠI HỌC TRONG ĐIỀU KIỆN TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ........................................ 20
2.1. Khái quát về đại học công lập .......................................................................... 20
2.2. Quản lý tài chính đại học .................................................................................. 21
2.2.1. Quan điểm về quản lý tài chính đại học ....................................................... 21
2.2.2. Quản lý tài chính theo hướng tự chủ tài chính trong đại học ....................... 24
2.2.3. Hiệu lực quản lý tài chính ............................................................................. 35
2.3. Kiểm soát nội bộ trong đại học ........................................................................ 38
2.3.1. Quan điểm về kiểm soát nội bộ trong trường đại học .................................. 38
2.3.2. Khái quát về kiểm soát nội bộ ...................................................................... 41



iii

2.3.3. Các yếu tố cấu thành kiểm soát nội bộ của đại học ...................................... 45
2.4. Mối quan hệ giữa kiểm sốt nội bộ và hiệu lực quản lý tài chính ................ 50
Tóm tắt chương 2 ......................................................................................................... 53
CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................... 54
3.1. Cơ sở lý luận của nghiên cứu ........................................................................... 54
3.1.1. Lý thuyết nền tảng ........................................................................................ 54
3.1.2. Xây dựng mơ hình nghiên cứu ..................................................................... 56
3.1.3. Xác định các biến quan sát thuộc mơ hình nghiên cứu ................................ 59
3.2. Giả thuyết nghiên cứu ....................................................................................... 65
3.3. Phương pháp thu thập dữ liệu ......................................................................... 65
3.4. Nguồn dữ liệu nghiên cứu................................................................................. 67
3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu........................................................................ 67
Tóm tắt chương 3 ......................................................................................................... 71
CHƯƠNG 4. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ
ẢNH HƯỞNG CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ TỚI HIỆU LỰC QUẢN LÝ TÀI
CHÍNH TRONG ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN............................................................. 72
4.1. Bối cảnh nghiên cứu của luận án ..................................................................... 72
4.1.1. Đại học vùng và đặc điểm của đại học vùng trong hệ thống đại học công lập
Việt Nam ................................................................................................................. 72
4.1.2. Khái quát về Đại học Thái Nguyên .............................................................. 79
4.2. Thực trạng quản lý tài chính của Đại học Thái Nguyên ............................... 84
4.2.1. Quản lý khai thác nguồn thu ......................................................................... 84
4.2.2. Quản lý sử dụng các nguồn lực tài chính ..................................................... 87
4.2.3. Quản lý trích lập và sử dụng các quỹ ........................................................... 94
4.2.4. Kiểm sốt tài chính trong Đại học Thái Nguyên .......................................... 95
4.3. Kiểm soát nội bộ trong Đại học Thái Ngun ................................................ 96
4.3.1. Mơi trường kiểm sốt ................................................................................... 96
4.3.2. Đánh giá rủi ro ............................................................................................100

4.3.3. Hoạt động kiểm soát ...................................................................................101
4.3.4. Thông tin và truyền thông...........................................................................102
4.3.5. Giám sát ......................................................................................................103


iv

4.4. Kết quả nghiên cứu .........................................................................................104
4.4.1. Đánh giá hiệu lực quản lý tài chính của Đại học Thái Nguyên ..................104
4.4.2. Ảnh hưởng của kiểm soát nội bộ tới hiệu lực quản lý tài chính của Đại học
Thái Ngun .........................................................................................................114
Tóm tắt chương 4 .......................................................................................................133
CHƯƠNG 5. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI
PHÁP TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC
QUẢN LÝ CHÍNH TRONG ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ....................................134
5.1. Phân tích kết quả nghiên cứu.........................................................................134
5.2. Định hướng phát triển của Đại học Thái Nguyên đến năm 2030 ...............137
5.3. Một số giải pháp tăng cường kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản
lý tài chính trong Đại học Thái Nguyên ...............................................................139
5.3.1. Tăng cường kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý tài chính
trong Đại học Thái Nguyên ..................................................................................140
5.3.2. Giải pháp đảm bảo khả năng tự chủ tài chính của Đại học Thái Nguyên ..144
5.4. Một số hạn chế của nghiên cứu và định hướng nghiên cứu tiếp theo ........149
5.4.1. Một số hạn chế của nghiên cứu ..................................................................149
5.4.2. Một số định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo .......................................149
Tóm tắt chương 5 .......................................................................................................150
KẾT LUẬN ................................................................................................................151
DANH MỤC CƠNG TRÌNH ĐÃ CƠNG BỐ CỦA TÁC GIÁ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC



v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Diễn giải

AAA

American Accounting Association (Hiệp hội kế toán Mỹ)

AICPA

American Institute of Certified Public Accountants
(Viện kế tốn cơng chứng Mỹ)

COSO

Committee Of Sponsoring Orgnizations (Ủy ban thuộc hội đồng
quốc gia Hoa Kỳ về việc chống gian lận báo cáo tài chính)

ĐH

Đại học

ĐHTN

Đại học Thái Nguyên


EU

European Union (Liên minh Châu Âu)

EUA

European University Association (Hiệp hội đại học Châu Âu)

FEI

Financial Executives Institute (Viện điều hành tài chính)

GDĐH

Giáo dục đại học

ICS

Internal Control System (Hệ thống kiểm soát nội bộ)

IIA

The Institute of Internal Auditors (Viện kiểm toán nội bộ)

IMA

Institute of Management Accountants (Học viện kế toán quản trị)

INTOSAI


International Organization of Supreme Audit Institutions (Tổ chức
quốc tế của các cơ quan kiểm toán tối cao)

KSNB

Kiểm soát nội bộ

LATS

Luận án tiến sĩ

NSNN

Ngân sách Nhà nước

OECD

Organization for Economic Cooperation and Development (Tổ chức
hợp tác phát triển kinh tế)

QMS

Quality Management System (Hệ thống quản lý chất lượng)

UNICEF

United Nations Children’s Fund (Quỹ Nhi đồng liên hợp quốc)



vi

DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Các biến quan sát trong mô hình nghiên cứu ................................................................. 60
Bảng 4.1. Chênh lệch thu - chi của các đơn vị giáo dục đại học thành viên 105thuộc ĐHTN 105
Bảng 4.2. Chênh lệch thu lớn hơn chi của các đơn vị ................................................................... 105
Bảng 4.3. Mức độ đảm bảo chi TX của các đơn vị giáo dục đại học thành viên ....................... 106
Bảng 4.4. Tổng thu sự nghiệp của các cơ sở giáo dục đại học thành viên trực thuộc ĐHTN . 107
Bảng 4.5. Tỷ trọng các nguồn thu của các đơn vị giáo dục đại học thành viên thuộc ĐHTN.. 108
Bảng 4.6. Tỷ trọng các mục chi của các đơn vị giáo dục đại học thành viên ĐHTN qua các năm.. 110
Bảng 4.7. Tỷ lệ tăng thu nhập cho cán bộ giảng viên của các cơ sở giáo dục đại học thành viên ĐHTN.... 113
Bảng 4.8. Tổng hợp các biến đo lường từ nghiên cứu sơ bộ........................................................ 114
Bảng 4.9. Cơ cấu mẫu khảo sát sơ bộ ............................................................................................. 114
Bảng 4.10. Tổng hợp các biến đo lường sau khảo sát sơ bộ ........................................................ 116
Bảng 4.11. Tương quan Pearson giữa Mơi trường kiểm sốt và Hiệu lực quản lý tài chính.... 121
Bảng 4.12a. Kết quả phân tích hồi quy MTKS_ Model Summary ............................................. 122
Bảng 4.12b. Kết quả phân tích hồi quy MTKS_ ANOVA .......................................................... 122
Bảng 4.12c. Kết quả phân tích hồi quy MTKS_ Coefficients ..................................................... 123
Bảng 4.13. Tương quan Pearson giữa Đánh giá rủi ro và Hiệu lực quản lý tài chính ............... 124
Bảng 4.14a. Kết quả phân tích hồi quy DGRR _Model Summary ............................................. 125
Bảng 4.14b. Kết quả phân tích hồi quy DGRR _ANOVA .......................................................... 125
Bảng 4.14c. Kết quả phân tích hồi quy DGRR _Coefficients ..................................................... 125
Bảng 4.15. Tương quan Pearson giữa Hoạt động kiểm soát với Hiệu lực quản lý tài chính .... 126
Bảng 4.16a. Kết quả phân tích hồi quy HDKS _Model Summary ............................................. 127
Bảng 4.16b. Kết quả phân tích hồi quy HDKS _ANOVA .......................................................... 127
Bảng 4.16c. Kết quả phân tích hồi quy HDKS _Coefficients...................................................... 128
Bảng 4.17. Tương quan Pearson giữa Thông tin và Truyền thông với Hiệu lực quản lý tài chính ..... 128
Bảng 4.18a. Kết quả phân tích hồi quy TTTT _Model Summary .............................................. 129
Bảng 4.18b. Kết quả phân tích hồi quy TTTT _ANOVA............................................................ 129
Bảng 4.18c. Kết quả phân tích hồi quy TTTT _Coefficients ....................................................... 130

Bảng 4.19. Tương quan Pearson giữa Giám sát và Hiệu lực quản lý tài chính.......................... 130
Bảng 4.20a. Kết quả phân tích hồi quy GS _Model Summary.................................................... 131
Bảng 4.20b. Kết quả phân tích hồi quy GS _ANOVA................................................................. 131
Bảng 4.20c. Kết quả phân tích hồi quy GS _Coefficients ............................................................ 132


vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU, HÌNH VẼ
Sơ đồ 4.1. Cơ cấu tổ chức đại học vùng ........................................................................ 75
Sơ đồ 4.2. Cơ cấu tổ chức của Đại học Thái Nguyên ................................................... 83

Biểu 4.1. Các đơn vị thành viên trực thuộc Đại học Thái Nguyên ............................... 81

Hình 3.1. Chiến lược hợp tác và nguy cơ (Burrow, 1999) ............................................ 56
Hình 3.2. Mơ hình nghiên cứu ....................................................................................... 57


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
“Đại-học-vùng” là mô hình tập hợp nhiều trường đại học, đào tạo đa ngành, đa
lĩnh vực, thích ứng với những thay đổi cơ bản và yêu cầu của nền kinh tế. Các trường
đại học được sáp nhập, hợp nhất với nhau với mục đích sử dụng chung đội ngũ giảng
viên, cơ sở vật chất trường lớp, phịng nghiên cứu..., kinh phí nhà nước tập trung vào
một đầu mối, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và sử dụng. So với các trường
đại học độc lập, đại học vùng có nhiều ưu thế trong việc tận dụng được cơ sở vật chất
chung, nguồn lực giảng viên, và có thế mạnh về quy mô. Tuy nhiên, trước bối cảnh tự
chủ, các đại học vùng khơng tránh khỏi khó khăn trong việc nâng cao khả năng tự chủ

tài chính:
Thứ nhất. Kinh phí được tập trung về một mối dễ quản lý song phải phân bổ
theo 2 bước là cấp đại học và cấp được chi, nếu như xác định tiêu thức phân bổ không
phù hợp sẽ dẫn tới bất cập trong việc phân bổ kinh phí, khơng khuyến khích, thúc đẩy
được sự phát triển của các đơn vị thành viên cũng như của toàn Đại học;
Thứ hai. Đại học vùng bao gồm nhiều trường, khoa, viện, trung tâm... thành
viên. Việc quản lý tài chính các đơn vị thành viên và toàn đại học phức tạp do vừa phải
đảm bảo tính tự chủ vừa phải đảm bảo tính thống nhất, điều này địi hỏi phải có một cơ
chế kiểm sốt, quản lý tài chính phù hợp và hiệu quả;
Thứ ba. Với các trường đang trong q trình mở rộng quy mơ, ngành nghề, lĩnh
vực đào tạo, xây dựng cơ bản thì việc đảm bảo đạt được các mục tiêu trong điều kiện
tài chính có hạn thực sự là một khó khăn lớn;
Thứ tư. Vai trị của đại học vùng dễ trở nên mờ nhạt trong bối cảnh các trường
đại học cơng lập, trong đó có các trường đại học thành viên của đại học vùng, dần
được giao quyền tự chủ hoàn toàn nếu như đại học vùng không được mở rộng cơ chế
hoạt động.
Là một trong ba đại học vùng đầu tiên tại Việt Nam, Đại học Thái Ngun vẫn
ln tự hồn thiện, nâng cao chất lượng đào tạo nhằm tạo ra nguồn lao động chất
lượng cao, khẳng định vai trò là đại học trọng điểm Quốc gia, tăng sức cạnh tranh và
đáp ứng yêu cầu ngày một khắt khe hơn của xã hội. Trong những năm qua, Đại học
Thái Nguyên đã có nhiều bước tiến lớn trong việc mở thêm các ngành đào tạo mới,
thành lập thêm các trường đại học, các trung tâm và viện nghiên cứu mới với quy mô
đào tạo ngày một mở rộng. Song, trong bối cảnh tự chủ đại học, cùng với sự phát triển


2
không ngừng, Đại học Thái Nguyên cũng gặp phải không ít khó khăn, đặc biệt về mặt
tài chính. Ngồi những thách thức đã được đề cập, mức độ tự chủ tài chính của các
trường trong Đại học vẫn cịn nhiều bất cập do cơ chế tự chủ còn cứng nhắc, kinh phí
được phân bổ về các đơn vị thành viên dựa trên số sinh viên và giáo viên, khó khăn

trong giải phóng mặt bằng trong khi có nhiều đơn vị mới thành lập, đang trong quá trình
xây dựng cơ sở vật chất địi hỏi nguồn lực tài chính lớn.... Áp lực này càng trở nên căng
thẳng trên lộ trình các trường đại học được giao quyền tự chủ hoàn toàn, ngân sách cắt
giảm, tự chủ chi song nguồn thu và mức thu vẫn bị phụ thuộc, giới hạn. Thêm vào đó,
mâu thuẫn giữa Thơng tư 08/2014/TT-BGDĐT về Quy-chế-Tổ-chức và Hoạt-động của
đại-học-vùng và các cơ-sở giáo-dục đại-học-thành-viên và Nghị định 16/2015/NĐ-CP
Quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp cơng lập đã khiến đại học vùng nói chung
và Đại học Thái Ngun nói riêng khơng thể phát huy tiềm năng phát triển cũng như
đứng trước nguy cơ giải thể, và đó có thể sẽ là thiệt hại to lớn do lãng phí nguồn lực sau
một q trình lịch sử gây dựng.
Trong tương lai, nếu các đại học vùng được trao quyền tự chủ cao tương tự như
hai Đại học Quốc gia, sẽ mở ra một thời kỳ phát triển mới đối với các đại học vùng nói
chung và Đại học Thái Nguyên nói riêng. Sẽ cần phải có những biến chuyển cần thiết
trong cơ chế hoạt động, cơ cấu tổ chức cũng như cách thức quản lý trong toàn Đại học
nhằm đạt được mục tiêu phát triển, trong đó quản lý tài chính là một trong những vấn
đề vơ cùng cấp thiết cần được đề cập tới. Đại học Thái Nguyên nói riêng và các đại học
vùng nói chung cần có một cơ chế kiểm sốt hiệu quả để có thể nâng cao khả năng tự
chủ tài chính trong bối cảnh mới, vừa đảm bảo được sự phát triển của từng thành viên
vừa đảm bảo sự thống nhất trong tồn Đại học. Vấn đề đặt ra là, trước tình hình mới, với
đặc thù của đại học vùng, Đại học Thái Ngun cần có những thay đổi gì trong kiểm
sốt nội bộ để có thể đạt được hiệu lực trong quản lý tài chính? Đâu là vấn đề cốt lõi,
quan trọng nhất cần được giải quyết để có thể đạt được mục tiêu?
Từ những nguyên nhân đó, đề tài “Ảnh hưởng của kiểm soát nội bộ tới hiệu lực
quản lý tài chính trong đại học vùng tại Việt Nam - Nghiên cứu trường hợp Đại học
Thái Nguyên” có ý nghĩa cả về thực tiễn và lý luận. Đồng thời, kết quả nghiên cứu này
có thể áp dụng một cách linh hoạt cho các đại học vùng và các trường đại học đa
ngành trong tương lai.

2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung: Trước vấn đề đặt ra là Đại học Thái Ngun cần có những

thay đổi gì trong kiểm sốt nội bộ để có thể đạt được hiệu lực quản lý tài chính khi


3
được tự chủ tài chính trong tương lai, mục tiêu nghiên cứu tổng quát của Luận án được
xác định là nghiên cứu ảnh hưởng của kiểm soát nội bộ đến hiệu lực quản lý tài chính
tại Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh hướng tới đảm bảo tự chủ tài chính.
Mục tiêu cụ thể:
- Nhận diện các nhân tố thuốc kiểm sốt nội bộ có ảnh hưởng đến hiệu lực quản lý
tài chính của Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh hướng tới đảm bảo tự chủ tài chính.
- Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố thuộc kiểm sốt nội bộ tới hiệu
lực quản lý tài chính Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh hướng tới đảm bảo tự chủ
tài chính.
- Đề xuất giải pháp hồn thiện kiểm soát nội bộ của Đại học Thái Nguyên nhằm
nâng cao hiệu lực quản lý tài chính trong bối cảnh tự chủ tài chính.
Để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu trên, luận án tập trung trả lời cho 3 câu
hỏi nghiên cứu sau:
Câu hỏi 1: Hiệu lực quản lý tài chính của Đại Thái Nguyên đã đạt được như
thế nào?
Câu hỏi 2: Các nhân tố thuộc kiểm soát nội bộ ảnh hưởng như thế nào tới hiệu
lực quản lý tài chính tại Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh hướng tới đảm bảo tự
chủ tài chính?
Câu hỏi 3: Giải pháp nào là phù hợp trong việc hoàn thiện kiểm soát nội bộ
nhằm nâng cao hiệu lực quản lý tài chính của Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh tự
chủ tài chính?

3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: mối quan hệ giữa các nhân tố thuộc kiểm soát nội bộ và
hiệu lực quản lý tài chính Đại học Thái Nguyên khi hướng tới chủ tài chính.
Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố

kiểm soát nội bộ tới hiệu lực quản lý tài chính, nghiên cứu trường hợp cụ thể của Đại học
Thái Nguyên. Dữ liệu phân tích được lấy chủ yếu trong khoảng thời gian từ 2015 tới 2017.

4. Những đóng góp mới của luận án
Những đóng góp mới dự kiến đạt được của luận án:
- Về mặt lý luận:
+ Khái quát hóa những vấn đề lý luận cơ bản về KSNB và quản lý tài chính
trong đại học nói chung và đại học vùng nói riêng.


4
+ Phân tích KSNB đối với quản lý tài chính của Đại học vùng và ảnh hưởng
của các chính sách, thể chế pháp luật tới sự vận hành hệ thống KSNB và hiệu lực quản
lý tài chính của đại học vùng trong bối cảnh hướng tới đảm bảo tự chủ tài chính.
+ Chỉ ra sự ảnh hưởng của KSNB tới hiệu lực quản lý tài chính tại đại học vùng
và đánh giá mối quan hệ đó
- Về mặt thực tiễn:
+ Nghiên cứu và làm rõ mối quan hệ và ảnh hưởng của các yếu tố thuộc KSNB
đến hiệu lực quản lý tài chính tại Đại học Thái Nguyên.
+ Từ kết quả nghiên cứu, chỉ ra các nhân tố của KSNB có ảnh hưởng tới hiệu
lực quản lý tài chính của Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh hướng tới đảm bảo tự
chủ tài chính, đưa ra các khuyến nghị điều chỉnh, khắc phục cần thiết đối KSNB, nâng
cao hiệu lực quản lý tài chính nhằm phát huy tối đa quyền tự chủ của Đại học Thái
Nguyên trong khuôn khổ pháp luật, từ đó có thể điều chỉnh, đúc kết kinh nghiệm
chung cho các đại học vùng tại Việt Nam.

5. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Luận án bao gồm 5 chương:
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu
Chương 2: Lý luận về kiểm soát nội bộ và quản lý tài chính đại học trong điều kiện tự

chủ tài chính
Chương 3: Mơ hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
Chương 4: Bối cảnh nghiên cứu và kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của kiểm soát
nội bộ tới quản lý tài chính trong Đại học Thái Nguyên
Chương 5: Phân tích kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp tăng cường kiểm soát
nội bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý tài chính trong Đại học Thái Nguyên


5

CHƯƠNG 1.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Cho đến nay, đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về Kiểm soát nội bộ cũng
như tự chủ tài chính. Có thể tổng hợp các cơng trình nghiên cứu đó theo các vấn đề
chính như sau:

1.1. Nghiên cứu các vấn đề chung về Kiểm soát nội bộ (KSNB)
Trong những năm 1970 - 1980, nền kinh tế ở Hoa-Kỳ và các-nước-phát-triển
mạnh mẽ, các công-ty cạnh tranh gay gắt, làm phát sinh nhiều rủi ro, kéo theo tình
trạng gian lận, vi phạm pháp luật gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Năm 1977, Luật về
phòng chống hối lộ nước ngoài ra đời, AICPA đã thành lập một Ủy ban đặc biệt về
kiểm soát nội bộ (1979), Ủy ban quản lý chứng khoán Mỹ (Securities and Exchange SEC) đưa ra quy định bắt buộc các giám đốc phải đưa ra báo cáo về kiểm soát nội bộ
đối với cơng tác kế tốn ở các doanh nghiệp. Trước thực trạng đó, nhiều ủy ban đã
được thành lập nhằm nghiên cứu tìm cách khắc phục hậu quả và ngăn chặn các gian
lận, hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế, trong đó có Ủy ban COSO (Committee Of
Sponsoring Organizations) ra đời năm 1985 là một uỷ ban gồm nhiều tổ chức nghề
nghiệp nhằm hỗ trợ cho Uỷ ban Treadway như: Hiệp hội kế tốn viên cơng chứng Hoa
Kỳ (AICPA), Hội kế toán Hoa Kỳ (AAA), Hiệp hội các nhà quản trị tài chính (FEI),
Hiệp hội kiểm tốn viên nội bộ (IIA) và Hiệp hội kế toán viên quản trị (IMA) đã đưa
ra khuôn mẫu lý thuyết chuẩn cho kiểm soát nội bộ. Báo cáo COSO 1992 là tài liệu

đầu tiên trên thế giới nghiên cứu và định nghĩa về kiểm sốt nội bộ một cách đầy đủ và
có hệ thống, cung cấp một tầm nhìn rộng và mang tính quản trị. Kiểm sốt nội bộ
khơng chỉ cịn là một vấn đề liên quan đến báo cáo tài chính mà được mở rộng ra các
phương diện hoạt động và tuân thủ.
Nghiên cứu Internal Control của tác giả Charles A. Saia (1992) đề cập tới khả
năng ứng dụng/thực hiện các tiêu chuẩn khn khổ về kiểm sốt nội bộ của COSO
trong các công ty. Tác giả đã thực hiện một cuộc điều tra tại một công ty sản xuất hàng
đầu ở Conecticut về sự giải thích của nhân viên các cấp về KSNB và những giới hạn
của hệ thống này. Lý giải cho sự lựa chọn này, tác giả cho rằng, việc hỏi lãnh đạo kế
toán và các nhân viên tại một tổ chức lớn sẽ cho kết quả kiểm tra các dịng thơng tin
giữa quản lý cấp trên và nhân viên cấp dưới tốt hơn. Hai nhóm được phỏng vấn là
nhóm “staff” (bao gồm chun viên phân tích tài chính, chuyên viên phân tích tài
chính cao cấp, chuyên viên phân tích hệ thống cao cấp, và kiểm tốn nội bộ) và nhóm
“line” (bao gồm trợ lý kiểm sốt, giám sát các chi phí kế tốn, và cán bộ quản lý).


6
Tổng số người được phỏng vấn là 25, trong đó nhóm “staff” gồm 20 người, nhóm
“line” gồm 5 người. Tác giả đã tiến hành thu thập thông tin bằng việc sử dụng bảng
hỏi với 11 câu hỏi tập trung làm rõ nhận thức và hiểu biết của người được hỏi về
kiểm soát nội bộ, kết hợp quan sát, phỏng vấn sâu. Kết quả nghiên cứu cho thấy các
nhà quản lý có sự hiểu biết tốt về kiểm sốt nội bộ nhưng các nhân viên thì khơng,
hầu hết các nhân viên đều tỏ ra bối rối khi được hỏi về sự hiểu biết của họ về kiểm
soát nội bộ và họ không hiểu được các yếu tố cần thiết để đạt được một hệ thống kiểm
soát nội bộ tốt. Tác giả kết luận, các báo cáo được cung cấp bởi COSO có thể giúp mọi
người thuộc tất cả các ngành nghề có thể hiểu về KSNB tốt hơn, và trong một số
trường hợp, hệ thống thơng tin có thể phải thực hiện kiểm sốt nội bộ một cách khó
khăn hơn để duy trì. Tác giả cũng cho rằng, nếu có các nghiên cứu tương tự được thực
hiện tại các đơn vị có cùng quy mơ, kết quả sẽ tin cậy hơn, và vấn đề cốt lõi là các
nhân viên trong đơn vị cần phải hiểu biết về kiểm soát nội bộ cũng như tầm quan trọng

của hệ thống này. Qua việc phân tích sâu các khái niệm và các thành tố của kiểm soát
nội bộ được đề cập trong báo cáo của COSO, kết hợp với khảo sát thực tế về mức độ
hiểu biết của doanh nghiệp cụ thể, tác giả Charles A. Saia đã mang đến một cái nhìn cụ
thể hơn về các yếu tố cấu thành hệ thống KSNB: mơi trường kiểm sốt, Đánh giá rủi
ro, Hoạt động kiểm sốt, Thơng tin và truyền thơng, Giám sát. Có thể nói, nghiên cứu
này là một khảo sát thực tế cho báo cáo của COSO trong những ngày đầu ban hành
dự thảo trưng cầu ý kiến và phát hành báo cáo của COSO.
Nhiều cơng trình nghiên cứu về KSNB của các nhà nghiên cứu đề cập đến khái
niệm về kiểm soát nội bộ, các loại hình kiểm sốt trong mối quan hệ với kiểm tốn
nội bộ hoặc kiểm tốn tài chính như: Các nguyên tắc của kiểm toán, tác giả O. Ray
Wittington và Kurt Pany (1995); Kiểm toán, tác giả Jack C. Robertson (1996); Kiểm
toán nội bộ hiện đại của tác giả Victor Z. Brink và Herbert Witt (2000); Kiểm toán nội
bộ hiện đại kế thừa quan điểm của Brink, tác giả Robert R. Moeller (2009). Trong đó,
tác giả Robert R. Moeller (2009) khi phát triển thêm lý luận của COSO ứng dụng cho
mục đích của kiểm tốn nội bộ, đã bổ sung thêm một số mục tiêu của kiểm soát nội bộ
cần đạt được và khái quát “Kiểm soát nội bộ là một quá trình được thiết kế bởi nhà
quản lý và áp dụng trong đơn vị nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý về: Độ tin cậy của
thông tin tài chính và thơng tin hoat động; Tn thủ các chính sách, thủ tục, nội qui, quy
chế và luật pháp; Bảo vệ tài sản; Thực hiện được sứ mệnh, mục tiêu và kết quảcủa các
hoạt động hoặc chương trình của đơn vị; Đảm bảo tính chính trực và giá trị đạo đức”.
Tại Việt Nam, các nghiên cứu về khái niệm hệ thống KSNB, các yếu tố cấu
thành hệ thống KSNB, vai trò và trách nhiệm của các đối tượng có liên quan đến




×