Tải bản đầy đủ (.doc) (118 trang)

Tài liệu thi nâng ngạch chuyên viên chính khối đảng, đoàn thể 2021

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (510.12 KB, 118 trang )

TỈNH ỦY A
HỘI ĐỒNG THI

ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
A, ngày 15 tháng 8 năm 2021

*
CHUYÊN ĐỀ 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC, BỘ MÁY
CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
(Tài liệu bồi dưỡng thi nâng ngạch lên chun viên chính
khối Đảng, đồn thể năm 2021)
I. KHÁI QUÁT CHUNG
Hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là một chỉnh thể thống nhất, gắn bó hữu cơ
bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam.
Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam,
đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam; đại biểu
trung thành lợi ích của giai cấp cơng nhân, nhân dân lao động và của dân tộc. Đảng
lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ
nam cho hành động, lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản. Đảng Cộng
sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh đạo nhà nước và xã hội. Đảng lãnh đạo bằng
Cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng công
tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động
gương mẫu của đảng viên. Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội
ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủ năng lực và phẩm chất vào hoạt
động trong các cơ quan lãnh đạo của hệ thống chính trị. Đảng lãnh đạo thơng qua tổ
chức đảng và đảng viên hoạt động trong các tổ chức của hệ thống chính trị, tăng
cường chế độ trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu.
Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị đồng thời là một bộ phận của hệ thống ấy.


Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân


2

dân, dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng, chịu sự giám sát của nhân dân. Các tổ chức
của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.
Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; Đảng là lực lượng lãnh đạo Nhà
nước và xã hội để đảm bảo nguyên tắc: tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân
mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí
thức; Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn
trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện mục tiêu dân
giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự
do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển tồn diện.
Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội
bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Quyền lực nhà
nước là thống nhất, có sự phân cơng, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan trong việc
thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện
của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu
biểu của các giai cấp và tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở
nước ngoài.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận của hệ thống chính trị, là cơ sở chính
trị của chính quyền nhân dân. Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thành viên vừa là
người lãnh đạo Mặt trận. Mặt trận hoạt động theo phương thức hiệp thương dân chủ,
phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên.
Cơng đồn Việt Nam, Hội nơng dân Việt Nam, Đồn thanh niên cộng sản Hồ Chí
Minh, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội cựu chiến binh Việt Nam là các tổ chức
chính trị - xã hội được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện và bảo vệ quyền lợi,

lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, hội viên tổ chức mình; cùng các tổ chức
thành viên của Mặt trận và các tổ chức khác hoạt động. Mặt trận và các tổ chức thành
viên của Mặt trận và các tổ chức khác hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp
luật.
Đảng lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị- xã hội, tổ
chức xã hội bằng Cương lĩnh chính trị, chiến lược, chính sách, chủ trương; bằng công
tác tư tưởng, tổ chức, cán bộ và kiểm tra, giám sát việc thực hiện.
Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, đi đôi với
phát huy trách nhiệm của các tổ chức và người đứng đầu các tổ chức trong hệ thống
chính trị về công tác cán bộ.
Đảng giới thiệu cán bộ đủ tiêu chuẩn để ứng cử hoặc bổ nhiệm vào cơ quan nhà
nước, Mặt trận Tổ quốc và tổ chức chính trị - xã hội.
Tổ chức đảng và đảng viên công tác trong cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc
và các tổ chức chính trị - xã hội phải chấp hành nghiêm chỉnh nghị quyết, chỉ thị của
Đảng; tổ chức đảng lãnh đạo việc cụ thể hóa thành các văn bản luật pháp của Nhà
nước, chủ trương của đoàn thể; lãnh đạo thực hiện có hiệu quả.


3

1. Hệ thống tổ chức Đảng
Điều lệ Đảng quy định: Hệ thống tổ chức của Đảng được lập tương ứng với hệ
thống tổ chức hành chính của Nhà nước.
Hệ thống tổ chức Đảng thành lập theo cấp hành chính là hệ thống cơ bản, bảo
đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng ở mỗi cấp và của toàn Đảng. Việc lập tổ chức
đảng ở những nơi có đặc điểm riêng theo quy định của Ban Chấp hành Trung ương
(Quy định số 29-QĐ/TW, ngày 25-7-2016 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII
về thi hành Điều lệ Đảng).
Hệ thống tổ chức của Đảng, các cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc của
cấp uỷ các cấp từng bước được sắp xếp, kiện toàn hợp lý và hiệu quả hơn sau khi thực

hiện các nghị quyết lớn (Nghị quyết Trung ương 3, Trung ương 7 khóa VIII; Nghị
quyết Trung ương 4, Trung ương 5 khóa X; Nghị quyết Trung ương 5, Trung ương 6,
Trung ương 7 khóa XI).
Tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay gồm:
- Hệ thống tổ chức đảng bộ, chi bộ (theo cấp hành chính và ở những nơi có đặc
điểm riêng).
- Cơ quan lãnh đạo của Đảng các cấp (đại hội, cấp uỷ).
- Cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc, đơn vị sự nghiệp của cấp uỷ (các
cơ quan, ban đảng, đơn vị sự nghiệp của Đảng).
- Tổ chức đảng được lập trong các cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị- xã
hội, các tổ chức khác theo quy định của Trung ương (ban cán sự đảng, đảng đoàn).
1.1. Hệ thống tổ chức của Đảng:
a) Cấp Trung ương: tồn Đảng có cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban Chấp hành
Trung ương (Bộ Chính trị, Ban Bí thư).
Hiện nay có 68 đảng bộ trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương:
- 63 đảng bộ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (theo cấp hành chính, có
chính quyền cùng cấp).
- 05 đảng bộ khác trực thuộc Trung ương, gồm: Đảng bộ Khối các cơ quan Trung
ương, Đảng bộ khối Doanh nghiệp Trung ương; Đảng bộ Quân đội; Đảng bộ Công an
Trung ương và Đảng bộ Ngoài nước.
b) Các đảng bộ cấp tỉnh (tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương) có
các đảng bộ trực thuộc, gồm:
- Đảng bộ huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh uỷ, thành uỷ (theo tổ
chức hành chính).
- Đảng bộ cấp trên trực tiếp của cơ sở (tương đương cấp huyện) trực thuộc tỉnh
uỷ, thành uỷ, đảng uỷ trực thuộc Trung ương.
- Một số tổ chức cơ sở đảng có vị trí quan trọng, đơng đảng viên, nhiều tổ chức
đảng trực thuộc, được giao một số quyền của cấp trên cơ sở.
- Các đảng bộ, chi bộ cơ sở có vị trí quan trọng trực thuộc tỉnh uỷ, thành uỷ,
đảng uỷ khối Trung ương, Quân uỷ Trung ương, Đảng uỷ Công an Trung ương.



4

c) Các đảng bộ cấp huyện (huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương
đương) có các tổ chức cơ sở đảng trực thuộc, gồm:
- Các đảng bộ, chi bộ cơ sở xã, phường, thị trấn (theo cấp tổ chức hành chính).
- Các đảng bộ cơ sở cơ quan, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang
trực thuộc huyện ủy, quận ủy, thị ủy và tương đương.
d) Ở cấp cơ sở xã, phường, thị trấn và các loại hình tổ chức cơ sở đảng ở cơ
quan, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp khác có các tổ chức đảng trực thuộc, gồm:
- Các đảng bộ bộ phận (nơi có đơng đảng viên);
- Các chi bộ trực thuộc;
- Các tổ đảng (ở nơi thành lập chi bộ, có đơng đảng viên).
1.2. Hệ thống cấp ủy các cấp
Gắn với hệ thống tổ chức của Đảng là hệ thống cấp uỷ đảng các cấp. Cấp uỷ các
cấp là cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, chấp hành giữa hai kỳ đại hội của đảng
bộ các cấp.
Điều lệ Đảng quy định: Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu
toàn quốc. Cơ quan lãnh đạo ở mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc đại hội đảng viên.
Giữa hai kỳ đại hội, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương; ở mỗi
cấp là ban chấp hành đảng bộ, ban chấp hành chi bộ (gọi tắt là cấp uỷ).
Nhiệm kỳ đại hội của tổ chức cơ sở đảng và của cấp ủy cơ sở trở lên là 5 năm.
Nhiệm kỳ của chi bộ, chi ủy trực thuộc đảng uỷ cơ sở là 5 năm/2 lần.
Số lượng Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương do Đại hội đại biểu toàn quốc
quyết định; số lượng cấp uỷ viên cấp nào do đại hội cấp đó quyết định theo hướng dẫn
của Ban Chấp hành Trung ương. Cấp uỷ do đại hội các cấp bầu; trường hợp đặc biệt
hoặc thành lập mới, chia tách, hợp nhất, sáp nhập giữa 2 kỳ đại hội thì do cấp uỷ cấp
trên trực tiếp chỉ định.
1.2.1. Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư:

a) Ban Chấp hành Trung ương là cơ quan lãnh đạo của Đảng giữa hai kỳ Đại hội,
chịu trách nhiệm trước toàn Đảng và toàn dân về tình hình mọi mặt của Đảng và của
đất nước; quyết định những vấn đề chiến lược và chủ trương, chính sách lớn về kinh
tế, xã hội, quốc phịng, an ninh, đối ngoại, công tác xây dựng Đảng, công tác quần
chúng nhằm thực hiện Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, nghị quyết Đại hội Đảng.
- Tổ chức chỉ đạo thực hiện chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng nhiệm
kỳ tiếp theo, Đại hội đại biểu toàn quốc bất thường (nếu có).
- Căn cứ tình hình thực tế có thể chỉ đạo thí điểm một số chủ trương mới chưa
được quy định trong Điều lệ Đảng.
- Ban Chấp hành Trung ương họp thường lệ sáu tháng một lần; họp bất thường
khi cần.
- Ban Chấp hành Trung ương bầu Bộ Chính trị; bầu Tổng Bí thư trong số Uỷ
viên Bộ Chính trị.


5

- Thành lập Ban Bí thư gồm Tổng Bí thư, một số ủy viên Bộ Chính trị do Bộ
Chính trị phân cơng và một số ủy viên Ban Bí thư do Ban Chấp hành Trung ương bầu
trong số ủy viên Ban Chấp hành Trung ương.
- Bầu Uỷ ban Kiểm tra Trung ương; bầu Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung
ương trong số Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương, số lượng Ủy viên Bộ Chính trị,
ủy viên Ban Bí thư và Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương do Ban Chấp hành Trung
ương quyết định.
b) Bộ Chính trị do Ban Chấp hành Trung ương bầu tại Hội nghị lần thứ nhất
(trong thời gian Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng), có nhiệm vụ, quyền hạn theo
quy định của Điều lệ Đảng là :
- Lãnh đạo và kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghị quyết Đại hội đại biểu toàn
quốc, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương; quyết định những vấn đề về chủ
trương, chính sách, tổ chức, cán bộ;

- Quyết định triệu tập và chuẩn bị nội dung các kỳ họp của Ban Chấp hành Trung
ương; báo cáo công việc đã làm trước hội nghị Ban Chấp hành Trung ương hoặc theo
yêu cầu của Ban Chấp hành Trung ương.
c) Ban Bí thư lãnh đạo cơng việc hằng ngày của Đảng: chỉ đạo công tác xây
dựng đảng và công tác quần chúng; kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nghị quyết,
chỉ thị của Đảng về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; chỉ đạo sự phối
hợp hoạt động giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị; quyết định một số vấn đề về
tổ chức, cán bộ và một số vấn đề khác theo sự phân công của Ban Chấp hành Trung
ương; chỉ đạo hoặc kiểm tra việc chuẩn bị các vấn đề đưa ra Bộ Chính trị thảo luận và
quyết định.
1.2.2. Về cơ quan lãnh đạo cấp tỉnh, cấp huyện
a) Nhiệm vụ của ban chấp hành và hình thức sinh hoạt của ban chấp hành:
- Cấp ủy tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi tắt là cấp ủy cấp tỉnh); cấp
ủy huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi tắt là cấp ủy cấp huyện) là cơ
quan lãnh đạo của đảng bộ tỉnh, đảng bộ huyện giữa hai kỳ đại hội, có nhiệm vụ: lãnh
đạo thực hiện nghị quyết đại hội đại biểu; nghị quyết, chỉ thị của cấp ủy cấp trên.
- Hội nghị cấp ủy cấp tỉnh, cấp huyện do ban thường vụ triệu tập thường lệ ba
tháng một lần; họp bất thường khi cần.
Hội nghị bầu ban thường vụ; bầu bí thư và phó bí thư trong số ủy viên thường
vụ; bầu ủy ban kiểm tra; bầu chủ nhiệm ủy ban kiểm tra trong số ủy viên ủy ban kiểm
tra.
Số lượng ủy viên ban thường vụ và ủy viên ủy ban kiểm tra do cấp ủy quyết định
theo hướng dẫn của Ban Chấp hành Trung ương.
b) Nhiệm vụ của ban thường vụ, thường trực cấp ủy:
- Ban thường vụ cấp ủy lãnh đạo và kiểm tra việc thực hiện nghị quyết của đại
hội đại biểu, nghị quyết, chỉ thị của cấp ủy cùng cấp và cấp trên; quyết định những
vấn đề về chủ trương, tổ chức, cán bộ; quyết định triệu tập và chuẩn bị nội dung các
kỳ họp của cấp ủy.



6

- Thường trực cấp ủy gồm bí thư và các phó bí thư, có nhiệm vụ chỉ đạo kiểm tra
thực hiện nghị quyết, chỉ thị của cấp ủy, của ban thường vụ và cấp ủy cấp trên; giải
quyết công việc hằng ngày của đảng bộ; quyết định triệu tập và chuẩn bị nội dung các
kỳ họp của ban thường vụ.
1.3. Ban cán sự đảng, đảng đoàn
Theo quy định của Điều lệ Đảng, ban cán sự đảng được lập ở một số cơ quan
hành pháp, tư pháp cấp Trung ương, cấp tỉnh; đảng đoàn được lập ở cơ quan lãnh đạo
Quốc hội, hội đồng nhân dân cấp tỉnh (các cơ quan này lập ra do bầu cử) và một số tổ
chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội nghề nghiệp cấp Trung ương, cấp
tỉnh.
Trong nhiệm kỳ qua, Bộ Chính trị khóa XI đã ban hành Quy định về chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức, mối quan hệ cơng tác của đảng đồn, ban cán sự
đảng ở Trung ương; ban hành Quy chế làm việc của Đảng đoàn Quốc hội.
1.4. Hệ thống cơ quan chuyên trách tham mưu giúp việc, đơn vị sự nghiệp của
cấp uỷ
Điều lệ Đảng quy định: Cấp uỷ mỗi cấp lập các cơ quan tham mưu, giúp việc
theo hướng dẫn của Ban Chấp hành Trung ương.
Từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII đến nay, hệ thống cơ quan chuyên
trách tham mưu, giúp việc của cấp ủy các cấp đã từng bước được tổ chức lại theo
hướng tinh gọn về đầu mối so với thời kỳ trước đổi mới.
Ở cấp Trung ương được tổ chức lại từ 24 đầu mối (16 ban, văn phòng và 8 đơn
vị sự nghiệp), đến nay có 8 đầu mối (Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung
ương, Ban Dân vận Trung ương, Ban Đối ngoại Trung ương, Ban Kinh tế Trung ương,
Ban Nội chính Trung ương, Uỷ ban Kiểm tra Trung ương, Văn phòng Trung ương) và
4 đơn vị sự nghiệp (Báo Nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Nhà xuất bản Chính trị quốc
gia, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).
Ở cấp tỉnh từ 12 - 15 đầu mối tổ chức lại thành 8 đầu mối (6 ban và 2 đơn vị sự
nghiệp); ở cấp huyện còn từ 5 - 6 đầu mối (5 ban và trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp

huyện).
2. Tổ chức nhà nước
Tổ chức bộ máy Nhà nước bao gồm: Quốc hội (cơ quan lập pháp) và hội đồng
nhân dân các cấp; Chủ tịch nước (là nguyên thủ quốc gia, Chủ tịch Hội đồng Quốc
phòng an ninh và thực thi các nhiệm vụ theo quy định của Hiến pháp); Chính phủ và
uỷ ban nhân dân các cấp (cơ quan hành chính nhà nước), Viện Kiểm sát nhân dân,
Tòa án nhân dân các cấp (cơ quan tư pháp).
2.1. Tổ chức của Quốc hội
Quốc hội do dân bầu, thực hiện nhiệm kỳ đại biểu 5 năm. Quốc hội lập ra Hội
đồng Dân tộc và các ủy ban, các cơ quan chuyên trách giúp việc ở Trung ương; ở địa
phương có các đồn đại biểu, chun trách địa phương.
Quốc hội có sự đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động, tăng cường việc
xây dựng và ban hành các bộ luật, luật, pháp lệnh, thể chế hóa đường lối, chủ trương


7

của Đảng, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, quan hệ phối hợp giữa Quốc hội,
Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chủ tịch nước, Chính phủ, Tịa án nhân dân tối cao,
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam… hình thành cơ chế tiếp
xúc giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, dân chủ trong sinh hoạt Quốc hội, tăng cường
chất vấn cơng khai tại Quốc hội, bảo đảm vai trị lãnh đạo của Đảng thơng qua Đảng
đồn Quốc hội.
2.2. Chủ tịch nước
Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại. Chủ tịch nước do Quốc hội bầu trong số đại
biểu Quốc hội; chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội. Chủ tịch nước
có những nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định tại Chương VI, Hiến pháp 2013.
2.3. Chính phủ và các cơ quan hành chính nhà nước
Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, ở cấp Trung ương, qua các lần kiện

tồn, các cơ quan thuộc Chính phủ đã giảm từ 76 đầu mối (trước năm 2007) đến nay
còn 22 đầu mối (gồm 18 bộ, 4 cơ quan ngang bộ); ở cấp tỉnh từ 35 - 40 đầu mối nay
còn 19 - 25; ở cấp huyện từ 20 - 25 đầu mối, nay còn 8-12 đầu mối.
Cơ cấu tổ chức bộ máy của Chính phủ được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn hơn,
tổng hợp hơn, phù hợp và đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ mới; từng bước đổi mới về
chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, bộ máy gắn với quá trình chuyển đổi cơ chế
quản lý kinh tế, làm rõ hơn chức năng quản lý vĩ mơ của Chính phủ và các bộ; phân
biệt rõ hơn quản lý hành chính nhà nước với hoạt động sản xuất, kinh doanh của
doanh nghiệp nhà nước; tiến hành cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, nhất
là trong lĩnh vực liên quan đến sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.
2.4. Các cơ quan tư pháp
Hệ thống tổ chức của tòa án bao gồm: Tòa án nhân dân tối cao, các tòa án nhân
dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã,
thành phố trực thuộc tỉnh; các tòa án quân sự; các tòa án khác do luật định. Trong tình
hình đặc biệt, Quốc hội có thể quyết định hình thành tịa án đặc biệt.
Hệ thống tổ chức của viện kiểm sát nhân dân bao gồm: Viện kiểm sát nhân dân
tối cao; các viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; các viện
kiểm sát nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; các viện kiểm sát quân
sự.
Hệ thống các tòa án, viện kiểm sát, cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án đã được
kiện toàn và đổi mới một bước về tổ chức và hoạt động, về phối hợp đấu tranh phòng
chống tội phạm, giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hơn nhân gia đình, lao động và
các vụ án khác… góp phần giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội.
3. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân
Các đoàn thể bao gồm Cơng đồn, Đồn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội
Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Hội Nơng dân được tổ chức từ Trung ương đến cơ sở
cùng với các tổ chức quần chúng khác đã từng bước đổi mới về nội dung, phương
thức hoạt động, khắc phục một bước tình trạng hành chính hóa, coi trọng nhiệm vụ



8

tập hợp và giáo dục vận động đoàn viên, hội viên và nhân dân tham gia quản lý nhà
nước, quản lý xã hội, góp phần xây dựng Đảng, chính quyền, đẩy mạnh phong trào thi
đua lao động sản xuất xóa đói giảm nghèo, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an tồn xã
hội.
Ngồi các đồn thể chính trị - xã hội nêu trên, ở Trung ương và địa phương cịn
có một số tổ chức hội, hội chính trị - xã hội nghề nghiệp đặc thù.
*
Những ưu điểm nổi bật trong việc đổi mới, kiện toàn tổ chức, bộ máy của hệ
thống chính trị ở nước ta nhiệm kỳ qua là:
Nghị quyết Đại hội 12 của Đảng khẳng định, trong nhiệm kỳ qua “Công tác xây
dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị được chú trọng và đạt kết quả quan trọng”.
Hệ thống các cơ quan, tổ chức đảng từ Trung ương đến cơ sở tiếp tục được sắp xếp,
kiện toàn, số lượng các ban đảng giảm, từng bước tinh gọn hơn, chức năng, nhiệm vụ,
quyền hạn của mỗi tổ chức đã được điều chỉnh, bổ sung phù hợp hơn, giảm bớt trùng
lắp, chồng chéo. Tổ chức các cơ quan của Quốc hội được kiện toàn, hoạt động của
Quốc hội đã có nhiều đổi mới, chất lượng được nâng cao hơn. Tổ chức bộ, ngành trực
thuộc Chính phủ giảm, chức năng, nhiệm vụ được bổ sung, điều chỉnh; hiệu lực, hiệu
quả từng bước được nâng lên. Tổ chức của tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân
các cấp đã được triển khai theo yêu cầu cải cách tư pháp. Mặt trận Tổ quốc và các
đồn thể chính trị - xã hội từ Trung ương tới cơ sở được kiện tồn, phương thức hoạt
động có đổi mới. Chất lượng đội ngũ cán bộ, cơng chức, viên chức trong hệ thống
chính trị được nâng lên một bước đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ. Những tiến bộ
và kết quả đó đã góp phần vào sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước trong những năm qua.
Hạn chế, khuyết điểm:
Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã nhận định: Bốn nguy cơ mà Đảng ta chỉ ra
vẫn cịn tồn tại, có mặt diễn biến phức tạp. Tình trạng suy thối về tư tưởng chính trị,
đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tệ quan liêu, tham

nhũng, lãng phí chưa bị đẩy lùi. Một số mặt công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ
thống chính trị chuyển biến chậm.
Chất lượng tham mưu, đề xuất của các cơ quan, tổ chức đảng với Trung ương,
Bộ Chính trị, Ban Bí thư trên một số lĩnh vực còn hạn chế. Phương thức lãnh đạo của
Đảng chậm được đổi mới. Một số vấn đề về thẩm quyền lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ
Chính trị, Ban Bí thư, của cấp uỷ, ban thường vụ và thường trực cấp uỷ Đảng các cấp,
trách nhiệm, quyền hạn của người đứng đầu cấp uỷ chưa đủ rõ nên cịn vướng mắc
trong thực tiễn và khó xem xét trách nhiệm cá nhân.
Nguyên tắc về tổ chức đảng theo ngành và theo tổ chức hành chính địa phương
nhận thức còn khác nhau. Năng lực xây dựng và thực thi luật pháp, cơ chế, chính
sách chưa cao; một số văn bản pháp luật ban hành chậm, chưa phù hợp với thực
tiễn; nhiều chính sách cịn chồng chéo, chậm khắc phục…Cơ cấu tổ chức bộ máy Nhà
nước còn cồng kềnh; chức năng, nhiệm vụ nhiều cơ quan, đơn vị vẫn còn chồng chéo


9

và chưa đủ cụ thể, chưa rõ thẩm quyền…Một số bộ, ngành cơ cấu tổ chức còn cồng
kềnh, tăng cấp trung gian, chức năng, nhiệm vụ còn chồng chéo, hiệu lực, hiệu quả
quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực cịn bị bng lỏng; một số u cầu mới liên
quan đến phát triển kinh tế, ổn định xã hội chưa được giải quyết kịp thời.
Tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, cơng chức tịa án nhân dân, viện kiểm sát
nhân dân nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách tư pháp; chất lượng hoạt
động truy tố, xét xử còn hạn chế.
Việc đổi mới tổ chức, nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và
các tổ chức chính trị - xã hội chưa mạnh; chất lượng công tác tuyên truyền, vận động,
tập hợp quần chúng còn hạn chế; vai trò đại diện cho quyền, lợi ích hợp pháp, chính
đáng của hội viên, đồn viên chưa được phát huy đầy đủ.
Hoạt động của hệ thống chính trị ở xã, phường, thị trấn nhiều nơi còn lúng túng,
hiệu quả thấp, chưa đủ sức giải quyết được những vấn đề phức tạp nảy sinh.

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy chưa thật gắn kết với điều chỉnh chức năng, nhiệm
vụ tinh giản biên chế và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Một bộ phận
cán bộ, công chức không đáp ứng được yêu cầu nhưng chưa có cơ chế để thay thế kịp
thời. Chính sách đối với cán bộ, cơng chức cịn nhiều bất cập, nhất là về tiền lương,
nhà ở. Chưa xác định được căn cứ khoa học để giao biên chế cho phù hợp, cơng tác
quản lý biên chế nhìn chung cịn lỏng lẻo, thiếu đồng bộ; cơng tác kiểm tra, thanh tra,
giám sát chưa thường xuyên, hiệu quả kém. Tinh giản biên chế đạt kết quả thấp,
không thực hiện được mục tiêu đề ra. Chi lương và phụ cấp chiếm phần lớn trong
tổng kinh phí hoạt động của cơ quan, đơn vị.
Nguyên nhân chủ yếu của các hạn chế, khuyết điểm:
- Hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong điều kiện một Đảng
duy nhất cầm quyền, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế là một quá trình phức tạp, phải
vừa làm, vừa rút kinh nghiệm. Đây là vấn đề rất quan trọng, nhạy cảm nhưng công tác
nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn còn hạn chế; nhiều vấn đề về phương thức lãnh
đạo của Đảng cầm quyền, về tổ chức và hoạt động của nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; về quyền làm chủ của nhân dân còn chưa được làm
sáng tỏ, chưa cung cấp được cơ sở khoa học cho việc hồn thiện tổ chức bộ máy của
hệ thống chính trị.
- Nhiều quan điểm, nguyên tắc đúng đắn về hoàn thiện hệ thống chính trị mà
Đảng đã đề ra nhưng nhận thức vẫn khác nhau; việc tổ chức thực hiện chưa mạnh mẽ,
kiên trì, nhất qn, chưa có quyết tâm chính trị cao; chưa thường xun kiểm tra, đơn
đốc, kịp thời sơ kết, tổng kết nên kết quả đạt được thấp. Một số chủ trương của Đảng
khi tổ chức thực hiện trong thực tiễn không phù hợp nhưng chậm được phát hiện, sửa
đổi kịp thời.
- Việc đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị thực hiện khơng đồng bộ giữa thay
đổi tổ chức bộ máy với bổ sung, hoàn thiện hệ thống luật pháp, các văn bản quy phạm
pháp luật, tạo nên những vướng mắc khi vận hành; việc đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ



10

máy mà chưa đồng bộ với sửa đổi, bổ sung chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan và
nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
- Chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan; thẩm quyền, trách nhiệm của cán bộ,
công chức ở từng chức danh, từng vị trí cơng tác trong hệ thống chính trị chưa được
xác định rõ ràng, đầy đủ. Do đó, thiếu căn cứ để đánh giá đúng đắn chất lượng, mức
độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cơ quan, từng chức danh cán bộ, công chức, nhất là
của người đứng đầu và làm cơ sở cho việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức theo
chức danh.
- Biên chế cán bộ, công chức, viên chức tăng lên là do: thực hiện Nghị quyết của
Trung ương chưa nghiêm, thiếu đồng bộ giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị, tổ
chức bộ máy chưa thực sự tinh gọn, giảm được đầu mối ở cấp trên thì tăng thêm tổ
chức bên trong và tổ chức cấp dưới; chưa kiên quyết thực hiện kiêm nhiệm ở một số
chức danh giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị; chưa có cơ chế quản lý biên chế
thống nhất cho cả hệ thống chính trị; chuyển cán bộ cấp xã thành công chức với diện
rộng (có xu hướng tăng lên); chậm xã hội hóa dịch vụ công và chuyển đơn vị dịch vụ
sự nghiệp công lập sang cơ chế tự chủ; phân cấp cho lãnh đạo các bộ, ngành, địa
phương quyền quyết định biên chế sự nghiệp ở đơn vị thuộc quyền quản lý; chưa có
cơ chế để kịp thời thay thế những cán bộ, công chức không đáp ứng yêu cầu nhiệm
vụ.
- Cơ chế chính sách chưa bảo đảm tính đồng bộ và thơng suốt, nhất là chính sách
tiền lương, nhà ở chưa tạo động lực cho cán bộ, cơng chức tồn tâm, tồn ý với công
việc, chưa thu hút được người giỏi về cơng tác ở các cơ quan trong hệ thống chính trị.
II. QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC ĐỔI MỚI,
HỒN THIỆN HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ TINH GỌN, HOẠT ĐỘNG HIỆU
LỰC, HIỆU QUẢ
1. Quan điểm
1.1. Đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị phải bám sát, cụ thể hóa, thể chế hóa
các quan điểm của Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, văn kiện Đại hội XII của

Đảng, đồng bộ với nội dung sửa đổi Hiến pháp 2013; bảo đảm tăng cường vai trò lãnh
đạo của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của
nhân dân; giữ vững ổn định chính trị, xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước
trong thời kỳ mới.
1.2. Đổi mới, hoàn thiện đồng bộ giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị, đồng
bộ với đổi mới thể chế kinh tế, phù hợp với đổi mới nội dung và phương thức lãnh
đạo của Đảng trong điều kiện Đảng duy nhất cầm quyền, xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội
nhập quốc tế. Đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy phải gắn với hoàn thiện chức năng,
nhiệm vụ, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; xác định rõ quan hệ giữa
tập thể lãnh đạo với cá nhân phụ trách; quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và đề cao
trách nhiệm của người đứng đầu.


11

1.3. Về tổ chức bộ máy, không nhất thiết ở Trung ương có tổ chức nào thì ở địa
phương cũng có tổ chức đó. Căn cứ điều kiện cụ thể, tiêu chí và quy định khung của
Trung ương, địa phương có thể lập (hoặc khơng lập) tổ chức sau khi được sự đồng ý
của cấp trên có thẩm quyền. Đổi mới mạnh mẽ về tổ chức và cơ chế hoạt động của
các đơn vị sự nghiệp công.
1.4. Tiếp tục đổi mới, hồn thiện hệ thống chính trị cần thực hiện mạnh mẽ với
quyết tâm chính trị cao. Những vấn đề thực tiễn địi hỏi, đã đủ rõ, chín muồi thì kiên
quyết thực hiện. Những vấn đề chưa đủ rõ thì khẩn trương nghiên cứu, làm thí điểm
và tổng kết thực tiễn để làm rõ, có bước đi thích hợp, khơng nóng vội, chủ quan, duy
ý chí. Những chủ trương đã thực hiện, nhưng thực tiễn khẳng định là không phù hợp
thì điều chỉnh, sửa đổi ngay.
2. Mục tiêu
Mục tiêu tổng quát: “Tăng cường xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng
cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, xây dựng hệ thống chính trị vững

mạnh”1.
Đổi mới, hồn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở nhằm xây dựng
tổ chức bộ máy đồng bộ, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với chức
năng, nhiệm vụ; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có số lượng hợp lý, có phẩm
chất chính trị, đạo đức, trình độ, năng lực chun mơn nghiệp vụ ngày càng cao, đáp
ứng được yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chính trị và có tiền lương, thu nhập bảo đảm
cuộc sống.
3. Nhiệm vụ, giải pháp
Văn kiện Đại hội XII đã đặt ra nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ này: “Tăng
cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thối về tư tưởng chính
trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Tập
trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ cấp chiến lược, đủ năng lực,
phẩm chất và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.
Xây dựng tổ chức bộ máy của tồn hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu
lực, hiệu quả; đẩy mạnh đấu tranh phịng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu”2.
Tiếp tục tổ chức thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 (khóa XI) với các nhiệm vụ,
giải pháp như sau:
3.1- Đối với tổ chức đảng
- Cơ quan lãnh đạo của Đảng: Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức lãnh
đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa
X. Hồn thiện Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban
Bí thư, nhiệm vụ, quyền hạn của đảng đoàn, ban cán sự đảng và cấp uỷ đảng các cấp
theo hướng tăng thẩm quyền, trách nhiệm, mở rộng dân chủ đi đôi với kỷ luật, kỷ
cương. Quy hoạch Ban Chấp hành Trung ương, các chức danh lãnh đạo cấp cao của
Đảng và cấp uỷ các cấp có chất lượng. Bổ sung, điều chỉnh, hoàn thiện các quy chế,
1
2

Nghị quyết Đại hội XII của Đảng
Nghị quyết Đại hội XII của Đảng



12

quy định về quy trình cơng tác của các cấp ủy, tổ chức đảng, về quan hệ lãnh đạo của
cấp uỷ, tổ chức đảng đối với hoạt động của hệ thống chính trị. Tiếp tục đổi mới cách
ra nghị quyết, tập trung vào lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, sơ
kết, tổng kết thực hiện nghị quyết của Đảng.
Tiếp tục nghiên cứu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của các đảng uỷ khối ở Trung
ương, địa phương, Đảng uỷ Ngồi nước; mơ hình tổ chức đảng ở các tổng cơng ty, tập
đồn kinh tế nhà nước.
- Các cơ quan tham mưu giúp việc, đơn vị sự nghiệp của Đảng ở Trung ương cơ
bản giữ ổn định về tổ chức. Thực hiện chủ trương không nhất thiết ở Trung ương có
ban đảng, đảng bộ nào thì ở địa phương cũng phải có ban đảng, đảng bộ đó; căn cứ
điều kiện cụ thể, tiêu chí và quy định khung của Trung ương, cấp uỷ địa phương có
thể lập (hoặc không lập) tổ chức sau khi được sự đồng ý của cấp ủy cấp trên có thẩm
quyền. Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ
máy, biên chế các cơ quan tham mưu giúp việc, đơn vị sự nghiệp của cấp uỷ cấp tỉnh,
cấp huyện. Xem xét việc thành lập ban kinh tế ở một số tỉnh uỷ, thành uỷ.
3.2. Đối với Nhà nước
- Quốc hội:
Kiện toàn bộ máy giúp việc của Văn phịng Quốc hội theo các khối cơng việc
bảo đảm tinh gọn, hiệu quả, gắn với hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các uỷ ban của
Quốc hội. Xây dựng cơ chế gắn trách nhiệm của đại biểu với cử tri, trước hết là cử tri
tại nơi bầu cử. Tiếp tục đổi mới quy trình và nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật,
giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
- Chủ tịch nước
Hoàn thiện chế định Chủ tịch nước trong Hiến pháp và pháp luật nhằm xác định
rõ và cụ thể hơn quyền hạn và trách nhiệm của Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà
nước, thay mặt Nhà nước về đối nội, đối ngoại, thống lĩnh các lực lượng vũ trang;

quan hệ giữa Chủ tịch nước với các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Nghiên
cứu làm rõ quan hệ lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đối với Chủ tịch
nước.
Kiện tồn tổ chức bộ máy của Văn phòng Chủ tịch nước đáp ứng yêu cầu tham
mưu, giúp việc Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước trong tình hình mới theo quy định
của Hiến pháp và pháp luật.
- Chính phủ
Tiếp tục đổi mới hoạt động của Chính phủ theo hướng xây dựng nền hành chính
trong sạch, vững mạnh, quản lý thống nhất, thông suốt, tinh gọn, hợp lý; nâng cao
hiệu lực, hiệu quả các cơ quan nhà nước, khắc phục tình trạng bng lỏng trên một số
lĩnh vực. Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, chế độ cơng vụ, cơng chức.
Trước mắt, giữ cơ bản ổn định tổ chức của Chính phủ, tổ chức bộ quản lý đa
ngành, đa lĩnh vực phù hợp với thực tiễn đất nước. Phát huy vai trò, trách nhiệm của
tập thể Chính phủ, đồng thời đề cao trách nhiệm cá nhân của Thủ tướng Chính phủ và
các thành viên Chính phủ. Điều chỉnh, bổ sung, hồn thiện chức năng, nhiệm vụ của


13

các bộ, ngành tập trung vào quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, khắc phục những
chồng chéo hoặc bỏ trống về chức năng, nhiệm vụ, phạm vi, đối tượng quản lý; làm
rõ mối quan hệ phối hợp giữa các bộ, cơ quan ngang bộ; bảo đảm nguyên tắc một việc
chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính. Hồn thiện cơ
chế phân cấp theo hướng tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa
phương, đồng thời bảo đảm sự quản lý thống nhất của Trung ương. Chuyển những
nhiệm vụ mà các cơ quan nhà nước không cần thiết phải thực hiện để giao cho các tổ
chức xã hội đảm nhận.
Xem xét, điều chỉnh một số tổ chức không cần thiết, chưa phù hợp bên trong một
số bộ, việc thành lập một số tổng cục; khắc phục những hạn chế khi tổ chức bộ quản
lý đa ngành, đa lĩnh vực; nghiên cứu việc thành lập tổ chức thực hiện chức năng chủ

sở hữu, quản lý, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước.
Nghiên cứu phạm vi quản lý đa ngành, đa lĩnh vực của một số bộ, việc thành lập
cơ quan quản lý chuyên ngành về năng lượng và tài nguyên nước phù hợp với trình
độ, năng lực quản lý và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.
Đổi mới mạnh mẽ tổ chức và cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công để
cung ứng tốt hơn các dịch vụ cơ bản thiết yếu cho người dân, nhất là các đối tượng
chính sách xã hội, người nghèo. Nhà nước tăng cường đầu tư cho các đơn vị sự
nghiệp công lập ở vùng sâu, vùng xa, địa bàn khó khăn. Tiếp tục đẩy mạnh giao
quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị sự nghiệp công lập gắn với tăng
cường chức năng quản lý của Nhà nước. Đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích thành
lập các tổ chức cung ứng dịch vụ công thuộc các thành phần ngoài Nhà nước trên cơ
sở các định mức, tiêu chuẩn, các quy định của pháp luật và sự kiểm tra, giám sát của
các cơ quan nhà nước và nhân dân.
- Chính quyền địa phương
Sớm hồn thành quy hoạch để bảo đảm cơ bản giữ ổn định số lượng đơn vị hành
chính cấp tỉnh, huyện, xã. Hồn thiện tổ chức bộ máy chính quyền cấp tỉnh, cấp huyện
theo hướng quy định khung các cơ quan chuyên môn giúp việc cho ủy ban nhân dân
cấp tỉnh, cấp huyện; căn cứ điều kiện cụ thể tiêu chí và quy định khung của Chính
phủ, địa phương có thể lập (hoặc khơng lập) cơ quan, tổ chức đặc thù sau khi được sự
đồng ý của cấp có thẩm quyền. Rà sốt, điều chỉnh, khắc phục những chồng chéo,
không rõ về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan chuyên môn thuộc uỷ ban nhân
dân cấp tỉnh, cấp huyện, giữa uỷ ban nhân dân cấp huyện với các sở, ngành cấp tỉnh.
Nghiên cứu về tổ chức chính quyền địa phương (có phân biệt tổ chức chính quyền đơ
thị và chính quyền nơng thơn), giao Bộ Chính trị chỉ đạo thực hiện thí điểm mơ hình
chính quyền đơ thị. Hướng dẫn tổ chức đảng và chính quyền phù hợp với các địa
phương có tính đặc thù, như đặc khu kinh tế, hải đảo...
Tiếp tục thực hiện mơ hình bí thư cấp uỷ đồng thời là chủ tịch hội đồng nhân dân
các cấp; bí thư cấp uỷ đồng thời là chủ tịch uỷ ban nhân dân ở cấp xã, cấp huyện đối
với những nơi có đủ điều kiện. Thực hiện chủ trương bố trí một số chức danh cán bộ
chủ chốt không phải là người địa phương.



14

Điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ hội đồng nhân dân, uỷ ban nhân dân xã,
phường, thị trấn phù hợp với tình hình thực tiễn và yêu cầu, nhiệm vụ mới. Quy định
dưới xã, phường, thị trấn là thôn, tổ dân phố và tương đương (có quy mơ phù hợp với
địa bàn đô thị, nông thôn, miền núi), chủ yếu hoạt động theo hình thức tự quản của
cộng đồng dân cư, hạn chế tối đa việc sử dụng kinh phí từ ngân sách. Thực hiện
khốn kinh phí hoạt động cho các tổ chức chính trị - xã hội ở cấp xã, thôn, tổ dân phố
và tương đương bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.
- Tịa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân
Tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Tổ
chức hệ thống tòa án theo thẩm quyền xét xử, bảo đảm cải cách hoạt động xét xử là
trọng tâm của cải cách tư pháp; mở rộng thẩm quyền xét xử của tòa án đối với các
khiếu kiện hành chính, giải quyết tranh chấp về đất đai; đổi mới cơ chế giám đốc
thẩm, tái thẩm. Tổ chức hệ thống viện kiểm sát nhân dân phù hợp với hệ thống tổ
chức của tòa án nhân dân. Bảo đảm các điều kiện để viện kiểm sát thực hiện hiệu quả
chức năng thực hành quyền cơng tố và kiểm sốt hoạt động tư pháp. Tiếp tục sắp xếp,
kiện toàn tổ chức của tòa án, viện kiểm sát, cơ quan điều tra theo Nghị quyết 49NQ/TW của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp; đổi mới và kiện toàn các tổ chức bổ trợ
tư pháp.
3.3 Đối với Mặt trận Tổ quốc và các đồn thể chính trị - xã hội
Tiếp tục rà sốt, kiện tồn tổ chức bộ máy của Mặt trận Tổ quốc và các đồn thể
chính trị - xã hội theo hướng tinh gọn, rõ chức năng, nhiệm vụ, không chồng chéo; đổi
mới phương thức lãnh đạo của Đảng, quản lý nhà nước, đổi mới cơ chế tài chính, tạo
điều kiện để Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội tăng thêm tính tự chủ,
chủ động hơn trong hoạt động; khơng “hành chính hóa” để gần dân, sát dân hơn; thực
hiện có hiệu quả quy chế phối hợp, quy định về giám sát, phản biện xã hội; cơ chế để
nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, chính quyền. Quy định chặt chẽ về tổ chức
và hoạt động của các hội theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự bảo đảm kinh phí

hoạt động và tuân thủ pháp luật. Sửa đổi, bổ sung các quy định của Nhà nước về quản
lý tổ chức và hoạt động hội phù hợp với tình hình mới.
4. Về biên chế và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức
- Về quản lý biên chế và tinh giản biên chế
Quy định nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức
theo vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh trong các cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà
nước, Mặt trận Tổ quốc và các đồn thể chính trị - xã hội để giao và quản lý biên chế
cán bộ, công chức, xác định số lượng viên chức.
Nghiên cứu cơ chế quản lý biên chế thống nhất của cả hệ thống chính trị. Định
kỳ hằng năm Bộ Chính trị nghe và cho ý kiến về quản lý biên chế và định hướng bố
trí biên chế của cả hệ thống chính trị. Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế giao, quản lý
và sử dụng biên chế. Thực hiện chế độ kiêm nhiệm các chức danh phù hợp và tiếp tục
thí điểm khốn kinh phí hành chính để khuyến khích giảm biên chế. Thực hiện đúng
quy định về số lượng cấp phó lãnh đạo, quản lý ở các tổ chức trong hệ thống chính trị.


15

Tiếp tục thực hiện chủ trương tinh giản biên chế, đến hết năm 2016 cơ bản không
tăng tổng biên chế của cả hệ thống chính trị (trừ trường hợp lập thêm tổ chức hoặc
được giao nhiệm vụ mới). Cơ cấu lại và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cơng chức, viên
chức, có chính sách và biện pháp đồng bộ để thay thế những người không đáp ứng
được yêu cầu. Trường hợp có yêu cầu tăng thêm biên chế phải có đề án được các cơ
quan chức năng thẩm định chặt chẽ.
Đẩy mạnh thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong các đơn vị sự
nghiệp công lập, xã hội hóa dịch vụ cơng, từng bước giảm chi lương viên chức từ
ngân sách nhà nước; thống nhất quản lý chặt chẽ việc thành lập mới các đơn vị sự
nghiệp công lập và số lượng viên chức ở các đơn vị sự nghiệp công lập.
Đối với cán bộ, công chức cấp xã, tăng cường kiêm nhiệm cơng việc, khốn quỹ
phụ cấp để giảm dần số lượng những người hoạt động không chuyên trách gắn với

việc tăng thu nhập của cán bộ, công chức cấp xã. Mỗi thôn, tổ dân phố và tương
đương có một số chức danh (khơng q 3 người) được hưởng phụ cấp hằng tháng từ
ngân sách nhà nước; tăng cường quyền làm chủ của nhân dân gắn với đẩy mạnh thực
hiện các hình thức tự quản và xã hội hóa ở cộng đồng dân cư.
- Về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức
Đẩy mạnh cải cách chế độ công vụ, công chức để nâng cao chất lượng đội ngũ
cán bộ, công chức, xây dựng đội ngũ cán bộ, cơng chức có đủ phẩm chất chính trị,
đạo đức, trình độ, năng lực, kỹ năng cơng tác; kết hợp việc đào tạo, bồi dưỡng với
thực hiện luân chuyển để rèn luyện trong thực tiễn. Xây dựng đội ngũ chuyên gia giỏi,
nhất là đội ngũ cán bộ, công chức tham mưu cấp chiến lược ở các cơ quan của Đảng,
Nhà nước. Gắn chính sách tinh giản biên chế với việc thực hiện cải cách chính sách
tiền lương, nâng cao thu nhập cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Có chính
sách phù hợp với đội ngũ chuyên gia, chính sách thu hút người tài vào làm việc trong
cơ quan của hệ thống chính trị; thu hút cán bộ trẻ, có trình độ đại học về cơng tác ở cơ
sở; chú trọng đào tạo, bồi dưỡng quân nhân hoàn thành nghĩa vụ quân sự, thanh niên
ưu tú ở địa phương bổ sung cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Triển khai tổ chức
việc thi tuyển các chức danh quản lý ở Trung ương (đến cấp vụ trưởng) và ở địa
phương (đến cấp giám đốc sở) và tương đương. Tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo,
bồi dưỡng, nâng cao chất lượng thi tuyển công chức, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng
theo chức danh; quan tâm đào tạo cán bộ nữ, cán bộ người dân tộc. Sửa đổi các quy
định về tiêu chuẩn bằng cấp đối với cán bộ, cơng chức theo hướng thiết thực, tránh
hình thức và phù hợp với thực tế.


16

CHUYÊN ĐỀ 2
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG
VÀ CÔNG TÁC CÁN BỘ HIỆN NAY
(Tài liệu bồi dưỡng thi nâng ngạch chun viên chính

khối Đảng, Đồn thể năm 2021)
--------Phần thứ nhất
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐẢNG CẦM QUYỀN VÀ NÂNG CAO NĂNG LỰC
LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG TÌNH HÌNH MỚI
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐẢNG CẦM QUYỀN
1. Một số vấn đề về lý luận
- “Đảng cầm quyền” là khái niệm dùng trong khoa học chính trị, chỉ một đảng
chính trị đại diện cho một giai cấp đang nắm giữ và lãnh đạo chính quyền để điều
hành, quản lý đất nước nhằm trước hết phục vụ lợi ích của giai cấp mình.
- Khái niệm “Đảng cầm quyền” lần đầu tiên được V.I.Lênin nêu ra. Sau này Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng thuật ngữ này để nói về vai trị cầm quyền của Đảng như:
Đảng giành được chính quyền, Đảng nắm chính quyền, Đảng lãnh đạo chính quyền,
Đảng cầm quyền. Trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Đảng ta là một đảng
cầm quyền”. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam được Đại hội toàn quốc lần thứ X, XI
thông qua cũng ghi: “Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền”.
- Nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng khi chưa giành được chính quyền
và khi đã giành được chính quyền rất khác nhau:
+ Khi chưa có chính quyền, phương thức lãnh đạo của Đảng chủ yếu là các tổ
chức đảng và đảng viên trực tiếp tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của
Đảng đến các hội, đoàn thể, quần chúng “cốt cán”, thậm chí đến từng người dân; từ
đó tổ chức nhân dân thực hiện. Lúc này, quan hệ của Đảng với Nhân dân là quan hệ
máu thịt; mọi sự xa rời Nhân dân đều dẫn đến tổn thất cho cách mạng, cho sinh mệnh
của tổ chức đảng và đảng viên. Trong điều kiện chưa có chính quyền, trong Đảng
khơng có điều kiện để phát sinh tệ quan liêu, ức hiếp quần chúng.
+ Khi Đảng đã có chính quyền thì chính quyền là công cụ mạnh mẽ, sắc bén
nhất để đưa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng vào cuộc sống, bảo đảm sự
lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã hội. Lúc này, ngoài việc tuyên truyền, giáo dục,
thuyết phục nhân dân, Đảng lãnh đạo chính quyền (Nhà nước) thể chế hoá đường lối,



17

chủ trương, chính sách của Đảng thành Hiến pháp, pháp luật, kế hoạch và tổ chức
thực hiện. Lúc này, Đảng cầm quyền là Đảng lãnh đạo chính quyền và thơng qua
chính quyền để nhân dân làm chủ đất nước, làm chủ xã hội.
2. Thuận lợi và nguy cơ đối với một Đảng duy nhất cầm quyền
Là Đảng duy nhất cầm quyền, Đảng có nhiều thuận lợi cơ bản, nhưng cũng
tiềm ẩn những nguy cơ bên trong rất nguy hiểm. Cụ thể là:
a) Về thuận lợi:
- Đảng khơng có các đảng phái chính trị đối lập, do đó Đảng khơng có sự cạnh
tranh về vai trò lãnh đạo đối với đất nước và xã hội;
- Đảng hoạt động một cách công khai, hợp pháp, hợp hiến; vai trò lãnh đạo của
Đảng được quy định tại Điều 4, Hiến pháp Nước Cộng hịa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam;
- Đảng có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nhà nước của dân,
do dân và vì dân; có Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đồn thể chính trị - xã hội
hoạt động dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng.
- Bằng hoạt động thực tiễn hơn 86 năm qua, Đảng Cộng sản Việt Nam được
nhân dân thừa nhận là người tổ chức, lãnh đạo mọi thắng lợi của cách mạng Việt
Nam; được nhân dân tin tưởng, bảo vệ Đảng.
- Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng mở rộng quan hệ với các đảng cầm
quyền khác trên thế giới; có sự đồng tình, ủng hộ, giúp đỡ của nhân dân u chuộng
hồ bình, tiến bộ trên thế giới.
b) Về nguy cơ:
Sau khi giành được chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm cảnh báo hai
nguy cơ đối với Đảng là: Nguy cơ sai lầm về đường lối và nguy cơ suy thoái, biến
chất của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ Đại hội VII của
Đảng (1/1994), Đảng đã bổ sung và xác định 4 nguy cơ là:
- Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế
giới, do điểm xuất phát thấp;

- Nguy cơ sai lầm đường lối, đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa;
- Nguy cơ tham nhũng và tệ quan liêu, lãng phí;
- Nguy cơ “Diễn biến hồ bình” của các thế lực thù địch, phản động.


18

Trong 4 nguy cơ nêu trên thì có hai nguy cơ bên trong rất nguy hiểm, có thể
làm mất vai trị lãnh đạo của Đảng bất cứ lúc nào, đó là:
(1). Nguy cơ sai lầm về đường lối, đi chệch định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây
là nguy cơ có thể xảy ra bất cứ lúc nào, nhất là khi có những biến động lớn ở trong
nước hoặc trên thế giới và trước những bước ngoặt của cách mạng. Tuy nhiên, việc
sai lầm về đường lối chỉ có thể diễn ra ở cấp lãnh đạo cao nhất của Đảng, bởi đây là
cấp hoạch định ra chủ trương, đường lối. Vì vậy, việc xây dựng một tập thể lãnh đạo
cấp cao của Đảng đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng trong mỗi thời kỳ là
nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Quán triệt quan điểm này, Hội nghị Trung ương 6 (khố
XI) đã thơng qua Đề án: “Quy hoạch Ban chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban
Bí thư và các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước nhiệm kỳ 2016 2021 và các nhiệm kỳ tiếp theo”.
(2). Nguy cơ về sự suy thoái, biến chất của đội ngũ cán bộ, đảng viên và tệ nạn
quan liêu, tham nhũng, lãng phí. Khi Đảng đã trở thành Đảng cầm quyền, một bộ
phận không nhỏ cán bộ, đảng viên trở thành những cán bộ có chức, có quyền trong hệ
thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở. Đây là điều kiện dễ làm cho cán bộ, đảng
viên thoái hoá, biến chất, chạy theo chức, quyền, danh, lợi, dẫn đến phai nhạt lý
tưởng, xa rời nhân dân, tham nhũng, lãng phí. Trong điều kiện mới hiện nay, nguy cơ
suy thối về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống và những biểu hiện “tự diễn biến”,
“tự chuyển hóa” trong nội bộ ngày càng tinh vi, phức tạp; nếu không kịp thời đấu
tranh, khắc phục sẽ dẫn đến sự suy vong của Đảng.
Như vậy, 4 nguy cơ mà Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ khoá VII của Đảng đã
chỉ ra, đến nay vẫn cịn ngun tính thời sự, nó khơng chỉ cịn là nguy cơ, mà đã trở
thành thách thức trong thực tế và ngày càng trở nên bức thiết đối với công tác xây

dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay.
II. NÂNG CAO NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CẦM QUYỀN
1. Năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền
Khi trở thành Đảng cầm quyền lãnh đạo đất nước, Đảng cầm quyền phải đề ra
chủ trương, đường lối và lãnh đạo thực hiện để xây dựng, phát triển đất nước. Kết quả
thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của Đảng đề ra chính là thước đo để đánh giá năng lực
lãnh đạo và vai trị cầm quyền của Đảng đó. Năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền
thể hiện tập trung trên 5 nội dung chủ yếu sau:
(1). Năng lực nhận thức quy luật khách quan và vận dụng sáng tạo, phù hợp với
điều kiện thực tiễn của đất nước để đề ra chủ trương, đường lối cách mạng đúng đắn.


19

Đồng thời, phải có năng lực tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, làm sáng tỏ những
vấn đề mới nảy sinh, tạo sự thống nhất nhận thức trong toàn Đảng.
(2). Năng lực thể chế hoá, cụ thể hoá chủ trương, đường lối của Đảng thành
Hiến pháp, pháp luật, các chính sách, chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ và giải pháp
để phát triển đất nước, phản ánh ý chí, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
(3). Năng lực tổ chức, lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân,
phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị để thực hiện thắng lợi các chủ
trương, đường lối, chính sách, mục tiêu, nhiệm vụ mà Đảng đã đề ra. Đây thực chất là
năng lực lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước. Đảng phải xây dựng Nhà nước trong
sạch, vững mạnh; bộ máy gọn nhẹ, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
(4). Năng lực kiểm tra, giám sát hoạt động của hệ thống chính trị; kịp thời phát
hiện và xử lý đúng đắn, có hiệu quả những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn;
(5). Năng lực phát hiện, đấu tranh khắc phục sự suy thoái, biến chất và tiêu cực
ở trong Đảng, trong xã hội; sự chống phá của các thế lực phản động, thù địch.
2. Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền
Để nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng cầm quyền, Đảng phải đồng thời nâng

cao cả 5 năng lực nêu trên, trong đó, việc nâng cao năng lực hoạch định chiến lược,
đề ra đường lối chính trị đúng đắn và xây dựng Nhà nước pháp quyền vững mạnh,
Nhà nước của dân, do dân và vì nhân dân là quan trọng nhất.
Trong q trình lãnh đạo, Đảng ta ln qn triệt các quan điểm lớn sau đây:
(1). Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; trung thành với
chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và vận dụng sáng tạo, phù hợp với đặc
điểm, tình hình thực tiễn của cách mạng Việt Nam; phản ánh được ý chí và tâm tư,
nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
(2). Khơng ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ của tồn Đảng,
trước hết là đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt ở các cấp; không hoang mang, dao
động trong bất cứ tình huống nào, kể cả những lúc khó khăn, phức tạp nhất của tình
hình thế giới.
(3). Kiên trì thực hiện đường lối đổi mới, kiên quyết đấu tranh chống đa
nguyên chính trị, đa đảng đối lập và các khuynh hướng giáo điều, bảo thủ, trì trệ
hoặc chủ quan, nóng vội, đổi mới vơ ngun tắc. Phải đổi mới tồn diện nhưng cần có
lộ trình và bước đi thích hợp; phải trên cơ sở đổi mới về kinh tế mà từng bước đổi mới
hệ thống chính trị cho phù hợp.


20

(4). Trong quá trình xây dựng, hoạch định đường lối, Đảng phải quán triệt và
thực hiện đồng bộ, chặt chẽ các nhiệm vụ lớn cách mạng trong thời kỳ đổi mới là:
Phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, phát
triển văn hoá - nền tảng tinh thần của xã hội.
Đặc biệt, trong quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra phải xử lý
và giải quyết tốt 8 mối quan hệ lớn sau:
- Quan hệ giữa đổi mới với ổn định và phát triển;
- Quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới hệ thống chính trị;
- Quan hệ giữa kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa;

- Quan hệ giữa phát triển lực lượng sản xuất với xây dựng, hoàn thiện quan hệ
sản xuất;
- Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hố, thực hiện tiến bộ và
cơng bằng xã hội;
- Quan hệ giữa xây dựng CNXH với bảo vệ Tổ quốc XHCN;
- Quan hệ giữa độc lập tự chủ với hội nhập quốc tế;
- Quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ.
(5). Là Đảng duy nhất cầm quyền, Đảng lãnh đạo xã hội thông qua Nhà nước.
Đảng phải xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân trong sạch, vững
mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả. Thường xuyên đổi mới phương thức lãnh đạo
đối với Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, huy động sức
mạnh tổng hợp để thực hiện thắng lợi đường lối của Đảng đề ra.
III. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
1. Quá trình cách mạng của Đảng
Từ ngày thành lập (3/2/1930) đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch
Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, đã lãnh đạo nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc
đấu tranh cách mạng lâu dài, gian khổ, vượt qua mn vàn khó khăn, thử thách và
giành được những thắng lợi vĩ đại: Thắng lợi của Cánh mạng Tháng Tám năm 1945,
đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hoà (nay là Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam), Nhà nước công nông đầu tiên ở
Đông Nam Á, đưa dân tộc Việt Nam tiến vào kỷ nguyên độc lập, tự do; thắng lợi của
các cuộc kháng chiến chống xâm lược, mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên
Phủ, năm 1954, cuộc Tổng tiến cơng và nổi dậy mùa Xn năm 1975, hồn thành sự


21

nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc và làm tròn nghĩa vụ
quốc tế; thắng lợi của công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, đưa đất nước tiếp tục
quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Những thắng lợi của cách mạng Việt Nam đã giành được trong hơn 86 năm qua
đều gắn liền với quá trình xây dựng, trưởng thành và phát triển của Đảng. Dưới sự
lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Việt Nam từ một nước thuộc địa nửa phong
kiến đã trở thành một quốc gia độc lập, tư do, phát triển theo con đường xã hội chủ
nghĩa; đất nước đã thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, đang đẩy mạnh sự nghiệp cơng
nghiệp hố, hiện đại hố đất nước; có quan hệ quốc tế rộng rãi, có vị thế ngày càng
quan trọng trong khu vực và trên thế giới.
2. Bản chất, mục đích và nền tảng tư tưởng của Đảng
Cương lĩnh chính trị và Điều lệ Đảng đã xác định như sau:
- Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời
là đội tiên phong của nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi
ích của giai cấp cơng nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam.
- Mục đích của Đảng là xây dựng nước Việt Nam hồ bình, độc lập, dân giầu,
nước mạnh, dân chủ, cơng bằng, văn minh, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và
cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản.
- Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư
tưởng, kim chỉ nam cho hành động, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu
tinh hoa trí tuệ của nhân loại, nắm vững quy luật khách quan, xu thế thời đại và thực
tiễn của đất nước để đề ra Cương lĩnh chính trị, đường lối cách mạng đúng đắn, phù
hợp với nguyện vọng của nhân dân.
3. Nguyên tắc tổ chức và phương thức hoạt động của Đảng
- Đảng Cộng sản Việt Nam là một tổ chức chặt chẽ, thống nhất ý chí và hành
động, lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản, thực hiện tập thể lãnh
đạo, cá nhân phụ trách, đồng thời thực hiện các nguyên tắc: tự phê bình và phê bình;
đồn kết trên cơ sở Cương lĩnh chính trị và Điều lệ Đảng; Đảng gắn bó mật thiết với
nhân dân, chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân
về những quyết định của mình; Đảng hoạt động trong khn khổ Hiến pháp và pháp
luật.
- Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước và xã hội bằng Cương lĩnh, chiến
lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng công tác tuyên truyền, giáo

dục, thuyết phục, vận động; bằng công tác tổ chức, cán bộ và kiểm tra; bằng tổ chức


22

của đảng trong các tổ chức của hệ thống chính trị và sự gương mẫu của cán bộ, đảng
viên.
- Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ của hệ
thống chính trị; Đảng giới thiệu những đảng viên có đủ phẩm chất, năng lực tham gia
trong các cơ quan lãnh đạo của hệ thống chính trị. Đảng tơn trọng, phát huy quyền làm
chủ của nhân dân; chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân và dựa vào Nhân dân để xây
dựng Đảng..
4. Hệ thống tổ chức của Đảng và đảng viên hiện nay
Để bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với Nhà nước và xã hội, các tổ
chức đảng được thành lập ở mọi nơi, ở tất cả các cấp, các ngành, các lĩnh vực hoạt
động của đời sống xã hội từ trung ương đến địa phương và cơ sở. Hệ thống tổ chức cơ
bản của Đảng được thành lập tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính 4 cấp của
Nhà nước gồm: cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp cơ sở. Ngoài ra, tổ chức
đảng cịn được lập ra ở những nơi có đặc điểm riêng theo quy định của Ban Chấp
hành Trung ương.
Hiện nay, tồn Đảng có 68 đảng bộ trực thuộc Trung ương, gồm: 58 đảng bộ
tỉnh, 05 đảng bộ thành phố, 05 đảng bộ trực thuộc Trung ương (Đảng bộ Quân đội,
Đảng bộ Công an, 02 Đảng bộ Khối và Đảng bộ Ngồi nước). Có hơn 1.300 đảng bộ
cấp trên cơ sở (gần 700 đảng bộ huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và hơn 600
đảng bộ tương đương là cấp trên trực tiếp của tổ chức cơ sở đảng).
Tính đến 31/12/2015, tồn Đảng có gần 57.000 tổ chức cơ sở đảng, với tổng số
hơn 4,5 triệu đảng viên. Có 5 loại hình tổ chức cơ sở đảng cơ bản là: Tổ chức cơ sở
đảng xã, phường, thị trấn; tổ chức cơ sở đảng trong các loại hình doanh nghiệp; tổ
chức cơ sở đảng trong cơ quan hành chính; tổ chức cơ sở đảng trong các đơn vị sự
nghiệp và tổ chức cơ sở đảng trong các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang.

5. Bài học kinh nghiệm qua 30 năm đổi mới (1986 - 2016)
Trên cơ sở tổng kết 30 năm đổi mới (1986 - 2016), Đảng ta đã rút ra 5 bài học
kinh nghiệm lớn sau đây:
Một là, trong q trình đổi mới phải chủ động, khơng ngừng sáng tạo trên cơ sở
kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vận dụng sáng tạo và phát
triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân
loại. Đây là bài học về Sự kiên định và sáng tạo.
Hai là, đổi mới phải vì lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân, phát huy vai trò
làm chủ, tinh thần trách nhiệm, sức sáng tạo và mọi nguồn lực của nhân dân. Đây là
bài học về phát huy sức mạnh của Nhân dân.


23

Ba là, đổi mới phải tồn diện, đồng bộ, có bước đi phù hợp, phải xuất phát từ
thực tiễn, bám sát thực tiễn, tập trung giải quyết kịp thời, hiệu quả những vấn đề do
thực tiễn đặt ra. Đây là bài học về đổi mới toàn diện, đồng bộ và xuất phát từ thực
tiễn.
Bốn là, phải đặt lợi ích của quốc gia – dân tộc lên trên hết; kiên định độc lập, tự
chủ, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi;
kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ
quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đây là bài học về lợi ích dân tộc và phát huy sức
mạnh tổng hợp.
Năm là, phải thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, không ngừng nâng cao
năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Nhà
nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và của cả hệ thống chính trị;
tăng cường mối quan hệ mật thiết với nhân dân. Đây là bài học về xây dựng Đảng và
hệ thống chính trị.
Phần thứ hai
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG HIỆN NAY

I. TÌNH HÌNH CƠNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG NHIỆM KỲ 2010 - 2015
Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã đánh giá về công tác xây dựng Đảng hiện
nay như sau:
1. Ưu điểm
- Công tác xây dựng Đảng về chính trị trước tình hình mới tiếp tục được coi
trọng. Kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; chống
giáo điều, bảo thủ, trì trệ hoặc chủ quan, nóng vội.
- Cơng tác tư tưởng được coi trọng và tăng cường, góp phần tạo sự thống nhất
trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội. Tích cực đấu tranh với âm mưu và hoạt động
“Diễn biến hịa bình” của các thế lực thù địch; chủ động phòng ngừa, đấu tranh, phê
phán, ngăn chặn những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Đảng.
Cơng tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận được quan tâm và đẩy mạnh hơn. Coi
trọng rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ,
đảng viên. Việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đạt kết quả
bước đầu quan trọng.
- Tổ chức bộ máy các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ
chức chính trị - xã hội tiếp tục được sắp xếp, kiện toàn theo yêu cầu, nhiệm vụ mới.


24

Cơng tác xây dựng, củng cố, kiện tồn tổ chức cơ sở đảng, việc phát triển và nâng cao
chất lượng đảng viên đã được các cấp ủy, tổ chức đảng tập trung chỉ đạo thực hiện,
nhất là đối với những tổ chức cơ sở đảng yếu kém.
- Nhiều chủ trương, nguyên tắc, quan điểm, giải pháp lớn về công tác cán bộ
được thể chế, cụ thể hóa bằng các quy định, quy chế, quy trình bảo đảm dân chủ, chặt
chẽ hơn. Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị
từng bước được nâng lên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
- Cơng tác bảo vệ chính trị nội bộ được các cấp ủy, tổ chức đảng quan tâm chỉ

đạo, tổ chức thực hiện và đạt nhiều kết quả; công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của
Đảng được tăng cường, có hiệu lực, hiệu quả hơn. Nhiều vụ việc, vụ án tham nhũng
đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp được phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm minh, được dư
luận đồng tình, ủng hộ.
- Công tác dân vận được quan tâm và có bước đổi mới cùng với việc ban hành,
thực hiện nhiều chủ trương, chính sách phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội;
nâng cao đời sống vật chất của nhân dân.
- Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị tiếp tục được đổi
mới, bảo đảm giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, đồng thời phát huy vai trị, tính chủ
động, sáng tạo và trách nhiệm của các tổ chức trong hệ thống chính trị, nhất là vai trò
của Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc.
Với những kết quả quan trọng nêu trên, Đảng ta giữ vững được bản lĩnh chính
trị, bản chất cách mạng và khoa học, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội, kiên định đường lối đổi mới, xứng đáng là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã
hội.
2. Hạn chế, khuyết điểm:
- Năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của khơng ít tổ chức đảng cịn thấp, thậm
chí có nơi mất sức chiến đấu; công tác quản lý, giáo dục rèn luyện đảng viên ở một số
nơi chưa được quan tâm thường xuyên, chất lượng sinh hoạt đảng chưa cao, tự phê
bình và phê bình yếu. Việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chưa
đều, chưa đi vào chiều sâu; một số nơi thực hiện cịn hình thức.
- Chậm khắc phục những hạn chế của công tác tư tưởng như thiếu sắc bén, chưa
thuyết phục. Đấu tranh chống âm mưu, hoạt động “diễn biến hịa bình” của các thế
lực thù địch; phịng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” cịn bị động, hiệu quả
chưa cao. Cơng tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chưa đáp ứng yêu cầu của
công cuộc đổi mới.


25


- Tổ chức bộ máy của Đảng và hệ thống chính trị cịn cồng kềnh, nhiều tầng
nấc; chức năng, nhiệm vụ một số tổ chức còn chồng chéo, hiệu lực, hiệu quả hoạt
động chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tình trạng chạy chức, chạy quyền, chạy tuổi,
chạy bằng cấp,… chưa được ngăn chặn, đẩy lùi.
- Chưa nắm và giải quyết tốt vấn đề chính trị hiện nay, trong khi những biểu
hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” có xu hướng diễn biến phức tạp trong Đảng,
trong hệ thống chính trị và trong xã hội.
- Chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát và xử lý tổ chức đảng, đảng
viên vi phạm chưa cao, chưa đủ sức góp phần ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, lãng
phí, tiêu cực trong nội bộ Đảng. Chất lượng, hiệu quả công tác phịng, chống tham
nhũng, lãng phí chưa đạt mục tiêu, u cầu. Tham nhũng, lãng phí vẫn cịn nghiêm
trọng, với những biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp.
- Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc
và các tổ chức chính trị - xã hội cịn chậm, nhất là việc cụ thể hóa phương thức lãnh
đạo của Đảng đã được xác định trong Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011).
Những hạn chế, khuyết điểm trên đây làm cho Đảng ta chưa thật sự trong sạch,
vững mạnh, làm giảm lòng tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với Đảng, Nhà
nước và chế độ.
II. TÌNH HÌNH THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG 4 (Khóa XI)
Nhằm cụ thể hố thực hiện Nghị quyết Đại hội XI về công tác xây dựng Đảng,
Hội nghị lần thứ 4, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XI) đã ban hành Nghị
quyết “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”. Đây là một Nghị quyết
về xây dựng Đảng được Trung ương thảo luận và thống nhất rất cao. Nghị quyết của
Trung ương đã chọn đúng và trúng những vấn đề cấp bách nhất của công tác xây dựng
Đảng hiện nay; đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn và phù hợp với tâm tư, nguyện
vọng của tuyệt đại đa số cán bộ, đảng viên và nhân dân.
1. Sở dĩ Trung ương phải ban hành Nghị quyết này, vì 4 lý do sau:
(1). Vai trị lãnh đạo của Đảng và cơng tác xây dựng Đảng ln ln có ý
nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng. Đây là bài học lớn, là kết luận
sâu sắc được rút ra trong suốt quá trình cách mạng hơn 80 năm của Đảng, đồng thời

cũng là lý luận khoa học và kinh nghiệm thực tiễn của nhiều đảng, nhiều nước trên thế
giới. Trong Cương lĩnh của Đảng đã khẳng định: “Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là
nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam”. Đây là vấn đề trước
kia đã như vậy, hiện nay như vậy, và sau này cũng như vậy.


×