Tải bản đầy đủ (.doc) (8 trang)

SKKN Ren ki nang ve bieu do

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (77.89 KB, 8 trang )

Đặt vấn đề
Chơng trình Địa lí lớp 9 có nội dung học về Địa lí kinh tế xã hội Việt Nam. Đây là
sự tiếp nối của chơng trình Địa lí lớp 8 ( phần Địa lí tự nhiên ) nhằm giúp học sinh sau
khi học xong cấp THCS có đợc những hiểu biết cần thiết, tơng đối hệ thống về địa lí
tổ quốc, đồng thời giáo dục t tởng, tình cảm đúng đắn, giúp cho học sinh bớc đầu vận
dụng kiến thức địa lý để ứng xử phù hợp với môi trờng tự nhiên, xã hội xung quanh,
phù hợp với yêu cầu của đất nớc và thế giới trong thời đại mới.
Vì vậy, việc rèn luyện những kỹ năng địa lý là rất cần thiết cho việc học tập đồng
thời cũng chuẩn bị kỹ năng cho việc tiếp thu kiến thức ở các lớp trên. Có rất nhiều kỹ
năng cơ bản cần phải luyện cho học sinh trong quá trình dạy môn Địa lý 9. Một trong
những kỹ năng quan trọng đó là : Kỹ năng vẽ biểu đồ . Đây là kỹ năng rất cơ bản,
cần thiết khi học Địa lý nói chung và Địa lí 9 nói riêng, nó giúp học sinh có thể dựa
vào biểu đồ nêu đợc về đặc điểm của một đối tợng địa lí: cơ cấu, tình hình phát
triển Đây cũng là nội dung đ ợc làm nhiều trong các tiết thực hành.
Trong thực tế, đa số học sinh cha thành thạo kĩ năng nhận biết dạng và vẽ đúng biểu
đồ, phần lớn học sinh lúng túng trong cách nhận dạng biểu đồ. Với kinh nghiệm của
bản thân tích luỹ đợc trong quá trình giảng dạy, bồi dỡng và chấm thi học sinh giỏi,
tôi xin mạnh dạn trình bày sáng kiến kinh nghiệm về vấn đề:
Một số phơng pháp nhận dạng và vẽ biểu đồ Địa lý 9 .
Trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi xin đa ra một số phơng pháp giải quyết vấn đề
cụ thể mà bản thân đã áp dụng thành công trong việc giảng dạy và bồi dỡng học sinh
giỏi trong những năm vừa qua.


Nội dung
1. Cơ sở khoa học:
1.1. Khái niệm biểu đồ:
Biểu đồ là hình vẽ cho phép mô tả một cách dễ dàng động thái phát triển của một hiện
tợng( nh quá trình phát triển công nghiệp qua các năm ), mối t ơng quan về độ lớn
giữa các đại lợng ( nh so sánh sản lợng về độ lớn gữa các đại lợng( nh so sánh về sản
lợng lơng thực của các vùng ) hoặc cơ cấu thành phần của một tổng thể( ví dụ cơ


cấu ngành của nền kinh tế).
Các loại biểu đồ rất phong phú, đa dạng. Mỗi loại biểu đồ lại có thể đợc dùng để biểu
hiện nhiều chủ đề khác nhau. Vì vậy, khi vẽ biểu đồ, việc đầu tiên là phải đọc kĩ đề
bài để tìm hiểu chủ đề định thể hiện trên biểu đồ ( thể hiện động thái phát triển, so
sánh tơng quan độ lớn hay thể hiện cơ cấu). Sau đó, căn cứ vào chủ đề đã đợc xác
định lựa chọn loại biểu đồ thích hợp nhất.
1.2. Cơ sở thực tiển:
Những số liệu, khi đợc thể hiện thành biểu đồ, bao giờ cũng có tính trực quan làm cho
học sinh tiếp thu tri thức đợc dễ dàng, tạo nên hứng thú học tập. Trong dạy học Địa lí ,
việc yêu cầu học sinh vẽ biểu đồ là một nội dung không thể thiếu đợc khi làm các bài
tập và bài thực hành. Có vẽ đợc biểu đồ thì các em hình thành
đợc các kĩ năng, hiểu rõ đợc đợc công dụng của từng loại biểu đồ và từ đó nắm vững
cách phân tích , khai thác những tri thức Địa lí.
Trong chơng trình Địa lí lớp 9 thì số lợng biểu đồ, đợc đa vào với nội dung rất lớn.
Mục đích là từ số liệu thống kê, biểu đồ học sinh đa ra đợc kiến thức cần lĩnh hội .Và
phải từ bảng số liệu học sinh nhận dạng đợc các loại biểu đồ và chọn dạng biểu đồ
thích hợp để vẽ với nội dung kiến thức.
2. Nội dung:
2.1. Phơng pháp nhận dạng biểu đồ:
Các loại biểu đồ rất phong phú và đa dạng. Mỗi loại biểu đồ lại có thể đợc dùng để
vẽ biểu hiện nhiều chủ thể khác nhau. Nếu đề ra yêu cầu vẽ cụ thể biểu đồ gì thì chỉ
cần đọc kỹ, gạch dới để tránh lạc đề và thực hiện đúng yêu cầu.

Đối với đề không ghi rõ yêu cầu cụ thể là vẽ biểu đồ gì mà chỉ yêu cầu vẽ dạng thích
hợp nhất thì cần phải phân tích đề thật kỹ trớc khi thực hiện. Đây là dạng đề khó nên
học sinh muốn làm đợc cần có phơng pháp phân tích để nhận dạng thích hợp. Để nhận
đợc dạng biểu đồ học sinh cần đọc kỹ đề và dựa vào một số cụm từ gợi ý, một số yếu
tố cơ bản từ đề bài để xác định đúng dạng cần vẽ, cụ thể:
a, Biểu đồ hình cột:
- Dạng biểu đồ này sử dụng để chỉ khác biệt về qui mô khối lợng của một hay một số

đối tợng địa lý hoặc sử dụng để thực hiện tơng quan về độ lớn giữa các đại lợng.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ : Tình hình, so sánh, sản l-
ợng, số lợng. Ví dụ: Vẽ biểu đồ so sánh dân số, diện tích của 1 số tỉnh ( vùng, n ớc)
hoặc vẽ biểu đồ so sánh sản lợng ( lúa, ngô, than ) của một số địa ph ơng qua một số
năm.
b, Biểu đồ đờng - đồ thị:
- Đồ thị hay còn gọi là đờng biểu diễn là dạng biểu đồ dùng để thể hiện tiến trính phát
triển, sự biến thiên của các đối tợng qua thời gian.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ : Tốc độ tăng trởng, tốc độ
phát triển.
c, Biểu đồ hình tròn:
- Thờng dùng để biểu diễn cơ cấu thành phần của mọt tổng thể và qui mô của đối tợng
cần trình bày. Chỉ đợc thực hiện khi giá trị tính của các đại lợng đợc tính
bằng % và các giá trị thành phần cộng lại bằng 100%.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ : Cơ cấu, qui mô.
Ví dụ: Biểu đồ cơ cấu tổng sản phẩm trong nớc của nền kinh tế Việt Nam.
d, Biểu đồ miền:
- Biểu đồ miền còn đợc gọi là biểu đồ diện. Loại biểu này thể hiện đợc cả cơ cấu và
động thái phát triển của các đối tợng. Toàn bộ biểu đồ là 1 hình chữ nhật ( hoặc hình
vuông), trong đó đợc chia thành các miền khác nhau.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ : Cơ cấu và có nhiều mốc
thời gian ( từ 4 mốc thời gian trở lên ).
đ, Biểu đồ kết hợp

-Thờng kết hợp giữa biểu đồ cột và biểu đồ đờng, đợc dùng để diễn tả mối tơng quan
về động thái phát triển giữa 2 đối tợng địa lí có thớc đo khác nhau.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra: cho nhiều đối tợng, nhiều đơn vị khác
nhau.
* Lu ý: Khi đề bài cho nhiều đối tợng, nhiều đơn vị khác nhau cần xử lý số liệu để qui
về cùng một đơn vị để vẽ.

2.2. Phơng pháp vẽ biểu đồ:
2.2.1 Biểu đồ cột:
Các bớc tiến hành:
- Bớc 1: Chọn tỉ lệ thích hợp
- Bớc 2: Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc
+ Trục đứng thể hiện đơn vị của các đại lợng, có mũi tên, có mốc ghi cao hơn giá trị
cao nhất trong bảng số liệu. Phải ghi rõ danh số( nghìn tấn, tỉ đồng .)
+ Trục ngang thể hiện các năm hoặc đối tợng khác: có mũi tên và ghi rõ danh số.
Nếu trục ngang thể hiện năm thì chia mốc thời gian tơng ứng với mốc thời gian ghi
trong bảng số liệu.
- Bớc 3: Tính độ cao của từng cột cho đúng tỉ lệ rồi thể hiện trên giấy.
- Bớc 4: Hoàn thiện biểu đồ: ghi các số liệu tơng ứng vào các cột, vẽ ký hiệu và lập
bản chú giải, ghi tên biểu đồ.
* Một số dạng biểu đồ cột thờng gặp: Biểu đồ cột đơn, biểu đồ cột chồng, biểu đồ
cột đơn gộp nhóm ( loại này gồm 2 loại: cột ghép cùng đại lợng và cột ghép khác đại
lợng), biểu đồ thanh ngang.
Lu ý: Trong biểu đồ các cột chỉ khác nhau về độ cao còn bề ngang của các cột phải
bằng nhau. Tuỳ theo yêu cầu cụ thể mà vẽ khoảng cách giữa các cột bằng nhau hoặc
cách nhau theo đúng tỉ lệ. ở dạng này thì việc thể hiện độ cao cuả các cột là điều
quan trọng hơn cả bởi vì nó cho thấy sự khác biệt về quy mô số lợng giữa các năm
hoặc đối tợng cần thể hiện.
2.2.2. Biểu đồ đờng - đồ thị:
Các bớc tiến hành:
- Bớc 1: Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc

+ Trục đứng thể hiện đơn vị của các đại lợng, có mũi tên, có mốc ghi cao hơn giá trị
cao nhất trong bảng số liệu. Phải ghi rõ danh số( nghìn tấn, tỉ đồng .)
+ Trục ngang thể hiện năm và chia mốc thời gian tơng ứng với mốc thời gian ghi
trong bảng số liệu.
- Bớc 2: Xác định tỉ lệ thích hợp ở cả hai trục. Chú ý tơng quan giữa độ cao của trục

đứng và độ dài của trục ngang sao cho biểu đồ đảm bảo đợc tính trực quan và mĩ
thuật.
- Bớc 3: Căn cứ vào các số liệu của đề bài và tỉ lệ đã xác định để tính toán và đánh dấu
toạ độ của các điểm mốc trên 2 trục. Khi đánh dấu các năm trên trục ngang cần chú ý
đến tỉ lệ ( cần đúng với tỉ lệ cho trớc ). Thời điểm năm đầu tiên nằm dới chân trục
đứng.
- Bớc 4: Hoàn thiện bản đồ ( ghi số liệu vào biểu đồ, chú giải, ghi tên biểu đồ.)
Lu ý:
+ Nếu vẽ 2 hoặc nhiều đờng biểu diễn có chung đơn vị thì mỗi đờng cần dùng 1 ký
hiệu riêng biệt và có chú giải kèm theo.
+ Nếu vẽ 2 hoặc nhiều đờng biểu diễn có đơn vị khác nhau thì vẽ 2 trục đứng ở 2 bên
biểu đồ, mỗi trục thể hiện 1 đơn vị .
+ Nếu phải nhiều đờng biểu diễn mà số liệu đã cho lại thuộc nhiều đơn vị khác nhau
thì phải tính toán để chuyển số liệu thô ( số liệu tuyệt đối với các đơn vị khác nhau)
sang số liệu tinh ( số liệu tơng đối với cùng đơn vị thống nhất là: %). Ta thờng lấy
số liệu năm đầu tiên ứng với 100%, số liệu các năm tiếp theo là tỉ lệ % so với năm đầu
tiên.
2.2.3. Biểu đồ hình tròn:
Các bớc tiến hành:
- Bớc 1: Xử lý số liệu ( Nếu số liệu đề bài cho là số liệu thô nh; tỉ đồng, triệu ngời
thì ta phải chuyển sang số liệu tinh là: % ).
- Bớc 2: Xác định bán kính của hình tròn. Bán kính cần phù hợp với khổ giấy để đảm
bảo tính trực quan và thẩm mĩ cho biểu đồ.
- Bớc 3: Chia hình tròn thành các hình quạt theo đúng tỉ lệ và thứ tự của các thành
phần theo trong đề ra.

Lu ý: Toàn bộ hình tròn là 360
0
tơng ứng với tỉ lệ 100%, nh vậy tỉ lệ 1% ứng với 3,6
0


trên hình tròn. Khi vẽ các hình quạt nên bắt đầu từ tia 12 giờ và lần lợt vẽ theo chiều
quay của kim đồng hồ.
- Bớc 4: Hoàn thiện biểu đồ; ghi tỉ lệ của các thành phần lên biểu đồ, lập bảng chú
giải theo thứ tự của hình vẽ( theo chiều kim đồng hồ ). Khi chú thích các thành phần
của cơ cấu thì nên lu ý các hình quạt có diện tích lớn thì kẻ nét tha hoặc chấm tha cho
đỡ gây cảm giác nặng nề và tiết kiệm thời gian, các hình quạt có diện tích nhỏ thì kẻ ô
vuông hoặc tô đậm để làm nổi bật đối tợng. Ghi tên biểu đồ.
2.2.4. Biểu đồ miền:
Các bớc tiến hành:
- Bớc 1: Xử lý số liệu. ( Nếu số liệu đề bài cho là số liệu thô nh; tỉ đồng, triệu ngời
thì ta phải chuyển sang số liệu tinh là: % ).
- Bớc 2: Kẻ khung biểu đồ hình chữ nhật. Cạnh đứng thể hiện tỉ lệ phân %,
cạnh ngang thể hiện khoảng cách thời gian từ năm đầu đến năm cuối của biểu đồ
( khoảng cách các năm phải tơng ứng với khoảng cách trong bảng số liệu.)
+ Quy định chiều cao của khung biểu đồ 100% tơng ứng với 10 cm ( để tiện cho đo
vẽ.
- Bớc 3: Vẽ ranh giới của miền; Vẽ lần lợt từng chỉ tiêu chứ không phải lần lợt theo
các năm.
- Bớc 4: Hoàn thiện biểu đồ. ( Tơng tự nh cách vẽ biểu đồ hình tròn ).
* Một số dạng biểu đồ miền thờng gặp:
+ Biểu đồ miền chồng nối tiếp.
+ Biểu đồ miền chồng từ gốc toạ độ.
Lu ý: Trờng hợp biểu đồ gồm nhiều miền chồng lên nhau, ta vẽ tuần tự từng miền
Theo thứ tự từ dới lên trên. Việc sắp xếp thứ tự của các miền cần lu ý sao cho có ý
nghĩa nhất đồng thời cũng phải tính đến tính trực quan và thẫm mĩ của biểu đồ.
Khoảng cách các năm trên cạch nằm ngang cần đúng tỉ lệ. Thời điểm năm đầu tiên
nằm trên cạch đứng bên trái của biểu đồ.
2.2.5. Biểu đồ kết hợp:
Các bớc tiến hành:


- Bớc 1: Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc với 2 trục dọc ở 2 bên biểu đồ, mỗi trục thể hiện
một thớc đo khác nhau.
+ Phải chia trục ngang tơng ứng với các khoảng cách thời gian vì trên biểu đồ có đ-
ờng biểu diễn. Cần chọn thang đo thích hợp trên 2 trục đó cao cho biểu đồ cột và biểu
đồ đờng biểu diễn không tách rời xa nhau
- Bớc 2: Vẽ biểu đồ cột ; Vẽ biểu đồ đờng
- Bớc 3: Hoàn thiện biểu đồ. ( Tơng tự cách vẽ biểu đồ cột và biểu đồ đờng ).
kết luận
3.1. Kết quả:
* Số liệu cụ thể:
+ Kết quả bài kiểm tra 15 phút trong học kỳ I năm học 2009- 2010 của lớp : 9C và 9D
( Khi cha đợc áp dụng các biện pháp nêu trên).
Lớp
Sỉ
Điểm 0 0<Điểm<3,5 3,5<=Điểm<5 5<=Điểm<6,5 6,5<=Điểm<8 8<=Điểm<=10
SL % SL % SL % SL % SL % SL %
9C 43 0 0 10 23,3 10 23,3 15 34,9 5 11,5 3 7,0
9D 40 0 0 7 17,5 10 25,0 18 45,0 4 10,0 1 2,5
Tổng 83 0 0 17 20 34 9 4
+ Kết quả bài kiểm tra 15 phút trong học kỳ I năm học 2009- 2010 của lớp : 9A và 9B
( Đã đợc áp dụng các biện pháp nêu trên).
Lớp Sỉ số Điểm 0 0<Điểm<3,5 3,5<=Điểm<5 5<=Điểm<6,5 6,5<=Điểm<8 8<=Điểm<=10
SL % SL % SL % SL % SL % SL %
9A 40 0 0 0 0 2 5,0 22 55,0 10 25,0 6 15,0
9B 44 0 0 0 0 3 24 12 5
Tổng 88 0 0 0 0 5 46 22 11
( Đề kiểm tra có ở phần phụ lục )
* Với những phơng pháp đã thực hiện nêu trên trong quá trình giảng dạy Địa lý lớp 9
đã có sự tiến bộ nh sau:

- Trong việc làm bài tập vẽ biểu đồ Địa lý , đa số học sinh đã xác định và vẽ đúng yêu
cầu của đề bài, biểu đồ có tính trực quan và tính thẫm mĩ cao.
- Học sinh hứng thú hơn với môn học Địa lý, đặc biệt với các bài tập thực hành vẽ
biểu đồ. Chất lợng bộ môn đợc nâng cao.

- Thông qua việc nhận dạng và vẽ biểu đồ Địa lý giúp giáo viên kiểm tra đợc kiến
thức, kỹ năng của học sinh. Từ đó thấy rõ những khó khăn, sai lầm thờng gặp của học
sinh trong việc làm bài tập vẽ biểu đồ địa lý của học sinh để khắc phục kịp thời.
3.2. Bài học kinh nghiệm:
Qua nghiên cứu thực tế và vận dụng các phơng pháp này trong quá trình dạy học và
bồi dỡng học sinh giỏi Địa lý , bản thân rút ra một số kinh nghiệm sau:
- Trong vẽ biểu đồ Địa lý, phơng pháp và dấu hiệu nhận dạng biểu đồ là yếu tố quan
trọng hàng đầu. Vì vậy để vẽ tốt biểu đồ Địa lý học sinh phải nắm vững phơng pháp
nhận dạng và các bớc vẽ cụ thể đối với từng loại biểu đồ.
- Giáo viên cần chọn những bài tập phù hợp với từng dạng biểu đồ và có độ khó nâng
cao dần cho học sinh thực hành.
Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá trình dạy học nhng sẽ không tránh khỏi
những hạn chế, thiếu sót. Kính mong nhận đợc những ý kiến đóng góp quý báu của
các đồng nghiệp và Hội đồng khoa học, để những kinh nghiệm của bản thân đợc hoàn
thiện và có giá trị thực tiễn cao hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Mai hoá, ngày 10 tháng 01 năm 2010
Ngời thực hiện:
Nguyễn Đức Toàn

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay
×