Tải bản đầy đủ (.pdf) (13 trang)

Hăng say đi tìm những khám phá phủ định potx

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (179.48 KB, 13 trang )

Những phát hiện về vạn vật và con người
Hăng say đi tìm những khám phá phủ định

Các nhà hàng hải nói chung vẫn còn bảo thủ và không sẵn sàng
thay thế những họa đồ vẽ tay bằng những bản đồ in, cũng như không
sẵn sàng chấp thuận khả năng có những lục địa mới thay vì những ảo
tưởng đã có từ ngàn xưa của họ. Có lẽ cái ảo tưởng lâu đời nhất và cũng
hấp dẫn nhất là niềm tin vào một Nam Lục Địa to lớn.
Ảo tưởng này vẫn còn rất lôi cuốn có lẽ vì chưa ai chứng minh được
rằng nó không có và nó cũng là giải đáp cho sự say mê cái đối xứng. Người
Hi Lạp vốn biết trái đất có hình cầu và biết có một khối đất liền như thế ở
đối xứng phía nam. Rồi Pomponius Mela, tác giả cổ nhất còn để lại tài liệu
địa lý bằng tiếng Latinh, khoảng năm 43 C.N, đã cho rằng Nam Lục Địa rất
rộng đến nỗi Ceylon chính là mỏm phía bắc của nó. Các bản đồ tự nhận
mình đi theo Ptolêmê vẫn còn tiếp tục cho thấy có một lục địa to lớn ở nam
bán cầu được ghi chữ “Đất Chưa Khám Phá theo Ptolêmê”. Vào cuối thế kỷ
15, lục địa huyền thoại này được gắn chặt vào với châu Phi để làm Đại Tây
Dương trở thành một cái hồ khổng lồ, mà từ châu Âu không thể nào đi tới
bằng đường biển.
Khi Dias đi vòng Mũi Hảo Vọng và chứng minh có một đường biển đi
sang Ấn Độ dương, thì phải thu hẹp lại ở phần đó của địa cầu. Và khi
Magellan sau cùng đã đi qua được eo biển mang tên ông để vào biển Thái
Bình Dương, các nhà vẽ bản đồ vẫn còn tin rằng Tierra del Fuego ở phía
nam chính là bờ biển phía bắc của Nam Lục Địa huyền thoại đó.
Vào thế kỷ 18, một nhà địa lý người Tô Cách Lan làm việc cho công
tu British East India đã bị ám sát bởi Nam Lục Địa huyền thoại này và đã
đưa ra rất nhiều những luận chứng chi tiết chưa từng có trước kia. Đó là
Alexander Dalrymple (1737-1808) làm nghề vẽ các lộ trình đường biển và
dòng nước và sẽ trở thành nhà thủy văn học đầu tiên cho Hải quân, năm
1795. Thời nhỏ, người hùng của ông là Colômbô và Magellan và ông hi
vọng trở thành đối thủ của họ trong việc khám phá ra lục địa riêng của mình.


Trong tác phẩm Thuật lại những cuộc khám phá ở Nam Thái Bình Dương
trước năm 1764 (xuất bản năm 1767), ông lý luận “từ những sự tương hợp
của thiên nhiên và từ những suy diễn qua các cuộc khám phá” để mô tả một
Nam Lục Địa khổng lồ “còn thiếu ở phía Nam của Xích đạo để đối xứng với
phần lục địa phía Bắc và để tạo sự thăng bằng cần thiết cho chuyển động của
Trái Đất”.
Tình cờ có hiện tượng sao Kim đi ngang qua mặt trời mà người ta tính
được là phải xảy ra ngày 3 tháng 6 năm 1769. Bằng việc quan sát hiện tượng
này ở những vị trí cách xa nhau trên mặt đất, người ta có thể tính được chính
xác hơn khoảng cách từ trái đất tới mặt trời và cải thiện những số liệu cho
việc đi biển nhờ quan sát bầu trời. Vì thế Hội Hoàng Gia ở Luân Đôn đã
chuẩn bị một phái đoàn đi Tahiti. Chính phủ coi đây là một cố gắng để đi
xuống ranh giới tận cùng phía nam còn chưa được khám phá của Thái Bình
Dương, để tìm ra những ranh giới của Nam Lục Địa huyền thoại. Nếu chứng
minh được Nam Lục Địa này không tồn tại, cuộc hành trình sẽ có thể vĩnh
viễn xóa tan huyền thoại này.
Alexander Dalrymple rất hi vọng được cầm đầu đoàn thám hiểm này,
vì ông coi mình như chuyên gia hàng đầu về đại lục chưa được khám phá ấy.
Mặc dù mới ở tuổi 30, ông đã là một nhà toán học lỗi lạc và là thành viên
của Hội Hoàng Gia. Nhưng tiếc cho Dalrymple, vị đô đốc Hải quân Anh là
Lord Hawke lại chọn một người khác, James Cook (1728-1779), một hạ sĩ
quan ít được biết đến. Là một con trai thông minh của một nông dân nhập cư
từ Tô Cách Lan và định cư ở Yorkshire, Cook chỉ học hết bậc sơ cấp về viết,
đọc và toán ở một trường tiểu học. Làm việc trong một cửa hàng tổng hợp,
anh quen biết nhiều thủy thủ và chủ tàu đi lại trên bờ biển đông. Lúc 18 tuổi
anh được nhận học việc đi biển với một chủ tàu địa phương có một đoàn tàu
chở than đá trên Biển Bắc. Anh làm việc trong chín năm trên những bờ biển
nguy hiểm với những cơn gió khó ngờ trước. Trong những giờ rảnh anh học
toán học và tỏ ra có thiên khiếu về môn này, sau đó trở thành một người đi
biển thành thạo và chẳng bao lâu trở thành thủy thủ trên một tàu chở than.

Lẽ ra anh có thể bảo đảm được một nghề ổn định trên những chiếc tàu tư
nhân ở Biển Bắc, nhưng anh thích mạo hiểm hơn, nên đã tình nguyện gia
nhập Hải quân Hoàng gia năm 1755. Có thân hình to lớn vạm vỡ, anh được
mọi người chú ý vì phong cách điều khiển, tính nhã nhặn và tài đi trên
những vùng biển khó đi. Trong Cuộc Chiến Bảy Năm, Cook được thăng cấp
hạ sĩ quan. Tài chuyên môn đo đạc các hải trình khó qua lại ở St. Lawrence
của Cook đã giúp Hải quân chiếm được Quebec và chiến thắng.
Sau chiến tranh, ông trở về Newfoundland, ở đó trong năm năm ông
chỉ huy một tàu duyên hải, các mùa đông ông nghỉ tại Anh quốc để cải thiện
các bản đồ của mình. Tại Newfoundland, khi ông quan sát một cuộc nhật
thực năm 1776, ông đã phá bỏ các tiền lệ và tự nguyện cống hiến các kết quả
tính toán của mình cho Hội Hoàng Gia ở London.
Không lạ gì Đô đốc Hải quân đã chọn Cook để chỉ huy đoàn thám
hiểm tới Tahiti. Tuy mới chỉ là một hạ sĩ quan, ông đã chứng tỏ bản lĩnh
trong chiến tranh và trên biển nguy hiểm, ông là người đo đạc tài giỏi về các
bờ biển hiểm trở và đã chứng tỏ là một nhà quan sát thiên văn tài ba. Chọn
lựa Cook cũng là chọn lựa loại tàu để sử dụng, vì theo lời khuyên của ông,
Đô đốc Hải quân đã đặt mua một tàu chở than cứng cáp theo đúng loại mà
Cook đã phục vụ trong thời gian học việc ở Biển Bắc. Chiếc tàu rất thô kệch
nhưng cứng cáp vững vàng.
Tháng 5, 1768 James Cook được thăng cấp sĩ quan với quân hàm đại
úy. Chiếc tàu được đặt tên là Endeavour, được bọc bằng gỗ đóng đầy đinh
để chống lại những con hà nhiệt đới và được dự trữ lương thực cho mười
tám tháng.
Chiếc Endeavour rời bến ở Plymouth ngày 26 tháng 8 năm 1768, chứa
đầy đủ 94 người và vào phút chót, theo yêu cầu của Joseph Banks, phải chở
thêm một đoàn tùy tùng 8 người của ông với hành lý. Trong thời tiết đẹp, tàu
đi theo hướng tây nam tới Madeira, rồi tới Rio de Janeiro và quanh Mũi Ngà,
rồi tới Tahiti ngày 10 tháng 4 năm 1769, còn dư thời gian để chuẩn bị quan
sát những hiện tượng sẽ xảy ra vào ngày 3 tháng 6. Sau khi hoàn tất việc

quan sát thiên văn, Cook tiếp tục lại nhiệm vụ bí mật to lớn hơn của mình, là
đi tìm Nam Lục Địa và có thể chứng minh nó không hề tồn tại.
Để thành công trong việc khám phá phủ định - chứng minh rằng một
thực thể huyền thoại nào đó không tồn tại - là một nhiệm vụ đòi hỏi nhiều
hơn và vất vả hơn là thành công trong việc khám phá một mục tiêu đã biết.
Con đường biển phía tây từ châu Âu sang châu Á mà Colômbô tìm kiếm là
con đường dẫn tới một mục tiêu đã biết. Khi đi về hướng tây trên vĩ độ của
Nhật Bản, ông luôn luôn tin rằng mình đã đạt đến đích điểm. Khi ông biết
mình đã sai, đó là vì có một lục địa bất ngờ chắn ngang đường, nhưng cuối
cùng ông cũng đã mở được con đường vòng phía tây trên biển để đến châu
Á. Còn sự tồn tại của Nam Lục Địa thì vẫn chỉ dựa vào truyền thuyết, nhà
thám hiểm phải dò tìm mọi nơi có thể nghĩ đến được và trong thực tế phải đi
hết vòng trái đất trước khi dám khẳng định là nó sẽ không bao giờ được
khám phá ra.
Đại úy James Cook có những đức tính thích hợp để là nhà khám phá
phủ định vĩ đại nhất của thế giới - nghị lực năng nổ, tài tổ chức, kiến thức
rộng về bản đồ và biển, tính kiên trì trong cố gắng thử nghiệm những cái mà
những người khác không có can đảm để đi đến cùng. Công trình thám hiểm
to lớn này khởi sự khi ông rời Tahiti. Trước ông, các nhà thám hiểm trong
vùng đó thường đi về hướng tây và tây bắc theo hướng gió thuận, nhưng
Cook lại đi theo hướng nam và tây nam để tìm lục địa mà ông giả thiết nằm
ở 40o vĩ độ nam. Khi đi đến đó mà không thấy đất, ông quay về hướng tây,
ở đó ông gặp Tân Tây Lan và qua sáu tháng đi vòng quanh và vẽ bản đồ
2400 dặm bờ biển của cả phía bắc và nam của hải đảo. Bất ngờ ông chứng
minh đó là những đảo thực sự chứ không phải đất ăn liền với một Nam Lục
Địa nào. Đây là bước đầu tiên, nhưng mới chỉ là một bước nhỏ trong việc
chứng minh những lý luận của Dalrymple đã sai.
Các lệnh Cook nhận được cho phép ông chọn lựa khi quay trở về có
thể theo hướng đông như lúc đã ra đi, hoặc theo hướng tây quanh Mũi Hảo
Vọng. Cuối tháng 3, 1770, khi ở miền nam kết thúc mùa hè, thì đi đường

biển theo hướng đông trên các vĩ độ phía nam bán cầu quả là rất rủi ro. Vì
thế ông đã quyết định đi theo hướng tây, để khám phá bờ biển đông của Tân
Hà Lan (Australia), rồi đi lên phía Đông Indies và quay về nhà theo đường
vòng quanh Mũi Hảo Vọng. Lộ trình này tuy gạt bỏ cơ hội thu thập thêm dữ
kiện về Nam Đại Lục Địa, nhưng nó sẽ làm giàu cho khoa học bằng những
cách thật bất ngờ. Ở bờ biển đông nam Australia, họ gặp thấy cảng Stingray,
nhưng những nhà khoa học trong đoàn như Banks và Solandes và các họa sĩ
cảm thấy say mê vô số những mẫu thực vật họ gặp ở đó và đã gọi nó là Vịnh
Thực Vật. Thế là nó trở thành lời nhắc nhở sống động ở Nam Thái Bình
Dương rằng cuộc thám hiểm của những nhà thiên nhiên học đã làm giàu cho
tầm nhìn của châu Âu về toàn thể thế giới như thế nào.
Cuộc hành trình thứ nhất của Cook đã đem về những mẫu động
thực vật quý giá, khơi dậy sự quan tâm rất lớn. Banks thôi thúc Cook tổ
chức tiếp một cuộc thám hiểm thứ hai.
Cuộc hành trình thứ nhất của Cook đã đem về những mẫu động thực
vật quý giá, khơi dậy sự quan tâm rất lớn. Banks thôi thúc Cook tổ chức tiếp
một cuộc thám hiểm thứ hai. Nhưng lần này, Banks đòi hỏi mang theo mình
một đoàn tùy tùng đông gấp đôi lần trước và muốn dùng loại tàu lớn East
Indiaman, nhưng Cook vẫn hết sức tin tưởng ở loại tàu chở than Whitby
vững chắc của mình và vì thế không thể chấp nhận đòi hỏi quá đáng của
Banks. Thế là Banks giận dỗi cùng đoàn người của mình bỏ đi đến Aixơlen.
Cook chuẩn bị hai tàu than Whitby mới đóng - tàu Resolution, trọng tải 462
tấn và tàu Adventure, trọng tải 340 tấn - cả hai trang bị vật dụng đầy đủ và
mang theo những người tài giỏi.
Kế hoạch của Cook lần này hoàn toàn nhắm vào việc giải bài toán về
Nam Đại Lục Địa. Để đạt mục tiêu này, chuyến đi phải vòng quanh toàn thể
trái đất ở vĩ độ cuối cùng của cực nam. Chuyến đi lần trước Cook đã vào
Thái Bình Dương qua con đường Mũi Ngà. Lần này, ông đề nghị thử con
đường khác, đi dọc xuống Đại Tây Dương ngang qua Mũi Hảo Vọng, rồi cố
gắng đi tới vĩ độ cực nam và tiến thẳng theo hướng đông vòng quanh các

vùng Nam Cực của địa cầu. Nếu thực sự có một Nam Lục Địa thì chắc chắn
ông sẽ phải thấy nó.
Cuộc hành trình thứ hai này khởi hành từ cảng Plymouth ngày 13
tháng 7, 1772, sẽ là một trong những cuộc hành trình lớn nhất trong lịch sử
mạo hiểm bằng thuyền buồm, vì nó là chuyến đi dài nhất. Ông sẽ đi hơn 70
ngàn dặm trên biển. Nhưng đây cũng là một chuyến đi độc đáo vì nhiều lý
do khác. Đó là chuyến đi rất dài này chỉ tập trung vào một mục đích duy
nhất. Không phải đi tìm một Eldorado, một miền đất huyền thoại, không
phải tìm vàng, bạc, châu báu, cũng không phải đi bắt nô lệ. Bây giờ, trong
tinh thần hoài nghi của thời cận đại, Cook đi tìm câu trả lời cho một câu hỏi:
“Có thực sự tồn tại một Nam Lục Địa như những lời đồn đại không?”
Tình cờ, câu hỏi này đã đưa Cook vào những vùng khó sinh sống nhất
trên trái đất và mở ra những phong cảnh biển chưa từng thấy từ trước tới giờ.
Vì Nam Băng Dương là một vùng nguy hiểm khác hẳn với Bắc Băng Dương.
Một tác phẩm thời trung cổ, De Vegetatibus cho rằng ở hai cực trái đất, mặt
trời chiếu liên tục suốt nửa năm và không bao giờ lặn dưới đường chân trời,
nên không có động vật hay cỏ cây nào sống được, vì chúng liên tục bị mặt
trời thiêu rụi.
Nhưng cũng có 4 tháng mùa hè ở Nam Cực và Cook phải vội vàng lợi
dụng tối đa thời kỳ này. Tàu Resolution và Adventure rời Cape Town ngày
23 tháng 11, 1772, đi xuống phía nam và sau hai tuần đã đến vòng Nam Cực
(60 vĩ độ nam).
Đến được Nam Băng Dương trong mùa hè vào tháng giêng, Cook
cùng đoàn người của mình bị choáng ngợp bởi cảnh đẹp màu xanh lơ trộn
với màu trắng của những dãy núi bằng mà họ nhìn thấy phía trước mặt. Họ
cứ đi tiếp xuống phía nam cho tới lúc không còn đi xa hơn được vì băng quá
dày. May mắn thay, họ đã tránh được những núi băng, nhưng khi gặp một
cơn bão lớn và biển động mạnh, họ không dám đi tiếp vào màn sương mù.
Tới một chỗ Cook chỉ còn cách lục địa Nam Cực chừng 75 dặm, nhưng ông
không nhìn thấy được và cũng không thể nào vẽ được bờ biển - nếu thực sự

có một bờ biển ở đây. Cook thất vọng quay lên phía bắc để ra khỏi vùng
băng rồi đi theo hướng đông. Hai tàu của ông lạc nhau vì sương mù, nhưng
đã gặp lại nhau theo kế hoạch tại Vịnh Dusky ở tây nam Tân Tây Lan để
nghỉ đông ở miền nam. Ngày 39 tháng 1, 1774, khi họ chạm tới vùng phía
nam xa nhất có thể đi được, họ bị băng cản lối và trong sương mù chỉ thấy
toàn là băng ở phía xa xa, nên họ không đi tiếp được nữa.
Mùa đông năm sau ông nghỉ ở Nam Thái Bình Dương, tại đây ông vẽ
bản đồ quần đảo Easter và Tonga và khám phá ra Tân Calêđôni trước khi đi
tiếp theo hướng đông lên những vĩ độ cao ở phía nam. Trên đường đi đến
Mũi Hảo Vọng trên Đại Tây Dương, ông khám phá ra quần đảo South
Sandwich và South Georgia. Ông trở về Anh ngày 30 tháng 7, 1775, sau ba
năm mười bảy ngày hành trình.
Cook tóm tắt những thành tựu của mình trong nhật ký:
Bây giờ tôi đã đi hết vòng Nam Đại Dương ở vĩ độ cao và đã đi khắp
nơi để có thể kết luận rằng không thể có một lục địa tại đó, trừ khi nó ở sát
Cực Nam và tàu bè không đi tới được; trong khi đi hai lần trên biển Thái
Bình Dương Nhiệt Đới, tôi không chỉ xác nhận tình hình của những khám
phá cũ, mà còn thực hiện những khám phá mới nữa và tôi nghĩ không còn có
thể làm hơn được gì ở phần này của trái đất nữa. Như thế tôi thấy mãn
nguyện là ý định hành trình của tôi đã hoàn toàn được trả lời, Nam Bán Cầu
đã được thăm dò khá đầy đủ và đã đặt dấu chẩm hết cho công việc tìm kiếm
một Nam Lục Địa, từng thu hút sự chú ý của một số lực lượng hàng hải
trong gần hai thế kỷ qua và những nhà địa lý của mọi thời đại.
Bộ Hải Quân Anh vẫn còn một nhiệm vụ nữa cho Cook để thám hiểm
những ranh giới của huyền thoại, hi vọng và địa lý. Thực sự có hay không
một Đường Biển Tây Bắc? Việc tìm kiếm con đường theo hướng bắc từ Đại
Tây Dương tới Thái Bình Dương đã kích thích nhiều nhà du hành từ sau
cuộc khám phá châu Mỹ. Những thành tích của Cook trên Thái Bình Dương
huyền bí đã gợi ý cho Hội Hoàng Gia rằng ông chính là con người thích hợp
để trả lời cho câu hỏi về phía Thái Bình Dương. Không đầy một năm sau

chuyến hành trình thứ hai, Cook lại lên đường với nhiệm vụ tìm kiếm xem
có hay không một con đường ở đó. Tàu Resolution được trang bị lại và thêm
một tàu than Whitby mới, tàu Discovery. Cook lên đường theo hướng đông
quanh Mũi Hảo Vọng, đi ngang qua Ấn Độ dương, vượt qua eo Cook nằm
giữa hai đảo của Tân Tây Lan, tới bờ biển tây bắc của châu Mỹ. Cuộc tìm
kiếm của ông dọc bờ biển qua Biển Bering, tới ranh giới băng đá phía nam
của Bắc Băng Dương không mang lại kết quả. Không có một Đường Biển
Tây Bắc - ít là không có đường mà tàu bè có thể qua lại. Trên đường quay
trở về Hawaii để nghỉ chân, Cook đã đi đến một kết cục bi thảm gợi nhớ lại
cái chết của Magellan ở Philipin đúng hai trăm năm trước. Người Polynesian
mà Cook đã hết sức cố gắng để thiết lập hữu nghị, là những người rất thèm
muốn bất cứ thứ gì có thể gỡ được từ các con tàu, nhất là những đồ bằng sắt.
Họ thậm chí nghĩ ra cách lặn xuống đáy tàu và dùng đá lửa cột vào một cái
cây để lôi ra những chiếc đinh dài đóng vỏ tàu với đáy tàu. Khi họ ăn cắp
một chiếc xuồng lớn của ông, Cook không còn chịu đựng được nữa. Ông đi
với một lính bảo vệ có khí giới lên bờ để đòi lại chiếc xuồng hay bắt một
con tin. Người Hawaii tức giận đã dùng gậy và mã tấu tấn công và dìm ông
xuống nước cho tới chết.
Việc khám phá thiên nhiên, các hành tinh, các loài thực và động
vật, đòi hỏi người ta trước tiên phải chinh phục nhận thức thông thường.
Khoa học tiến bộ không phải là việc xác nhận sự thật của kinh nghiệm
hằng ngày, mà là việc lĩnh hội được sự nghịch lý, dám mạo hiểm vào thế
giới xa lạ.
Thiên nhiên - việc tìm hiểu thiên ví như một cánh đồng cỏ rộng mênh
mông, ai tới đó ăn cũng được và chỗ nào cỏ càng bị gặm nhiều, nó càng mọc
tươi tốt hơn, hương vị càng ngọt ngào và bổ dưỡng hơn. -Thomas Henry
Huxley (1871).
Việc khám phá thiên nhiên, các hành tinh, các loài thực vật và động
vật, đòi hỏi người ta trước tiên phải chinh phục nhận thức thông thường.
Khoa học tiến bộ không phải là việc xác nhận sự thật của kinh nghiệm hằng

ngày, mà là việc lĩnh hội được sự nghịch lý, dám mạo hiểm vào thế giới xa
lạ. Các dụng cụ mới mẻ, trong đó có kính viễn vọng và kính hiển vi, sẽ cung
cấp cho người ta những chân trời mới kỳ lạ. Trong nghị trường khoa học -
những cộng đồng tri thức, không phải bằng ngôn ngữ bác học nhưng bằng
ngôn ngữ địa phương - các nhà khám phá nghiệp dư có thể thách thức những
nhà chuyên môn và những nhà chuyên môn thách thức lẫn nhau. Công
chúng trở thành một chứng nhân và người bảo trợ. Những phát minh sẽ được
giải thưởng. Chính thiên nhiên đã có một lịch sử của mình và trong quá khứ
vô tận của hành tinh này đã xuất hiện hằng hà sa số những tạo vật mà nay
không còn tồn tại nữa. Đây là những động lực mới để con người sục sạo thế
giới bầu tìm ra những loài chưa từng được biết đến và tìm ra chìa khóa để
mở những bức màn bí mật của thiên nhiên không ngừng biến dịch.

×