Tải bản đầy đủ (.pdf) (6 trang)

Những điều thú vị về từ trường trái đất potx

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (215.9 KB, 6 trang )

Những điều thú vị về từ trường trái đất
Là tấm chắn bảo vệ trái đất, nhưng là tấm lá chắn vô hình,
nên không ai có thể nhìn thấy từ trường trái đất. Song,
chính cực quang lại tiết lộ cho chúng ta - những "người trần
mắt thịt" - biết nó ở đâu.
Mặt trời không chỉ đem đến ánh sáng và hơi ấm mà còn là
mối hiểm nguy của con người. Lý do: mặt trời liên tục
phóng ra các hạt giàu năng lượng - gió mặt trời - vào vũ trụ
và về hướng trái đất. Trước khi các hạt đó có thể chạm vào
hành tinh của chúng ta thì chúng đã bị một tấm chắn ngăn
lại, đó là từ trường của trái đất. Các nhà vật lý khẳng định
rằng từ trường ngày càng yếu đi và sẽ dẫn đến sự thay đổi
cực.






Từ trường giảm đi sẽ là thảm họa?
Từ trường là tấm chắn bảo vệ cho trái đất. Từ trường giảm
đi thì ngày càng có nhiều tia cực tím đến bề mặt. Điều đó
nghĩa là gì thì các cơn bão mặt trời trong quá khứ đã chỉ ra:
Tháng giêng năm 1997 nó làm tê liệt một vệ tinh viễn
thông trị giá 200 triệu dollar. 8 năm trước đó, nó đã làm
hỏng mạng lưới điện ở Canada.
Các nhà khoa học cho rằng còn phải tính đến sự thay đổi
thời tiết và khí hậu. Những cơn giông tố có lẽ sẽ xảy ra
thường xuyên hơn và mạnh hơn. Lốc xoáy, lũ lụt cùng các
kỳ hạn hán sẽ trở thành thông lệ.
Đối với một số loài động vật thì từ trường rất quan trọng vì


chúng sử dụng từ trường để định hướng. Kiến, chim di cư,
rùa và cá mập có lẽ sẽ lạc hướng nếu không có từ trường.
Sự thay đổi cực sẽ xảy ra muộn nhất là trong 1.000 năm
Thực sự là địa từ trường đã yếu đi rõ ràng - một dẫn chứng
cho việc cứ một triệu năm có một lần thay đổi cực. Các nhà
vật lý địa cầu đã tính toán rằng chậm nhất là 1.000 năm nữa
thì điều đó sẽ xảy ra.
Từ trường trái đất có từ đâu?




Từ trường xuất hiện trong lòng trái đất . Nơi đó có nhân trái
đất được cấu tạo chủ yếu là sắt. Nhân rắn bên trong được
bao bọc bởi cái vỏ bằng sắt dạng lỏng. Do sức nóng từ
trong nhân, kim loại sẽ chảy tràn lên bề mặt nhân, nguội đi
và lại chìm xuống phía dưới. Đồng thời nó chảy theo đường
xoắn ốc do trái đất quay. Sự chuyển động của sắt có khả
năng dẫn điện sẽ làm xuất hiện một nguồn điện, tương tự
như một máy phát điện khổng lồ. Và khi có dòng điện chảy
thì sẽ xuất hiện từ trường.
Hình dạng của từ trường cũng giống như từ trường của một
thỏi nam châm. Từ trường đi ra từ bán cầu nam và đi vào
phía bán cầu bắc của trái đất. Hai nơi này được gọi là cực
từ. Nó không trùng với cực nam và cực bắc địa lý mà cách
nhau vài trăm cây số.
Từ trường vươn ra ngoài vũ trụ hơn 60.000 km. Nó tạo
thành một cái vỏ bảo vệ chung quanh trái đất. Sự bảo vệ
này là cần thiết vì mặt trời không ngừng phát ra các hạt tích
điện, còn được gọi là gió mặt trời. Từ trường cản gió mặt

trời và dẫn nó đi vòng qua trái đất. Từ trường bị biến dạng
bởi gió mặt trời, hướng phía mặt trời bị nén lại, còn hướng
kia thì xuất hiện một cái đuôi dài, có thể vươn vào vũ trụ
đến 250.000 km.
Tại sao từ trường trái đất lại giảm?
Nguyên nhân từ trường giảm nằm ở trong lòng trái đất. Ở
đó kim loại chảy lỏng xoay vòng quanh nhân ngoài. Bằng
chuyển động cắt ngang từ trường nó tạo ra một dòng điện,
dòng điện đó cũng tạo ra một từ trường nữa. Giả sử như
hướng chuyển động đó giữ nguyên thì từ trường trước đó
vẫn nguyên vẹn. Nhưng do đường chuyển động của nó
thường xuyên thay đổi, từ trường được tạo ra cũng thay đổi
và làm giảm bớt đi từ trường có trước.
Kết quả là trái đất đổi cực?
Cứ khoảng 1 triệu năm thì cực từ của trái đất thay đổi.
Theo sự phỏng đoán của các nhà vật lý trái đất thì khi thay
đổi cực, từ trường của trái đất không ổn định và phân ra
làm nhiều từ trường nhỏ, bao bọc lấy trái đất khắp mọi
hướng. Sau đó thì từ trường sẽ ổn định trở lại nhưng theo
hướng ngược lại. Điều đó có nghĩa là đường đi của từ
trường sẽ không phải là từ Nam đến Bắc mà từ Bắc đến
Nam.
Từ trường trái đất - nguyên nhân của các hiện
tượng tự nhiên
Không chỉ có các nhà vật lý mới bận tâm đến từ trường của
trái đất. Thực tế thì từ trường cũng đóng một vai trò quan
trọng trong thế giới động vật. Không có nó thì các loài
chim di cư sẽ mất phương hướng. Nhà động vật học, giáo
sư Wolfgang Wiltschko, người nghiên cứu hơn 35 năm qua
về giác quan cảm nhận từ trường của chim di cư, đã chứng

minh được điều đó bằng một thử nghiệm thông minh: trong
một cái phễu lớn không có khả năng định hướng,
Wiltschko đã nhốt một con chim hồng tước và để nó tìm
hướng bay. Cũng như các loài chim di cư khác thường thay
đổi hướng bay theo mùa. Mùa thu chúng bay về vùng ấm
áp hơn ở phương Nam, trong tháng tư chúng lại bay trở về
phương Bắc. Trong cuộc thử nghiệm, con hồng tước vẫn
định hướng được rõ ràng về phương Bắc mà không có sự
chỉ đường của thiên nhiên như vị trí mặt trời hay các vùng
núi. Nếu cực từ tiếp tục dịch chuyển với tốc độ nhanh, thì
điều này sẽ là một vấn đề nghiêm trọng đối với các loài
chim di cư trong tương lai.
Cực quang là gì?
Một hiện tượng vô hại khác nhưng rất ấn tượng: mặt trời
luôn phóng vào vũ trụ một khối lượng khổng lồ các hạt
mang năng lượng, kể cả hướng trái đất. Nhưng trái đất đã
may mắn được từ trường bảo vệ, ngoại trừ ở cực Bắc và
cực Nam. Nơi đó thì tấm chắn bảo vệ có thể bị xuyên qua
được. Ở đây các hạt năng lượng cao của gió mặt trời có thể
xâm nhập vào vùng khí quyển trên cùng và làm nó phát
sáng. Những dải, vòng cung hoặc băng ánh sáng xuất hiện
trên trời, đó là cực quang.
Thỉnh thoảng cực quang có thể được nhìn thấy ở miền Bắc
nước Đức. Thông thường hơn người ta có thể quan sát cực
quang ở vùng cao phía Bắc như Alaska, Canada hay Bắc
Scandinavia
(theo Thế giới của những điều kỳ diệu)

×