Tải bản đầy đủ (.docx) (9 trang)

tìm hiểu các hoạt động can thiệp của ngân hàng nhà nước đối với thị trường tiền tệ hiện nay và cơ sở pháp lí cho sự can thiệp này

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (84.7 KB, 9 trang )

Tìm hiểu các hoạt động can thiệp của Ngân hàng nhà nước đối với
thị trường tiền tệ hiện nay và cơ sở pháp lí cho sự can thiệp này
A. Lời Nói Đầu
Trong nền kinh tế hiện đại, mỗi quốc gia đều sử dụng tiền tệ làm công cụ trong các giao
dịch đơn giản trong đời sống hàng ngày cũng như các giao dịch trong các haotj động thương
mại… và chính thị trường tiền tệ đã ngày càng tác động sâu rộng vào nền kinh tế của mỗi
quốc gia, không chỉ vậy, nó còn có sức ảnh hưởng mang tầm quốc tế. Chính vì vậy những
hoạt động can thiệp cần thiết của nhà nước đối với thị trường này có một ý nghĩa hết sức
quan trọng. Với ý nghĩa như trên, trong bài tiểu luận này chúng em xin: “tìm hiểu các
hoạt động can thiệp của Ngân hàng nhà nước đối với thị trường tiền tệ hiện nay và
cơ sở pháp lí cho sự can thiệp này”.
B. Nội Dung
I. Hoạt động của ngân hàng nhà nước
Như chúng ta đã biết, chức năng của ngân hàng là quản lí nhà nước trong lĩnh vực ngân
hàng và chức năng của ngân hàng trung ương.
Hoạt động của NHNN có tác động mạnh mẽ đối với sự ổn định và phát triển của nền kinh tế
và đời sống xã hội. Do tính phức tạp của nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng và những tác
động mạnh mẽ của kinh doanh ngân hàng đối với nền kinh tế nên phương thức hoạt động
của ngân hàng không thể hình thành một cách tự phát mà cần thiết phải có sự điều chỉnh
của pháp luật. Và phải thông qua một cơ quan nhất định. Ở nước ta cơ quan đó là Ngân
hàng nhà nước Việt Nam. Trong quá trình thực hiện chức năng của mình, ngân hàng nhà
nước đã có những hoạt động nhất định can thiệp vào thị trường tiền tệ.
1. Hoạt động quản lí nhà nước về lĩnh vực ngân hàng.
Trong quá trình thực hiện chức năng quản lí nhà nước của mình, NHNN đã can thiệp vào thị
trường tiền tệ ở tầm vĩ mô như: ban hành các văn bản pháp luật để điều chỉnh hoạt động
trong lĩnh vực tiền tệ ngân hàng, thực hiện việc kiểm tra giám sát,…Như vậy, NHNN đã tạo
ra một hành lang pháp lí cho thị trường tiền tệ hoạt động. Việc NHNN can thiệp vào thị
trường tiền tệ thể hiện thông qua việc những giao dịch ngắn hạn về vốn phải thực hiện theo
quy định của ngân hàng nhà nước. Hơn nữa, những giao dịch này được thực hiện chủ yếu
thông qua hoạt động của ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Những chủ thể tiến hành hoạt
động theo quy định của NHNN.


2. Hoạt động chức năng của ngân hàng trung ương
2.1. Hoạt động tái cấp vốn
Hoạt động tái cấp vốn của NHNN được thực hiện nhằm cung ứng nguồn vốn tạm thời cho
các TCTD. Được thực hiện thông qua hình thức là cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ
có giá; chiết khấu giấy tờ có giá và một số hình thức khác.
Theo quy định của Bộ luật dân sự 2005 thì giấy tờ có giá cũng được coi là tài sản dân sự. Nó
được trị giá thành một khoản tiền nhất định chứ bản thân giấy tờ có giá không phải là tiền.
Vì vậy đối với những hoạt động mà cần dùng đến tiền mặt thì không thể đem giấy tờ có giá
ra để tiến hành trao đổi. Cho nên xuất hiện hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng nhà nước
và các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, với chức năng của Ngân hàng trung ương, NHNN chỉ
thực hiện hoạt động này đối với các TCTD mà không thực hiện đối với các chủ thể khác. Bởi
lẽ, NHNN cũng thực hiện hoạt động ngân hàng nhưng mục đích chính của NHNN không phải
là mục tiêu lợi nhuận mà thực hiện chức năng quản lí của mình. Làm cho thị trường tiền tệ
hoạt động một cách ổn định.
Hoạt động tái cấp vốn của NHNN đã đóng góp không nhỏ trong việc đáp ứng kịp thời nhu
cầu thanh khoản của các NHTM, nhất là vào các thời điểm cuối năm và gần Tết Nguyên đán
Tuy nhiên, một thực tế hiện nay đặt ra là: hoạt động cho vay tái cấp vốn của NHNN vẫn tồn
tại một số hạn chế:
Thứ nhất là tên gọi công cụ “tái cấp vốn” đã gây nhầm lẫn cho nhiều người đọc, nhất là các
nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách nước ngoài thuộc các tổ chức tài chính quốc
tế. Thuật ngữ “tái cấp vốn” được hiểu là NHNN cấp/bổ sung vốn hoạt động cho các NH, nhất
là các NHTM thuộc sở hữu Nhà nước. Trong khi thực tế, hoạt động tái cấp vốn của NHNN chỉ
hỗ trợ tạm thời sự thiếu hụt về nguồn vốn trong hoạt động kinh doanh của các NH và quan
hệ tái cấp vốn ngày là quan hệ vay trả có thời hạn. Điều này làm giảm tính minh bạch trong
hoạt động tái cấp vốn của NHNN.
Thứ hai là hiệu lực can thiệp của công cụ này đến thị trường tiền tệ chưa cao và mối liên hệ
giữa công cụ tái cấp vốn và tổng phương tiện thanh toán chưa rõ ràng.
Thứ ba là thời gian hoàn thành một đề nghị cho vay cầm cố giấy tờ cấp vốn (GTCG) của
NHNN còn dài. Đối với đề nghị vay vốn của các NH có trụ sở chính tại Hà Nội thì thời gian
thực hiện từ khi nhận đủ hồ sơ đến khi vay vốn thường không quá 2 ngày làm việc, nhưng

đối với các NH không có trụ sở chính tại Hà Nội thì thời gian này thường bị kéo dài ra, có khi
lên tới 5 ngày làm việc. Đây là một trong những hạn chế cơ bản của công cụ này, làm giảm
tính chất hỗ trợ khẩn cấp của công cụ tái cấp vốn để bổ sung dự trữ của các NH.
Thứ tư là sự quan tâm và hiểu biết của hệ thống NHTM tới các nghiệp vụ tái cấp vốn không
đồng đều và nhìn chung chưa cao. Các NH thường xuyên tiếp cận vốn nguồn vốn này với
nguồn vốn này chỉ là 4 NHTM Nhà nước có trụ sở tại Hà Nội.
Ngoài ra, các cán bộ nghiệp vụ của các NHTM còn lúng túng. Tuy NHNN đã ban hành các
quy chế về các công cụ tái cấp vốn và quy trình thực hiện khá rõ ràng, dễ hiểu nhưng các
cán bộ này vẫn chưa nắm vững được nội dung cần thiết của bộ hồ sơ vay vốn, trình tự thực
hiện nghiệp vụ.
Tổng hạn mức chiết khấu đã phân bổ cho các NH chỉ đạt 60-80% tổng hạn mức được phép
sử dụng trong quý. Điều này thể hiện sự thiếu quan tâm của các NH đối với hình thực tái
cấp vốn này.
Thứ năm, về cơ bản, không có nhiều khác biệt giữa hình thức chiết khấu có thời hạn và hình
thức cầm cố GTCG có thời hạn. Tuy nhiên lãi suất áp dụng lại khác nhau. Mặt khác, hình
thức chiết khấu GTCG của NHNN trên thị trường mở. Điều này dẫn tới sự khác biệt không
cần thiết trong việc tiếp cận các công cụ của NHNN.
Để khắc phục một số hạn chế nêu trên chúng em xin đưa ra một số kiến nghị như sau:
Một, nên gọi tái cấp vốn là công cụ cho vay hỗ trợ vốn của NHTW để đúng với bản chất và
mục tiêu của công cụ này.
Hai, NHNN cần hiện đại hoá hệ thống thông tin, hệ thống vi tính và công nghệ.
Ba, tổ chức đăng ký giao dịch và xử lý, giải quyết các yêu cầu của NHTM qua hệ thống
mạng vi tính.
Bốn, Thống đốc NHNN nên uỷ quyền, phân cấp cho Vụ trưởng Vụ Tín dụng chủ động giải
quyết ở mức độ nào đó.
Năm, NHNN cũng cần đẩy mạnh tuyên truyền về công cụ này đối với tất cả các NHTM, nhất
là các NHTM cổ phần, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài mạnh dạn sử dụng công cụ vay tái
cấp vốn.
Sáu, NHNN cũng nên bãi bỏ hạn mức tín dụng, mà cần căn cứ vào nhu cầu thực tế của
NHTM và giấy tờ có giá của NHTM để quyết định cho vay.

Cuối cùng là, NHNN cũng cần đa dạng hơn nữa các giấy tờ có giá giao dịch trên thị trường
mở, giao dịch tái cấp vốn. Tăng cường đào tạo và đào tạo lại cán bộ làm nghiệp vụ cho vay
tái cấp vốn tại NHNN là hết sức cần thiết và có tính cấp bách trong việc nâng cao hiệu quả
và hoàn thiện công cụ này.
Trong những năm vừa qua, hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng đã đóng góp không nhỏ
trong việc kịp thời nhu cầu thanh toán của các ngân hàng thương mại.Góp phần hỗ trợ các
tổ chức tín dụng đảm bảo khả năng thanh toán. Vì vậy vừa làm ổn định hoạt động của các
ngân hàng này vừa duy trì sự ổn định cho thị trường tiền tệ.
2. hoạt động quy đinh lãi suất
Để đối phó với những thay đổi trước diễn biến của nền kinh tế, chính sách tiền tệ của NHNN
cũng phải có những thay đổi góp phần làm ổn định thị trường tiền tệ bằng cách nới lỏng và
thắt chặt tiền tệ. Tức là khi lạm phát tăng cao NHNN sẽ thực hiện chính sách thắt chặt tiền
tệ , hút tiền từ lưu thông về bằng cách tăng lãi suất ngân hàng, tăng lãi suất tái cấp vốn. Và
để ngăn chặn suy thoái kinh tế NHNN sẽ chuyển sang chính sách nới lỏng bằng cách cắt
giảm lãi suất chủ đạo.
Thời gian qua, mặc dù NHNN đã từng bước đổi mới cơ chế điều hành lãi suất, bước đầu hình
thành hành lang dao động cho lãi suất thị trường liên ngân hàng nhưng thực tế cho thấy lãi
suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất chiết khấu đã được điều hành để thể hiện quan
điểm chính sách của nhà nước về tiền tệ đó là chính sách nới lỏng hay thắt chặt tiền tệ. Có
tác động hạn chế đến lãi suất thị trường.
Thực hiện yêu cầu của Chính phủ giảm lãi suất (LS) cho vay (đầu ra), NHNN đã quy định
trần LS huy động tối đa bằng VND 14%/năm và bằng USD 2%/năm (giảm đầu vào làm cơ
sở cho giảm đầu ra). Giải thích cho quyết định này, có lãnh đạo NHNNN đã dẫn ra khoản 3,
Điều 91 Luật Tổ chức tín dụng năm 2010 rằng trong trường hợp hoạt động ngân hàng có
diễn biến bất thường, để bảo đảm an toàn của hệ thống tổ chức tín dụng, NHNN có quyền
quy định cơ chế xác định LS trong hoạt động kinh doanh của tổ chức tín dụng.
Tuy nhiên, có lẽ chưa thật đúng khi coi lạm phát cao là diễn biến bất thường trong hoạt
động ngân hàng. Việc quy định trần để “ấn” LS huy động xuống là duy ý chí, vì LS huy động
chỉ giảm khi có hai điều kiện: 1/ Nền kinh tế vĩ mô đã ổn định, thoát khỏi tình trạng lạm
phát cao. 2/ Kỳ hạn gửi tiền gửi của khách hàng tăng lên (gửi kỳ hạn dài LS cao, kỳ hạn

ngắn LS thấp, nghĩa là có đường cong LS). Lúc đó nguồn vốn huy động mới ổn định và các
NHTM sẽ không phải dùng LS cao để giữ tiền gửi nữa.
Nếu như ở Việt Nam sự can thiệp hành chính vào LS huy động có rất ít hiệu lực, bên cạnh
đó còn đẩy các ngân hàng thương mại buộc phải “lách luật” (LS huy động VND cao nhất
trong thực tế gần gấp rưỡi so LS trần, LS huy động USD cao nhất đến nay đã gấp LS đôi
trần), khiến công chúng mất niềm tin vào tính công khai, minh bạch của hoạt động ngân
hàng, người gửi lượng tiền giá trị thấp bị thua thiệt, dư luận nghi ngờ về vai trò, năng lực
quản lý của NHNN, thì tại Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ thay đổi lãi suất liên bang thì những
lãi suất do thị trường quyết định như lãi suất thế chấp hay lãi suất ưu tiên của các tổ chức
tín dụng sẽ thay đổi theo cùng hướng), từ đó tạo ra một chuỗi các phản ứng lan truyền tác
động của chính sách đó tới toàn bộ nền kinh tế theo mục tiêu mình mong muốn, mà không
phải can thiệp trực tiếp vào LS giữa tổ chức tín dụng với khách hàng. Vì vậy, nhà nước cần
sử dụng tốt hơn các công cụ của mình để điều tiết lượng cung ứng tiền tệ và tác động gián
tiếp đến lãi suất thị trường.
2.3. Hoạt động quy định tỉ giá hối đoái
Quy chế hoạt động giao dịch hối đoái được ban hành nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt
động kinh doanh hối đoái, đa dạng hoá các loại hình giao dịch trên thị trường; tạo các công
cụ phòng ngừa rủi ro trước những biến động của tỷ giá và lãi suất trên thị trường trong
tương lại; giúp cho các nhà xuất khẩu, nhập khẩu, các đơn vị kinh tế chủ động trong kinh
doanh; thúc đẩy và phát triển các giao dịch hối đoái để góp phần hoàn thiện thị trường hối
đoái ở Việt Nam.
Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng chính thức được hình thành từ năm 1994. Thị trường này
giúp kết nối cung cầu ngoại tệ cho các ngân hàng. Qua thị trường này, NHNN đã theo dõi
được các giao dịch về ngoại tệ trong hệ thống ngân hàng, thấy được diễn biến cung cầu và
tham gia thị trường với vai trò là người mua bán cuối cùng. NHNN tham gia thị trường này
nhằm thực thi chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ. Kể từ năm 1999, ngoài điều hành linh
hoạt tỷ giá, NHNN còn thực hiện các biện pháp can thiệp kịp thời tỷ giá trên thị trường giúp
các NHTM cân đối ngoại tệ đã góp phần làm ổn định tỷ giá.
Ở một nền kinh tế áp dụng chế độ tỷ giá hối đoái cố định, chính sách tiền tệ sẽ bị hạn chế
sử dụng, bởi bất cứ sự thay đổi nào của cung tiền cũng làm thay đổi tỷ giá hối đoái.

Tỷ giá hối đoái chịu tác động của nhiều yếu tố vĩ mô như cung-cầu ngoại tệ trên thị trường,
diễn biến lãi suất, kỳ vọng về lạm phát, diễn biến cán cân thanh toán quốc tế, độ mở của
nền kinh tế Do nền kinh tế nước ta trong những năm qua liên tục ở tình trạng nhập siêu
cao, cán cân thanh toán quốc tế bị thâm hụt, cung cầu ngoại tệ nhiều thời điểm bị mất cân
đối, lạm phát luôn ở mức cao hơn so với các nước bạn hàng, tình trạng đô la hoá còn ở mức
cao… nên việc ổn định tỷ giá hối đoái của đồng Việt Nam gặp nhiều khó khăn.
Thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 24/02/2011 về những giải pháp chủ yếu tập trung
kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội, Ngân hàng Nhà nước đã
điều hành tỷ giá linh hoạt, phù hợp với diễn biến của thị trường, đồng thời, phối hợp với các
Bộ, ngành liên quan triển khai quyết liệt, đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường quản lý
đối với thị trường ngoại tệ, thị trường vàng. Đến nay, thị trường ngoại hối đã có nhiều
chuyển biến tích cực, tâm lý thị trường ổn định, thị trường ngoại tệ tự do được kiểm soát
chặt chẽ và hầu như không có giao dịch, người dân và các doanh nghiệp đã tích cực bán
ngoại tệ cho hệ thống ngân hàng. Nhờ đó, tỷ giá USD/VND có xu hướng giảm, tỷ giá mua,
bán USD/VND của các ngân hàng thương mại có nhiều thời điểm thấp hơn tỷ giá bình quân
liên ngân hàng.
Nhờ quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp nên thị trường ngoại hối đã có nhiều diễn
biến tích cực, người dân và doanh nghiệp đã tích cực bán ngoại tệ cho ngân hàng, hiện
tượng găm, giữ ngoại tệ giảm dần, nhờ đó nguồn ngoại tệ của các ngân hàng thương mại đã
được bổ sung đáng kể và nhiều tổ chức tín dụng sẵn sàng bán ngoại tệ đáp ứng nhu cầu
hợp pháp của người dân. Ngoài ra, các tổ chức tín dụng còn tăng cường mở thẻ thanh toán
quốc tế để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ở nước ngoài của người dân.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước đang khẩn trương hoàn thiện để ban
hành Thông tư quy định việc bán ngoại tệ tiền mặt của tổ chức tín dụng cho người cư trú là
công dân Việt Nam để đáp ứng các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của người dân, gồm tiền ăn,
đi lại, tiêu vặt liên quan đến các mục đích học tập, chữa bệnh, đi công tác, du lịch, viếng
thăm ở nước ngoài.
Với vai trò điều tiết lưu thông tiền tệ của mình, NHNN đã điều hành tỷ giá linh hoạt, thực
hiện các mục tiêu của chính sách tỉ giá, đảm bảo thanh khoản ngoại tệ của hệ thống ngân
hàng. Nhà nước đã can thiệp vào thị trường ngoại hối với mức tỉ giá mua vào và bán ra được

điều chỉnh linh hoạt. Trong thời điểm thị trường cần, NHNN đã kịp thời bán ngoại tệ để can
thiệp, hạ nhiệt thị trường. Trong thời điểm thị trường dư cung, NHNN sẽ mua ngoại tệ vào
với mức độ nhất định và hợp lý. Vừa đảm bảo tỉ giá không giảm quá sâu, vừa góp phần thực
hiện mục tiêu kiềm chế nhập siêu, góp phần ổn định thị trưởng tiền tệ.
2.4. Hoạt động quy định dự trữ bắt buộc
Cùng với lãi suất, chính sách chiết khấu, thị trường mở thì dự trữ bắt buộc là một trong
những công cụ quan trọng để Ngân hàng nhà nước thực hiện mục tiêu ổn định và tăng
trưởng thông qua việc cung ứng tiền và điều tiết khối lượng tiền trong lưu thông. Dự trữ bắt
buộc là một phần số dư tiền gửi các loại mà các ngân hàng thương mại phải dự trữ dưới
dạng tiền mặt hoặc tiền gửi tại Ngân hàng nhà nước.
Trong hoạt động kinh doanh của mình, các Ngân hàng thương mại sử dụng các khoản tiền
gửi của khách hàng để cho vay hoặc đầu tư một cách khá linh hoạt. Nếu như các khoản cho
vay đều có thời hạn, thậm chí có khi vượt thời hạn nhưng ngân hàng vẫn không thu được nợ
- trong khi đó, đối với nguồn tiền gửi của khách hàng thì các ngân hàng lại rất khó kiểm
soát thời hạn, ngay cả khi gửi tiết kiệm có kỳ hạn thì khách hàng gửi tiền vẫn có thể rút tiền
trước khi đến hạn; tình trạng tiền cho vay ra chưa thu hồi về nhưng khách hàng gửi tiền lại
có nhu cầu rút tiền trước hạn là hiện tượng luôn có thể xảy ra. Điều này cho thấy rủi ro
thanh khoản luôn là mối lo đối với các Ngân hàng thương mại. Mặt khác, trên thực tế, thời
hạn cho vay còn dài hơn thời hạn của nguồn tiền gửi, nói khác đi là kỳ hạn gửi tiền của mỗi
loại tiền gửi không phải lúc nào cũng là cơ sở để xem xét và quyết định thời hạn cho vay,
mà ngân hàng có thể khai thác tính ổn định tương đối của tổng số dư tiền gửi không kỳ hạn
để cho vay có thời hạn, dùng nguồn tiền gửi thời hạn ngắn để cho vay với thời hạn dài
hơn nên nguy cơ rủi ro cao hơn. Nói như vậy có nghĩa là dự trữ bắt buộc đóng vai trò rất
quan trọng, nó giúp các Ngân hàng giải quyết được phần nào những rủi ro không mong
muốn, giúp các ngân hàng vượt qua thời kỳ hoảng loạn.
Những tác động của dự trữ bắt buộc:
Tác động đến lãi suất:
Do dự trữ bắt buộc có thể thu mở rộng hay thu hẹp tiềm năng tín dụng cho nên lãi suất thị
trường cũng vì thế mà có thể giảm xuống hoặc tăng lên.
Hiệu ứng của tác động trên càng tăng lên khi phần dự trữ bắt buộc của các ngân hàng ở

Ngân hàng nhà nước không được tính lãi hoặc mức lãi không đáng kể. Khi dự trữ bắt buộc
tăng lên thì lãi thu được từ hoạt động cho vay giảm xuống làm giảm lợi nhuận của các Ngân
hàng thương mại. Điều này được các ngân hàng khắc phục bằng cách điều chỉnh tăng lãi
suất cho vay trên thị trường tín dụng.
Tác động đến khối lượng tiền cung ứng:
Tỷ lệ dự trữ bắt buộc sẽ được nâng lên nếu Ngân hàng nhà nước thực hiện việc thắt chặt
tiền tệ, hướng đến mục tiêu kiểm soát lạm phát và ngược lại, để mở rộng tiền tệ nhằm
khuyến khích đầu tư, mở rộng sản xuất, tạo thêm công ăn, việc làm cho người lao động thì
Ngân hàng nhà nước sẽ hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc tác động ngược chiều
đến khối lượng tiền cung ứng.
Nắm bắt được những tác động của dự trữ bắt buộc đối với thị trường tiền tệ Ngân hàng nhà
nước đã sử dụng tỷ lệ dự trữ bắt buộc trong vai trò là công cụ điều hành chính sách tiền tệ,
giúp Ngân hàng nhà nước kiểm soát hệ số nhân tiền và trên cơ sở đó kiểm soát khối lượng
tiền cung ứng, do đó, tùy vào mục tiêu chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ mà tỷ lệ dự trữ
bắt buộc được quy định khác nhau. Điều này được chứng minh rất rõ ở nước ta trong thời
gian qua. Hiện nay ngoài mục tiêu đảm bảo thanh khoản thì ngân hàng nhà nước còn sử
dụng dự trữ bắt buộc vào mục đích nhân tiền nhằm mở rộng khả năng cho vay, kích thích
các ngân hàng thương mại đẩy mạnh hoạt động tín dụng, tích cực cung ứng vốn cho nền
kinh tế.
NHNN can thiệp vào thị trường tiền tệ bằng cách duy trì tỉ lệ dự trữ bắt buộc cao dể hạn chế
việc mở rộng tín dụng của các NHTM trong nền kinh tế và để hút tiền từ lưu thông về qua
công cụ dự trữ bắt buộc. Thông qua hoạt động này, NHNN có thể trực tiếp hoặc gián tiếp tác
động đến việc tăng giảm khối lượng tiền trong lưu thông. Bởi vì khi tăng tỉ lệ dự trữ bắt
buộc của các TCTD lên thì đồng nghĩa với việc lượng tiền lưu thông trong thực tế sẽ giảm đi.
NHNN làm giảm lượng tiền lưu thông trong thị trường tiền tệ. Và ngược lại khi quyết định
giảm mức dự trữ bắt buộc của TCTD tại ngân hàng thì phần vốn thực tế mà TCTD đưa vào
lưu thông sẽ tăng lên.
2.5. Hoạt động nghiệp vụ thị trường mở.
Thị trường mở được chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7/2000 và vận hành theo Quy chế
hoạt động thị trường mở được ban hành kèm theo Quyết định số 85/2000/QĐ – NHNN14

ngày 09/3/2000. Qua quá trình hoạt động, NHNN đã không ngừng hoàn thiện cơ sở pháp lý
để thị trường mở ngày càng phát huy vai trò, tác dụng trong sự phát triển của thị trường
tiền tệ.
Ngoài việc sử dụng các công cụ khác nhằm can thiệp vào thị trường tiền tệ, ngân hàng nhà
nước còn sử dụng nghiệp vụ thị trường mở như là một biện pháp hữu hiệu trong việc can
thiệp vào thị trường tiền tệ .Việc sử dụng nghiệp vụ thị trường mở cho phép ngân hàng nhà
nước chủ động trong việc điều hòa khối cung tiền tệ ,từ đó có thể điều tiết sức mua của
đồng tiền bản tệ trong từng giai đoạn nhất định và đáp ứng các yêu cầu khách quan của
nền kinh tế.
Nghiệp vụ thị trường mở là nghiệp vụ đặc thù của Ngân Hàng Nhà Nước. Theo đó ngân hàng
nhà nước tiến hành mua ,bán giấy tờ có giá ngắn hạn trên thị trường tiền tệ như tín phiếu
,trái phiếu và các giấy tờ có giá khác nhằm thực thi chính sách tiền tệ quốc gia.
Khi sử dụng biện pháp nghiệp vụ thị trường mở trong điều kiện nền kinh tế lạm phát nghĩa
là sức mua của đồng bản tệ bị giảm sút cùng sự tăng giá của giá cả hàng hóa ,dịch vụ trên
thị trường dẫn dến sản xuất lưu thông bị đình đốn thì nguyên tắc xử lí tình trạng này là
ngân hàng nhà nước phải sử dụng các biện pháp giảm lượng tiền tệ trong lưu thông .Các
giải pháp làm cho thị trường tiền tệ trong lưu thông cân đối cung cầu với nhau. Để đạt được
mục đích này Ngân hàng nhà nước cần sử dụng các công cụ linh hoạt và nghiệp vụ thị
trường mở sẽ là một trong những công cụ được áp dụng. Ngân hàng nhà nước sẽ sử dụng cơ
chế hợp đồng để bán ra các loại giấy tờ có giá ngắn hạn trên thị trường tiền tệ như tín phiếu
,trái phiếu ,giấy tờ có giá khác mà ngân hàng nhà nước đang sở hữu để làm giảm bớt lượng
tiền từ lưu thông về, nhờ thế sức mua của đồng bản tệ được nâng cao.
Ngược lại trong tình trạng nền kinh tế bị giảm phát (hay thiểu phát) nghĩa là phải tăng cung
tiền ra lưu thông ngân hàng nhà nước sẽ chủ động mua vào các giấy tờ có giá hay ngoại hối
trên thị trường tiền tệ hoặc thị trường ngoại hối trong nước bằng tiền dự trữ phát hành.Việc
này có tác dụng đưa một lượng tiền mới vào lưu thông ,làm thay đổi tỉ giá đồng nội tệ với
ngoại tệ theo xu hương đồng nội tệ giảm giá và đồng ngoại tệ tăng giá.
Thực tiễn điều hành NVTTM thời gian gần đây cho thấy, NHNN đã giúp các NHTM gia tăng
lượng vốn khả dụng thông qua việc điều hành thị trường mở theo hướng chủ yếu là chào
mua giấy tờ có giá với kỳ hạn 7 ngày và 28 ngày. Lãi suất qua kênh này cũng được giảm

đáng kể, từ 7,8%/năm kỳ hạn 7 ngày xuống còn 7,5% - 7%/năm và tương đối ổn định suốt
thời gian qua. Lãi suất của kỳ hạn 28 ngày cũng giảm xuống ở mức khoảng 8%/năm. Hoạt
động thị trường mở được duy trì 2 phiên mỗi ngày, với khối lượng trúng thầu (loạt phiên
trong thời gian trở lại đây) liên tục ở mức cao, khoảng 5.000 - 8.000 tỷ đồng, cao hơn so với
trước kia. Trạng thái vốn ròng được thị trường xác định cho thấy NHNN đang bơm tiền vào
nền kinh tế thông qua các NHTM. Điều này có ý nghĩa quan trọng. Thứ nhất, các NHTM có
thêm vốn để cấp tín dụng, tức là gia tăng được lượng vốn khả dụng. Thứ hai, lãi suất cho
vay có điều kiện giảm do các NHTM có nhiều vốn để cho vay hơn. Thứ ba, các chủ thể kinh
tế nhờ đó gia tăng được cơ hội tiếp cận nguồn vốn do lượng cung nhiều hơn và lãi suất giảm
thấp hơn. Cùng với các biện pháp tiền tệ như tăng khối lượng cho vay tái cấp vốn, hỗ trợ
thanh khoản trực tiếp cho các NHTM quy mô nhỏ, giữ ổn định lãi suất cơ bản, lãi suất tái
cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu,… việc NHNN mua vào giấy tờ có giá với lãi suất thấp hơn đã
góp phần không nhỏ ổn định thị trường tiền tệ - tín dụng.
II. Cơ sở pháp lí cho hoạt động của ngân hàng
1. Hoạt động quản lí nhà nước
Khoản 3 điều 2 Luật NHNN 2010 đã quy định NHNN thực hiện chức năng quản lý nhà nước
về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối, đây chính là cơ sở lí để nhà nước thực hiện
việc quản lí nhà nước thông qua việc xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế xã
hội, xây dựng dự án chính sách tiền tệ quốc gia và tiến hành kiểm thanh tra hoạt động ngân
hàng, kiểm soát tín dụng và xử lí vi phạm hành chính trong lĩnh vực ngân hàng, kiểm soát
tín dụng và xử lí vi phạm trong lĩnh vực này.
Theo quy định tại khoản 1 điều 4 luật NHNN 2010 thì một trong những nhiệm vụ quyền hạn
của NHNN là hoạt động nhằm ổn định giá trị đồng tiền, bảo đảm an toàn hoạt động của
ngân hàng và các tổ chức tín dụng.
Và khoản 6 điều 4 luật NHNN quy định ngân hàng nhà nước có nhiệm vụ là tổ chức điều
hành phát triển thị trường tiền tệ.
Như vậy, không phải tự nhiên mà NHNN lại can thiệp vào thị trường tiền tệ mà xuất phát từ
sự cần thiết của việc quản lí do đó mà pháp luật đã trao cho NHNN những chức năng nhất
định. Những hoạt động này không ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường tiền tệ mà tác động
đến hoạt động của hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Nơi mà nắm giữ một số

lượng tiền lớn trong lưu thông. Chính vì vậy, những hoạt động của hệ thống ngân hàng và
các tổ chức tín dụng có liên quan trực tiếp tới thị trường tiền tệ.
2. Hoạt động tái cấp vốn
Cơ sở pháp lí cho hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng được được quy định tại khoản 2 điều
11 Luật NHNN 2010, trong đó NHNN quy định và thực hiện việc tái cấp vốn cho các tổ chức
tín dụng theo 3 hình thức: cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá, chiết khấu giấy
tờ có giá và các hình thức khác.
Như vậy hoạt động tái cấp vốn diễn ra trong hoạt động ngân hàng do NHNN thực hiện và
quy định cụ thể. Tức là ngân hàng sẽ quy định khi thực hiện hoạt động tái cấp vốn, các tổ
chức tín dụng phải tiến hành như thế nào, mức lãi suất là bao nhiêu…. Dựa vào sự biến
động của thị trường tiền tệ, NHNN sẽ quyết định tăng cường thực hiện hoạt động tái cấp vốn
hay hạn chế hoạt động này nhằm kiểm soát thị trường tiền tệ trong nước.
3. Hoạt động quy định lãi suất
Cơ sở pháp lí cho hoạt động này là điều 12 luật NHNN 2010. Theo đó thì lãi suất tái cấp vốn,
lãi suất lãi suất cơ bản và các loại lãi suất khác do NHNN quy định để điều hành chính sách
tiền tệ. Và khi thị trường tiền tệ có diễn biến bất thường thì ngân hàng nhà nước cũng tham
gia vào cơ chế điều hành áp dụng lãi suất trong quan hệ giữa các tổ chức tín dụng với nhau
và với khách hàng cùng với các quan hệ tín dụng khác.
Khi thị trường tiền tệ hoạt động bình thường thì sự can thiệp can thiệp của NHNN chỉ dừng
lại ở việc quy định chung cho tổ chức tín dụng và hệ thống ngân hàng tiến hành. Chỉ khi có
những diễn biến bất thường xảy ra trên thị trường tiền tệ thì sự can thiệp của ngân hàng
nhà nước mới thực sự rõ nét thông qua việc quyết định đẩy tiền ra lưu thông hay hút tiền từ
lưu thông về.
4. Hoạt động quy định tỉ giá hối đoái
Cơ sở pháp lí của hoạt động này được quy định tại điều 13 Luật NHNN 2010. Sự can thiệp
của NHNN trong hoạt động này là điều tất yếu bởi lẽ: ngân hàng tham gia quản lí thị trường
tiền tệ, và ở thị trường tiện tệ không chỉ có sự lưu thông của nội tệ ( đồng Việt Nam ) mà
còn rất nhiều ngoại tệ khác.
Ngân hàng Trung ương công bố tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân
hàng. Do đó tỷ giá đồng Việt Nam được hình thành trên cơ sở giao dịch trên thị trường và

phản ánh tương đối khách quan sức mua của đồng Việt Nam so với ngoại tệ, tạo điều kiện
cho các doanh nghiệp chủ động hơn trong kinh doanh đồng thời vẫn đảm bảo được vai trò
kiểm soát của Nhà nước.
5. Hoạt động quy định dự trữ bắt buộc.
Hoạt động này được quy định tại điều 14 luật NHNN 2010. Theo quy định này thì NHNN quy
định mức dự trữ bắt buộc đối các loại hình tổ chức tín dụng đối với từng loại tiền gửi. Vai trò
của quỹ dự trữ bắt buộc là nhằm đảm bảo an toàn cho hoạt động của ngân hàng và các tổ
chức tín dụng. Đồng thời đây cũng là cách nhằm đảm bảo an toàn cho người gửi tiền. Nếu
như ngân hàng và các tổ chức tín dụng luôn đảm bảo được khả năng thanh toán của mình
thì sẽ không gây ra những biến động lớn trong thị trường. Và đương nhiên thị trường tiền tệ
sẽ hoạt động một cách ổn định
6. Hoạt động nghiệp vụ thị trường mở
Được quy định tại điều 15 Luật NHNN 2010, trong đó NHNN thực hiện nghiệp vụ thị trường
mở thông qua mua bán giấy tờ có giá đối với các tổ chức tín dụng và quy định các giấy tờ có
giá được phép giao dịch thông qua nghiệp vụ thị trường mở.
Nghiệp vụ thị trường mở là hoạt động ngân hàng trung ương mua vào hoặc bán ra những
giấy tờ có giá của chính phủ trên thị trường. Thông qua hoạt động mua bán giấy tờ có giá,
ngân hàng trung ương tác động trực tiếp đến nguồn vốn khả dụng của các tổ chức tín dụng,
từ đó điều tiết lượng cung ứng tiền tệ và tác động gián tiếp đến lãi suất thị trường.
C. Kết Luận
Như vậy trong bối cảnh mà độ mở của nền kinh tế ngày càng lớn như hiện nay thì việc Ngân
hàng nhà nước sử dụng các công cụ của mình để có những tác động cần thiết vào thị trường
tiền tệ là điều vô cùng quan trọng. Bởi nó, tạo ra và duy trì sự ổn định của nền kinh tế, hơn
nữa nó chính là động lực thúc đẩy sự đi lên của nền kinh tế của chính quốc gia đó , góp
phần vào sự thịnh vượng chung của nền kinh tế quốc tế.
Danh Mục Tài Liệu Tham Khảo
1. giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam
Trường Đại Học Luật Hà Nội
2. Luật Ngân hàng nhà nước 2010
3. Nghiệp vụ thị trường mở - Công cụ góp phần giảm lãi suất cho vay

Hiểu Lan
Trường Đào tạo và PTNNL
4. Ngân hàng nhà nước Việt Nam - The State Bank of VietNam

×