Tải bản đầy đủ (.doc) (23 trang)

Sáng kiến kinh nghiệm Ngữ Văn 11

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (143.73 KB, 23 trang )

Phần I. đặt vấn đề
I.cơ sở lý luận:
Trên lĩnh vực giáo dục, đổi mới phơng pháp dạy học là một vấn đề đã đợc đề
cập và bàn rất sôi nổi từ nhiều thập kỷ qua. Các nhà nghiên cứu phơng pháp
dạy học đã không ngừng nghiên cứu, tiếp thu những thành tựu mới của lý luận
dạy học hiện đại để đa nền dạy học của nớc ta ngày càng hiện đại hơn, đáp
ứng đợc nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân. Định hớng đổi mới ph-
ơng pháp dạy học đã đợc thống nhất theo t tởng tích cực hoá hoạt động của
học sinh dới sự tổ chức hớng đẫn của giáo viên: học sinh tự giác chủ động tìm
tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ, nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt,
sáng tạo các kiến thức, kỹ năng đã thu nhiệm đợc. Một trong những biểu hiện
quan trọng của đổi mới phơng pháp dạy học là đổi mới kiểm tra, dánh giá.
Định hớng đổi mới phơng pháp dạy học tạo điều kiện tăng cờng kiẻm tra, đánh
giá bằng nhiều hình thức khác nhau, với độ phân hoá cao và có thể coi kiểm
tra, đánh giá nh một biện pháp kích thích hứng thú học tập cho tất cả các đối t-
ợng học sinh, giúp cá nhân học sinh có thể tìm ra nguyên nhân và cách khắc
phục những sai sót, hạn chế (nếu có) trong quá trình tìm hiểu, lĩnh hội và vận
dụng kiến thức, kỹ năng bộ môn.
Kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng của quá trình dạy học, góp phần
tạo thành công cho đổi mới giáo dục ở trung học phổ thông. Từ việc coi kiểm
tra, đánh giá chỉ với mục tiêu kết luận kết quả học tập của học sinh tại thời
điểm cuối của chơng trình giáo dục, tới việc định hớng đánh giá nằm trong cả
quá trình giúp cho giáo viên điều chỉnh cách dạy để học sinh đạt kết quả học
tập ngày càng cao đang là một chuyển đổi tích cực của giáo dục phổ thông.
Đổi mới công tác đánh giá, cần nắm vững mối quan hệ giữa kiểm tra, lợng
giá và đánh giá khắc phục thói quen khá phổ biến là trong khi chấm bài kiểm
tra giáo viên chỉ chú trọng việc cho điểm, ít cho những lời phê chỉ rõ u, khuyết
1
điểm của học sinh khi làm bài, không mấy quan tâm đến việc ra những quyết
định sau kiểm tra nhằm điều chỉnh hoạt động dạy và học, bổ sung những lỗ
hổng trong kiến thức của học sinh, giúp đỡ riêng đối với học sinh kém, bồi d-


ỡng học sinh giỏi, chú trọng hớng dẫn học sinh phát triển kỹ năng và thói quen
tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn Ngữ văn không có nghĩa là
thay thế những hình thức đánh giá đang dùng bằng các hình thức đánh giá
hoàn toàn mới lạ mà là sử dụng linh hoạt nhiều hình thức kiểm tra đánh giá
khác nhau.Thí dụ, căn cứ theo thời điểm đánh giá có thể sử dụng các hình thức
nh: đánh giá đầu vào, đánh giá thờng xuyên, đánh giá định kỳ, đánh giá tổng
kết. Căn cứ theo tính chất đánh giá có các hình thức kiểm tra, đánh giá: viết,
nói, làm (thực hành).
Đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của
học sinh là một quá trình lâu dài, không thể ngày một ngày hai mà đông đảo
giáo viên từ bỏ đợc kiểu truyền thụ kiến thức, tiếp thu thụ động kiến thức của
học sinh.Việc phát triển các phơng pháp tích cực đòi hỏi một số điều kiện,
trong đó quan trọng nhất là bồi dỡng gíao viên có năng lực chuyên môn tốt,
nắm bắt đợc phơng pháp dạy học mới để áp dụng vào việc đổi mới kiểm tra
đánh giá học sinh. Nhng cần lu ý rằng: đổi mới kiểm tra, đánh giá theo mục
tiêu môn học phải gắn liền với hàng loạt vấn đề của chơng trình, sách giáo
khoa, với chuẩn kiến thức, với đối tợng học sinh vùng miền.
II. cơ sở thực tiễn:
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy của bản thân ở môn học Ngữ văn 11 , tôi
đã vận dụng linh hoạt việc đổi mới kiểm tra, đánh giá dới nhiều hình thức khác
nhau: kiểu bài tự luận, kiểu bài trắc nghiệm, kiểu bài kết hợp tự luận và trắc
nghiệm, bài vấn đáp, kiểu mẫu đánh giá định kỳ, đánh giá qua quan sát, trao
đổi, thảo luận, đánh giá qua tự học( soạn bài, làm bài tập, đọc thêm, kiếm tìm
2
t liệu, tích luỹ t liệu, sáng tạo đồ dùng học tập) và còn đánh giá qua hoạt
động ngoại khóa: diễn kịch, hội thảo hoặc thi sáng tác
Trong quá trình thực hiện chơng trình trung học phổ thông mới tôi đã có
những nghiên cứu trong đổi mới kiểm tra, đánh giá trong môn Ngữ văn 11,
điều đó đợc thể hiện qua hệ thống câu hỏi bài tập rất phong phú, đa dạng trong

sách giáo khoa và trong những bài kiểm tra kết quả học tập ở từng học kỳ cho
học sinh. Các đề kiểm tra luôn có sự cải tiến cả về nội dung và hình thức. Bên
cạnh những câu hỏi quen thuộc theo dạng tự luận còn có câu hỏi trắc nghiệm
khách quan đợc xây dựng theo các dạng:câu hỏi lựa chọn đúng sai, câu hỏi
nhiều lựa chọn( từ hai lựa chọn trở lên), câu hỏi điền khuyết, câu hỏi đối chiếu
cặp đôi những loại câu hỏi này đợc dùng để kiểm tra, luyện tập kỹ năng
nghe, đọc, nói, viết và năng lực đọc hiểu văn bản, năng lực nắm vững và sử
dụng các kiến thức, kỹ năng sử dụng từ ngữ, ngữ pháp cho học sinh trên phạm
vi báo quát những kiến thức kỹ năng các em đã đợc học trong chơng trình, mỗi
câu hỏi có độ khó khác nhau, nhằm vào những mạch kiến thức, kỹ năng khác
nhau nên có thể hạn chế đợc thói học tủ, lệch ở học sinh. Học sinh phải bỏ
nhiều thời gian đọc và suy nghĩ trớc khi trả lời tuy cách trả lời thờng là đánh
dấu theo sự lựa chọn hoặc trả lời rất ngắn gọn theo đáp án cho sẵn.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh không chỉ nhằm cho điểm mà phải đ-
ợc xem là căn cứ xác định mức độ phát triển và tiến bộ hay cha tiến bộ, đạt đ-
ợc những gì,làm căn cứ điều chỉnh nội dung và cách thức dạy học thích hợp.
Công việc này phải đợc tiến hành thờng xuyên trong cả quá trình theo dõi kết
quả học tập của học sinh. Trong các cuộc họp nhóm chuyên môn, tổ chuyên
môn tôi luôn trao đổi, thảo luận đi đến thống nhất việc thiết kế đề kiểm tra,
đánh giá môn Ngữ văn 11 sao cho phù hợp với chơng trình, sách giáo khoa và
chuẩn kiến thức với đối tợng học sinh từng lớp.
III. mục đích - nhiệm vụ của đề tài:
Đề tài này hớng tới mục đích nhiệm vụ sau đây:
3
1.Về kiến thức:
Nắm đợc những định hớng chung về đổi mới kiểm tra, đánh giá ở môn
Ngữ văn 11- trung học phổ thông..
Nội dung và phơng pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn 11
Hiểu đợc kỹ thuật thiết kế đề kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn 11
2. Về kỹ năng:

Thiết kế đề kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn theo hớng đổi mới.
Rèn kỹ năng nghe, đọc, nói, viết cuả học sinh.
3. Về thái độ:
Nhận thức đợc tầm quan trọng của kiểm tra, đánh giá trong môn Ngữ
văn.
Đổi mới quan niệm đánh giá kết quả học tập của học sinh, tăng cờng
rèn luyện kỹ năng.
IV. phơng pháp nghiên cứu
Làm đề tài này, tôi đã vận dụng nhiều phơng pháp. Dới đây là những ph-
ơng pháp chủ yếu:
1. Phơng pháp thống kê, nêu ví dụ.
2. Phơng pháp thực nghiệm.
3. Phơng pháp so sánh.
4. Phơng pháp phân loại, phân tích.
5. Phơng pháp tổng hợp.
Phần II: giảI quyết vấn đề
A. Giải pháp về đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh trong
môn Ngữ văn 11.
I. Những định hớng cơ bản:
4
1. Định hớng chung:
Đổi mới toàn diện về nhận thức, kĩ thuật và hình thức.
Đảm bảo các yêu cầu cơ bản: Bám sát mục tiêu môn học, chuẩn kiến
thức môn học, đổi mới theo hớng tích hợp, đổi mới theo hớng tích cực và
kết hợp với tự đánh giá.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá phải chính xác, khách quan, công bằng;
phù hợp với đặc trng môn học; đảm bảo toàn diện về nội dung; đảm bảo
phân hoá kết quả; đảm bảo nội dung và thời lợng. Đặc biệt phải đa dạng
các hình thức kiểm tra, đánh giá: Trắc nghiệm và tự luận.
2. Những yêu cầu đổi mới môn Ngữ văn 11

Dựa vào kết quả thực hành nghe, đọc, nói, viết các kiểu văn bản cũng
nh thực hành phân tích, bình giá tác phẩm văn học của học sinh mà đánh
giá kết quả dạy và học.
Dựa trên mức độ tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh khi học tập
và thực hành nghe, đọc, nói ,viết.Tính tích cực chủ động của học sinh thể
hiện ở việc tìm ra những khía cạnh mới trong khi đọc các văn bản văn học,
những ý kiến hớng dẫn của giáo viên và sách giáo khoa. Cần khuyến khích
những hình thức bài tập theo đó học sinh phải phân tích những văn bản đọc
thêm trong sách giáo khoa hoặc đợc nghe giáo viên đề cập đến trong khi
giảng.
Đổi mới nội dung và phơng pháp đánh giá bằng cách đa dạng hoá các
hình thức và công cụ đánh giá.
II. Những yêu cầu chung về nội dung kiến thức, kĩ năng
đánh giá của môn Ngữ văn 11 ( căn cứ vào mục tiêu chơng trình và
nội dung sách giáo khoa Ngữ văn 11).
1. Năng lực đọc- hiểu và cảm thụ văn bản:
Hiểu và cảm nhận:
5
Những giá trị nội dung và nghệ thuật của một số tác phẩm ( đoạn trích)
tiêu biểu cho kiểu văn bản tự sự ( tự sự trung đại: Thợng kinh kí sự; tự sự hiện
đại: Hai đứa trẻ, Chữ ngời tử tù, Số đỏ, Chí phèo, Cha con nghĩa nặng, Vi
hành, Tinh thần thể dục; tự sự nớc ngoài: Ngời trong bao, Ngời cầm quyền
khôi phục uy quyền )
Vẻ đẹp nhân văn và nghệ thuật trữ tình của thơ trung đại và một số bài thơ
trữ tình hiện đại Việt Nam và thơ trữ tình tiêu biểu thế giới của Puskin và
Tago.
Giá trị nội dung và nghệ thuật của một số đoạn kịch đợc trích: Vĩnh biệt
cửu trùng đài; Tình yêu và thù hận
ý nghĩa và nội dung của thể loại văn tế, chiếu .
Hiểu ở mức độ cơ bản một số khái niệm lý luận văn học : đề tài, chủ đề,

cốt truyện, trào lu văn họcmột số đặc điểm cơ bản của những thể loại văn
học đã đợc học trong chơng trình: Kí, chiếu, văn tế, truyện ngắn hiện đại, thơ
trữ tình, kịch
2. Năng lực hiểu biết và vận dung ngôn ngữ:
Hiểu khái niệm và biết sử dụng ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân
Bớc đầu biết lĩnh hội và sử dụng những thành ngữ, điển cố. Phân tích đợc
những giá trị của những thành ngữ, điển cố thông dụng.
Nâng cao nhận thức về nghĩa của từ trong sử dụng: hiện tợng chuyển nghĩa
của từ, quan hệ giữa các từ đồng nghĩa. Có kĩ năng chuyển nghĩa của từ, lựa
chọn từ trong các từ đồng nghĩa dể sử dụng thích hợp trong mỗi hoàn cảnh
giao tiếp.
Nắm đợc khái niệm ngữ cảnh, biết nói và viết phù hợp với ngữ cảnh, có
năng lực nhận thức và lĩnh hội đợc lời nói trong mối quan hệ ngữ cảnh.
Hiểu đợc khái niệm ngôn ngữ báo chí, các thể loại chủ yếu của báo chí
và đặc điểm phong cách ngôn ngữ báo chí.
6
Nâng cao nhận thức về vai trò tác dụng trật tự các bộ phận câu trong việc
thể hiện ý nghĩa và liên kết ý trong văn bản.
Biết cách viết bản tin về những sự kiện xảy ra trong cuộc sống.
Nắm đợc những yêu cầu cơ bản và cách thức thực hiện phỏng vấn cũng
nh trả lời phỏng vấn.
Biết phân tích và lĩnh hội kiểu câu trong văn bản, biết cách lựa chọn kiểu
câu thích hợp để diễn đạt khi nói và viết.
Có kĩ năng phân tích lĩnh hội nghĩa của câu và kĩ năng đặt câu thể hiện
đợc các thành phần nghĩa một cách phù hợp nhất.
Hiểu đợc khái niệm ngôn ngữ chính luận và đặc điểm của ngôn ngữ
chính luận.
3. Năng lực tạo lập văn bản
Nắm đợc mục đích yêu cầu của thao tác lập luận phân tích. Biết phân tích
một vấn đề xã hội, văn học.

Hiểu rõ vai trò của thao tác lập luận so sánh. Biết vận dụng thao tác lập
luận so sánh khi viết một đoạn văn, bài văn nghị luận.
Biết vận dụng kết hợp các thao tác lập luận phân tích và so sánh trong
bài văn nghị luận.
Hiểu đợc mục đích và yêu cầu của lập luận bác bỏ. Biết cách lập luận
bác bỏ trong bài nghị luận.
Hiểu đợc mục đích, yêu cầu và tầm quan trọng của thao tác lập luận bình
luận, những nguyên tắc và cách thức cơ bản của thao tác lập luận bình luận.
Vận dụng các thao tác lập luận đã học để viết dợc một văn bản nghị luận
ngắn về một hiện tợng gần gũi, quen thuộc trong đời sống hoặc trong văn học.
III. Những yêu cầu về phơng pháp và hình thức xây dựng bộ
công cụ đánh giá của môn học ngữ văn 11
1.Yêu cầu về phơng pháp
7
Đánh giá năng lực ngữ văn của học sinh một cách toàn diện, chính xác
,khách quan .
Kết hợp một cách hợp lí, nhuần nhuyễn giữa các hình thức trắc nghiệm
khách quan và tự luận.
Hệ thống câu hỏi và bài tập ngữ văn cần có yêu cầu và độ khó cao hơn so
với lớp 10 .
Giáo viên cần đầu t thời gian và trí tuệ vào việc đổi mới, biên soạn các câu
hỏi trắc nghiệm và tự luận.
2. Hình thức xây dựng bộ công cụ đánh giá :
a.Trắc nghiệm khách quan:
* Phạm vi kiến thức:
- Năng lực hiểu biết và vận dụng ngôn ngữ .
- Năng lực đọc- hiểu và cảm thụ văn bản.
*Yêu cầu:
- Đa dạng hoá hình thức.
- Kiểm tra kiến thức toàn diện và có tính phân hoá .

- Hạn chế câu hỏi kiểm tra ở trình độ nhận biết đơn giản mà chú trọng câu
hỏi ở mức độ thông hiểu và vận dụng .
* Câu hỏi trắc nghiệm :
- Đa dạng các hình thức trắc nghiệm: Đúng sai; đối chiếu cặp đôi;
điểm khuyết; bổ sung lựa chọn .
- Giáo viên cần đầu t cho các phơng án để tăng cờng độ khó cho các câu
hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn .
- Do yêu cầu tích hợp của chơng trình, hạn chế ra câu hỏi cho những đơn
vị kiến thức riêng rẽ mà tăng cờng những câu hỏi nhằm đánh giá năng lực đọc
hiểu tác phẩm văn học của học sinh. Cụ thể là :
8
+ Giáo viên có thể lựa chọn một văn bản (trích đoạn) kiểm tra những kiến
thức đọc hiểu, về Tiếng việt và Làm văn chứa đựng ngay trong văn bản đó .
+ Văn bản lựa chọn không chỉ là những văn bản đợc học trong chơng
trình mà có thể là các văn bản đọc thêm hoặc văn bản nớc ngoài trong sách
giáo khoa. Song phải có nội dung tơng đơng .
+ Khi kiểm tra, cần chú ý khai thác cụ thể và từ ngữ, hình ảnh, chi tiết,
nghệ thuật thể hiện của văn bản để đánh giá có chiều sâu năng lực đọc
hiểu, cảm thụ tác phẩm văn học của học sinh .
b. Tự luận :
* Phạm vi kiến thức và kỹ năng :
- Năng lực tạo lập văn bản .
*Yêu cầu:
- Kiểm tra năng lực cảm thụ phân tích tác phẩm văn học, kỹ năng t duy,
diễn đạt và huy động kiến thức, kỹ năng tóm tắt văn bản .
- Không nên gò bó, cứng nhắc trong một kiểu khuôn mẫu mà đa dạng
hoá cách ra đề có tính mở để học sinh khó sao chép.
- Tích hợp về nội dung và phơng pháp biểu đạt.
- Khuyến khích tính sáng tạo trong bài làm của học sinh.
- Chú ý đến mức độ phù hợp với trình độ học sinh, từng lớp, từng trờng

* Các dạng đề tự luận :
- Là một bài tự luận dài ( 90 phút).
- Là một bài tự luận ngắn(45 phút ) nhằm kiểm tra một phơng diện kiến
thức kỹ năng nào đó.
3. Quy trình của kiểm tra, đánh giá :
Xác định nội dung về kiến thức và kỹ năng cần kiểm tra :Định kì, cuối kì ,
cuối năm.
9

×