Tải bản đầy đủ (.doc) (7 trang)

SKKN_PP giải TT Vật ly_Linh

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (103.07 KB, 7 trang )

Sáng kiến kinh nghiệm Phơng pháp giải bai tập Vật lý
phơng pháp giải bài tập vật lí thcs
--------------------
I- Lí do chọn đề tài:
Đối với học sinh phổ thông, vấn đề giải và chữa các bài tập gặp không ít khó khăn vì
học sinh không nắm vững lí thuyết và kỹ năng vận dụng kiến thức vật lí. Vì vậy các em
giải một cách mò mẫm, không có định hớng rõ ràng, áp dụng công thức máy móc và
nhiều khi không giải đợc. Có thể có nhiều nguyên nhân:
- Học sinh cha có phơng pháp khoa học để giải bài tập vật lí.
- Cha xác định đợc mục tiêu giải bài tập là tìm ra từ câu hỏi, điều kiện của bài toán, xem
xét các hiện tợng vật lí nêu trong bài tập để từ đó nắm vững bản chất vật lí, tiếp theo xác
định đợc mỗi liên hệ cái đã cho và cái phải tìm.
II- Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài
Bài tập vạt lí giúp các em hiểu, khắc sâu thêm phần lý thuyết và đặc biệt giúp học sinh
có phơng pháp giải bài tập.
Biết vận dụng kiến thức vật lí để giải quyết các nhiệm vụ học tập và những vấn đề thực
tế của đời sống.
Bài tập vật lí giúp các em hiểu sâu hơn những quy luật vật lí, những hiện tợng vật lí, tạo
điều kiện cho học sinh vận dụng linh hoạt tự giải quyết những tình huống cụ thể khác
nhau để từ đó hoàn thiện về mặt nhận thức và tích luỹ thành vốn riêng của mình.
Muốn làm đợc đợc bài tập vật lí, phải biết vận dụng các thao tác t duy, so sánh, phân
tích, tổng hợp, khái quát hoá... Để xác định bản chất vật lí trên cơ sở đó chọn ra các công
thức thích hợp cho từng bài tập cụ thể. Vì thế bài tập vật lí còn là phơng tiện rất tốt để
phát triển t duy, óc tởng tợng, sáng tạo, tính tự lực trong suy luận.
Bài tập vật lí là hình thức củng cố, ôn tập, mở rộng hoặc đi sâu vào các trờng hợp riêng
lẻ của định luật.
Khi làm bài tập, học sinh bắt buộc phải nhớ lại kiến thức đã học và vận dụng, đào sâu
kiến thức, do vậy, đứng về mặt điều khiển hoạt động nhận thức thì đây là phơng tiện tự
kiểm tra kiến thức kỷ năng của học sinh. Trong việc giải bài tập nếu học sinh tự giác, say
mê tìm tòi thì nó có tác dụng rèn luyện cho các em những đức tính tốt nh tinh thần tự lập,
vợt khó, tính cẩn thận, tính kiên trì và đặc biệt tạo niềm vui trí tuệ trong học tập.


Nguyễn Hồng Linh - Trờng THCS Tây Hiếu - Nghĩa Đàn - Nghệ An
1
Sáng kiến kinh nghiệm Phơng pháp giải bai tập Vật lý
III- Phơng pháp giải bài tập vật lí
1. Phân loại bài tập vật lí
Có thể có nhiều cách phân loại bài tập vật lí. Ngời ta có thể phân ra theo nội dung vật
lí là bài tập CƠ - NHIệT - Điện ... Nhng có rất nhiều bài nội dung lại có cả CƠ, NHiệt,
Điện, ... thì ta thờng gọi là bài tập tổng hợp, bài tập có nội dung lịch sử, nội dung thực tế
có bài lại giống nh câu hỏi không có số hiệu cụ thể. Tuy nhiên ta vẫn căn cứ vào dấu hiệu
chủ yếu của từng loại, ý nghĩa vai trò của từng loại để xếp thành các loại bài tập sau:
1.1 Bài tập định tính, định lợng
a) Bài tập định tính:
Là loại bài khi giải không cần tính toán cụ thể hoặc chỉ cần tính nhẩm đơn giản.
Muốn giải bài tập này học sinh cần vận dụng kiến thức nhằm phát hiện bản chất vật lí đợc
nêu bật lên, vận dụng tri thức kỷ năng đã biết đi tới kết luận cuối cùng, còn những chi tiết
không bản chất đợc lợc bớt.
Ví dụ: Giải thích tại sao giờ cao điểm đèn không sáng bằng lúc đêm khuya?
Bài tập định tính thờng dùng để minh hoạ những ứng dụng thực tế hay trong sinh hoạt
hàng ngày nên phải ngắn gọn, rèn luyện thói quên vân dụng kiến thức vật lí để giải thích
các hiện tợng gần gũi với đời sống, thiên nhiên. Thực chất loại bài tập này là những câu
hỏi.
b) Bài tập định lợng:
Là loại bài tập có số liệu cụ thể, muốn giải đợc phải thực một loạt các phép tính.
Ví dụ: Một bóng đèn có ghi 3V - 3W. Tính cờng độ dòng điện định mức qua bóng
đèn? Nếu hiệu điện thế 2 đầu bóng đèn là 2,5V, lúc đó cờng độ dòng điện qua bóng đèn
là bao nhiêu? Bóng đèn sáng bình thờng không? Vì sao?
1.2 Bài tập có nội dung thực tế:
Là loại bài tập có liên quan trực tiếp tới đời sống thực tế, kĩ thuật, sản xuất, các hiện
tợng thiên nhiên và đặc biệt là thực tế lao động, sinh hoạt hàng ngày (mà học sinh thờng
gặp). Những bài tập này có dụng rất lớn về mặt giáo dục kĩ thuật tổng hợp.

Ví dụ: Em hãy tính tiền điện mà gia đình em phải trả cho một ngày đêm sử dụng
điện. Giả sử giá 1KW điện phải trả 700 đồng.
Loại bài tập này đơn giản rất quen thuộc, gần gũi với học sinh trong từng gia đình ở
từng địa phơng và gây đợc hứng thú cho các em khi giải bài tập.
Hoặc: Vẽ một sơ đồ 1 bóng đèn ở cầu thang sao cho có thể tắt mở ở hai đầu trên và d-
ới cầu thang.
Nguyễn Hồng Linh - Trờng THCS Tây Hiếu - Nghĩa Đàn - Nghệ An
2
Sáng kiến kinh nghiệm Phơng pháp giải bai tập Vật lý
1.3 Bài tập thí nghiệm:
Là những loại bài khi giải phải tiến hành những thí nghiệm hoặc quan sát kiểm chứng
cho lời giải lý thuyết hoặc tìm ra số liệu cụ thể. Loại bài này có nhiều tác dụng về giáo
dục giáo dỡng và giáo dục kĩ thuật tổng hợp. Một u điểm nữa của loại bài này là học sinh
phải biết đầy đủ quá trình vật lí của bài tập chứ không phải chỉ áp dụng công thức một
cách máy móc.
Bài tập thí ngiệm có tác dụng nâng cao chất lợng học tập, gây hứng thú, gắn học với
hành, lý thuyết với thực tiễn, kích thích tính tích cực, tự lập, rèn luyện trí thông minh sáng
tạo.
Để học sinh dễ dàng thực hiện đợc các loại bài tập thí nghiệm thì thờng các bài toán
thí nghiệm vật lí phải xây dựng bằng những vật liệu dễ kiếm, rẻ tiền, dễ làm. Mức độ
chính xác về định lợng cũng vừa phải.
Phải hớng dẫn kĩ năng thực hành cho học sinh, phải đợc coi trọng về độ an toàn, tính
khoa học. Ví dụ: Có một nguồn điện, hiệu điện thế U, một dây dẫn điện trở R = 2, một
Ampe kế. Hãy xác định điện trở Rx của một dây dẫn khác chứa hết giá trị.
Có thể mắc mạch điện
nh sơ đồ I
1
.R = I
2
.Rx = U

I
1
và I
2
đọc đợc ở Ampe kế
Suy ra: Rx =
1.4 Bài tập vui:
Giờ bài tập dễ trở thành khô khan, mệt mỏi, gây nhiều ức chế cho học sinh khi phải
sử dụng nhiều những số liệu và các phép toán.
Nếu đã có vật lí vui, thiên văn vui, cơ học vui, ... thì tại sao lại không có bài tập vui?
Trò chơi ô chữ cũng có thể xem là bài tập vui.
Khổng Tử cũng đã từng khuyên học trò của mình: Hãy tìm một niềm vui trong học
tập "Hiểu mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui mà học" Tất
nhiên niềm vui ở các bài tập vật lí phải mang tính trí tuệ cao.

Nguyễn Hồng Linh - Trờng THCS Tây Hiếu - Nghĩa Đàn - Nghệ An
3
I
1
R
I
2
U
A
K
U
A
Rx
Sáng kiến kinh nghiệm Phơng pháp giải bai tập Vật lý
Ví dụ: Tại sao chim đậu trên đờng dây điện cao thế lại không lại không bị điện

giật? Hoặc tại sao các dòng sông lại quanh co?...
1.5 Bài tập có tính nghịch lý, nguỵ biện, bài tập tính lịch sử:
Các hiện tợng xẩy ra trong thiên nhiên, các trờng hợp thờng gặp trong đời sống kĩ
thuật đều tuân theo quy luật khoa học và giải thích theo tri thức vật lí đã biết. Tất nhiên có
rất nhiều hiện tợng, sự kiện để giải thích chi tiết, cặn kẽ lại không đơn giản. Thoạt nhìn có
thể giải thích sai, lí luận không chặt chẽ, tởng đúng mà hoá sai, có mâu thuẫn, phải lý
luận và hiểu sâu hơn mới giải thích đúng. Tất nhiên tạo cho học sinh hứng thú tìm tòi
khoa học đó là những nghịch lý nguỵ biện, nh: Buổi sáng nhìn mặt lớn hơn buổi tra, hoặc
viên sỏi rơi nhanh hơn lông ngỗng vì nó nặng hơn,... Các câu trả lời của học sinh cho
thầy, cô thờng phạm sai lầm tinh vi rất khó nhận thấy, việc phát sinh sai lầm thờng nổ ra
các cuộc tranh luận sôi nổi, hứng thú, bổ ích hợp với "lẽ thông thờng" nhng lại mâu thuẫn
với kiến thức vật lí.
Các bài toán nghịch lý nguỵ biện về vật lí, bài tập có nội dung lịch sử là những bài
toán đặc biệt mà phơng pháp giải chung nhất là phân tích và tìm ra nguyên nhân của sự
hiểu sai các khái niệm, định luật và lý thuyết vật lí.
Ví dụ: Truyền thuyết kể rằng: Hoàng tử Hồ Nguyên Trừng, con trai Hồ Quý Ly là
một nhà kĩ thuật rất giỏi. Một lần trong cung điện có một cái cột đá chạm khắc công phu
cao và to nhng lại bị nghiêng và có nguy cơ đổ. Không thể dùng sức ngời để dựng chiếc
cột cho thẳng lại. Vị Hoàng tử tài ba ấy đã vận dụng hiểu biết sự co giãn vì nhiệt đã giải
thành công bài toán dựng lại cột đá đó.
Em hạy dự đoán xem cách làm thế nào để dựng lại cột đá đó?
1.6 Bài tập trắc nghiệm:
Câu hỏi trắc nghiệm có nhiều phơng án để lựa chọn để trả lời do đó có thể đo đợc
những mức khả năng khác nhau về giá trị nội dung và độ tin cậy cao vì số câu hỏi nhiều
hơn trong cùng một thời gian làm bài của học sinh.
Phơng pháp học tập và làm bài trắc nghiệm mang tính khách quan nâng mức biết,
mức hiểu, mức sử dụng, mức phân tích, mức tổng hợp , mức thẩm định lên cao hơn. Rèn
luyện cho học sinh có thói quen đọc nhanh, làm nhanh. Câu hỏi bài tập tuy ngắn nhng số
lợng câu hỏi lại nhiều thờng hỏi đều khắp chơng trình nên phải học hết, học kĩ, không thể
học tủ, đoán mò.

2. Phơng pháp giải bài toán vật lí
2.1 Các bớc cơ bản:
a) Viết tóm tắt các dữ kiện:

Nguyễn Hồng Linh - Trờng THCS Tây Hiếu - Nghĩa Đàn - Nghệ An
4
Sáng kiến kinh nghiệm Phơng pháp giải bai tập Vật lý
Đọc kĩ đầu bài (khác với thuộc đầu bài), tìm hiểu ý nghĩa của những thuật ngữ, có
thể phát biểu tóm tắt ngắn gọn, chính xác.
Dùng ký hiệu tóm tắt đề bài cho gì, hỏi gì? Dùng hình vẽ để mô tả lại tình huống,
minh hoạ (nếu cần).
b) Phân tích nội dung làm sáng tỏ bản chất vật lí, xác lập mỗi quan hệ của các dữ kiện
xuất phát và rút ra cái cần tìm, xác định phơng hớng và vạch ra kế hoạch giải.
c) Chọn công thức thích hợp, kế hoạch giải: Lập các phơng trình (nếu cần) với chú ý có
bao nhiêu ẩn số thì có bấy nhiêu phơng trình.
d) Lựa chọn cách giải cho phù hợp.
e) Kiểm tra, xác nhận kết quả và biện luận
Ví dụ minh hoạ: Một bếp điện đợc mắc vào mạch điện có U = 100V, một điện trở r
mắc nối tiếp với nó. Khi dòng điện qua bếp, điện đã ổn định, r có giá trị 1,5, công suất
tiêu thụ của bếp là P = 666W.
a/ Tính điện trở của bếp (R
b
).
b/ Hiệu điện thế ở 2 cực của bếp?
Giải
Cho: U = 100V
(r nt R
b
), r = 1,5
P = 666W

Hỏi: a/ R
b
= ?
b/ U
b
= ?
a/ Theo công thức: P = U.I = I
2
(R
b
+ r) = I
2
.R
b
+ I
2
.r
Theo đề bài ta có: I
2
.R
b
= 666 (W) (1)
I = (2)
Thay (2) vào (1) ta có: . R
b
= 666 (3)
(3) <=> R
b
2
- 12R

b
+ 2,2 = 0 (3')
Giải phơng trình (3') ta đợc: R
b1
= 11,8
R
b2
= 0,20

b/ U
bếp
= U - U
r
= 100 - I.r
Nguyễn Hồng Linh - Trờng THCS Tây Hiếu - Nghĩa Đàn - Nghệ An
5
100
R
b
+ r
100
R
b
+ r
2
110V
110V
R
b

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay
×