Tải bản đầy đủ (.pdf) (156 trang)

kinh tế vi mô giáo trình

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.29 MB, 156 trang )




HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG





SÁCH HNG DN HC TP
KINH T VI MÔ
(Dùng cho sinh viên h đào to đi hc t xa)
Lu hành ni b









HÀ NI - 2006



HC VIN CÔNG NGH BU CHÍNH VIN THÔNG







SÁCH HNG DN HC TP
KINH T VI MÔ

Biên son : Ths. TRN TH HÒA

1
LI NÓI U
Kinh t vi mô là mt môn kinh t c s, là mt b phn ca kinh t hc nghiên cu bn
cht ca hin tng kinh t, tính quy lut và xu hng vn đng ca các hin tng và quy
lut ca kinh t th trng. Kinh t vi mô cung cp các kin thc c bn v hot đng kinh t
ca các thành viên kinh t trong nn kinh t th trng.
Ni dung ch yu ca môn hc này là nhm gii thiu vic la chn ti u các vn đ
kinh t c bn ca mt doanh nghip, tính quy lut và xu hng vn đng ti u ca quan h
cung cu, các nhân t nh hng ti cung, cu hàng hoá, dch v nào đó, Cách thc la chn
tiêu dùng ti u ca ngi tiêu dùng khi thu nhp b gii hn; Trong mt gii hn v ngun
lc thì doanh nghip s la chn c cu đu vào nh th nào đ sn xut có hiu qu nht, khi
mà kh nng sn xut ca doanh nghip thay đi thì tp phng án sn xut nào s là ti u
đi vi doanh nghip; Phng pháp xác đnh chính xác doanh thu, chi phí, li nhun ca
doanh nghip, doanh nghip làm th nào đ bit đc đim mng li li nhun ln nht, đim
hoà vn, đim đóng ca; Vi các hình thái th trng sn phm đu ra khác nhau thì doanh
nghip s la chn phng án sn xut và bán ra nh th nào cho phù hp vi mi mc tiêu
ca doanh nghip;  bo đm đc mc tiêu doanh nghip thì doanh nghip cn phi la
chn nhng loi đu vào nh th nào vi s lng và giá c nh th nào đ tho mãn đu ra.
Vi các sn phm mà th trng hot đng không có hiu v mt kinh t, xã hi thì Chính ph
cn phi can thip vào th trng nh th nào đ th trng đt đc hiu qu cao nht.
Vi nhng ni dung nh vy tp tài liu “hng dn hc tp môn kinh t vi mô cho đi
tng đi hc đào to t xa” đc kt cu thành 7 chng:
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô

Chng 2: Lý thuyt cung - cu
Chng 3: Lý thuyt v hành vi ngi tiêu dùng
Chng 4: Lý thuyt v hành vi ca doanh nghip
Chng 5: Cu trúc ca th trng
Chng 6: Th trng các yu t sn xut
Chng 7: Nhng tht bi ca th trng và vai trò ca Chính ph
Vi kt cu gm 7 chng nh  trên, v ni dung c bn thng nht vi chng trình
quy đnh ca b giáo dc và đào to cho đi tng đi hc qun tr kinh doanh môn hc “kinh
t vi mô”.
Mi chng đc kt cu thành 4 phn: Phn gii thiu chng nhm gii thiu khái
quát ni dung ca chng và yêu cu đi vi ngi hc khi nghiên cu chng đó. Phn ni
dung chng, đc biên son theo trình t, kt cu ni dung ca môn hc mt cách c th, chi
tit, đn gin giúp cho ngi hc có th nm bt ni dung mt cách nhanh chóng. Phn tóm
tt ni dung và nhng vn đ cn nghi nh, nhm mc đích nhc li các thut ng then cht,
ni dung ct lõi ca chng. Phn bài tp và câu hi cng c lý thuyt, phn này gm các câu

2
hi cng c lý thuyt, câu hi la chn câu tr li đúng, gii thích và bài tp. ây là phn
luyn tp khi hc viên đã nghiên cu song ni dung ca mi chng.
Tp tài liu hng dn hc tp môn kinh t vi mô cho đi tng đi hc t xa, ln đu
tiên đc biên son, nên không tránh khi nhng sai sót. Rt mong nhn đc các ý kin
đóng góp ca bn đc và các thày cô giáo.
Xin trân trng cám n!

Tác gi
Ths Trn Th Hoà

























Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


3
CHNG 1: TNG QUAN V KINH T HC VI MÔ
GII THIU
Chng này, gii thiu tng quan v kinh t hc nói chung và hai b phn c bn ca
nó là kinh t hc vi mô và kinh t hc v mô. Mc đích chính ca chng 1 là gii thiu vn
đ ct lõi ca môn kinh t hc, vì sao kinh t hc ra đi, và ra đi phc v mc đích gì cho
hot đng sn xut kinh doanh ca mt doanh nghip hay mt quc gia. Vn đ ct lõi đó là

s khan him các ngun lc, và các ngun lc trong t nhiên thì hu hn, còn nhu cu ca xã
hi ca cá nhân thì rt đa dng và phong phú. Làm th nào đ sn xut ra nhng hàng hoá và
dch v phc v tt nht nhu cu ca xã hi, trong gii hn ngun lc đó. ây là tin đ đ ra
đi kinh t hc.
Kinh t hc vi mô và kinh t v mô là hai phân ngành ca kinh t hc, ra đi là khoa hc
ca lý thuyt la chn đ gii quyt các vn đ kinh t ca mi mt xã hi, mi mt c ch
kinh t trong mi quc gia.
 chng này, cng gii thiu v ni dung và phng pháp nghiên cu ca kinh t vi
mô, kinh t doanh nghip, gii thiu v doanh nghip và nhng vn đ c bn ca kinh t
doanh nghip. Hn th, còn gii thiu khá chi tit ca lý thuyt la chn kinh t. ây là tin
đ c bn ca các phân tích kinh t vi mô, vn đ c bn ca vic la chn phng án sn
xut kinh doanh ca các doanh nghip trong môi trng kinh doanh thay đi.
Khi nghiên cu xong chng này, ngi hc cn phi nm và hiu đc các vn đ lý
thuyt và vn dng đ x lý các câu hi và bài tp vn dng lý thuyt đã hc.
- Phân bit s khác nhau ca kinh t vi mô và v mô
- Ni dung ch yu ca kinh t hc vi mô
- Phng pháp nghiên cu ca kinh t hc vi mô
- Lý thuyt l chn kinh t
- Doanh nghip và các vn đ c bn ca kinh t doanh nghip.
NI DUNG
1.1. KINH T HC VÀ KINH T HC VI MÔ
1.1.1. Kinh t hc và nn kinh t
Nn kinh t th gii đã chng kin s phát trin vô cùng mnh m trong sut th k
qua. Giá tr ca ci và s phong phú ca hàng hoá và dch v đã tng lên rt nhiu.Có rt
nhiu quc gia tr nên rt giàu có. Tuy nhiên còn nhiu quc gia khác li rt nghèo. Nhng
mt thc t kinh t luôn tn ti  mi ni và mi lúc đó là s khan him ngun lc. S khan
him là vic xã hi vi các ngun lc hu hn không th tho mãn tt c mi nhu cu vô hn
và ngày càng tng ca con ngi. Kinh t hc giúp chúng ta hiu v cách gii quyt vn đ v
s dng ngun lc khan him đó trong các c ch kinh t khác nhau.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô



4
1) Khái nim Kinh t hc: là môn khoa hc giúp cho con ngi hiu v cách thc vn
hành ca nn kinh t nói chung và cách thc ng x ca tng thành viên tham gia vào nn
kinh t nói riêng.
2) Nn kinh t là mt c ch phân b các ngun lc khan him cho các mc đích s
dng khác nhau. C ch này nhm gii quyt ba vn đ kinh t c bn:
- Sn xut cái gì?
- Sn xut nh th nào?
- Sn xut cho ai?
 hiu đc c ch hot đng ca nn kinh t chúng ta s tru tng hoá thc t và
xây dng mt mô hình đn gin v nn kinh t. Nn kinh t bao gm các b phn hp thành
và s tng tác gia chúng vi nhau. Các b phn hp thành nn kinh t là ngi ra quyt
đnh bao gm h gia đình, doanh nghip và chính ph. Các thành viên này tng tác vi nhau
theo các c ch phi hp khác nhau.

Hàng hoá, dch v Hàng hoá, dch v


Tin (Chi tiêu) Tin
(Doanh thu)






Thu Thu



Tr cp Tr cp

Yu t sn xut Yu t sn xut

Tin Tin
(Thu nhp) (Chi phí)

Hình 1.1 Mô hình nn kinh t - mô hình dòng luân chuyn

Trong mô hình kinh t này, các thành viên kinh t tng tác vi nhau trên hai th trng
đó là th trng sn phm và th trng yu t sn xut. Tham gia vào th trng sn phm,
các h gia đình chi tiêu thu nhp ca mình đ đi ly hàng hoá hoc dch v cn thit do các
doanh nghip sn xut. Tham gia vào th trng yu t sn xut, các h gia đình cung cp các
ngun lc nh lao đng, đt đai và vn cho các doanh nghip đ đi ly thu nhp mà các
Th trng sn phm
H gia đình
Th trng yu t
Chính ph Doanh nghip
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


5
doanh nghip tr cho vic s dng các ngun lc đó. Còn các doanh nghip tham gia vào hai
th trng đó đ mua hoc thuê các yu t sn xut cn thit đ to ra các hàng hoá và dch v
mà ngi tiêu dùng mong mun. Chính ph tham gia vào hai th trng không sn xut mt
cách hiu qu. ó thng là các hàng hoá công cng và các hàng hoá liên quan đn an ninh
quc phòng...Ngoài ra Chính ph còn điu tit thu nhp thông qua thu và các chng trình
tr cp.
Mi thành viên khi tham gia vào nn kinh t đu có nhng mc tiêu và hn ch khác

nhau. H gia đình mong mun ti đa hoá li ích da trên lng thu nhp ca mình, doanh
nghip ti đa hoá li nhun cn c trên ràng buc v ngun lc sn xut và chính ph ti đa
hoá phúc li xã hi da trên lng ngân sách mà mình có.
C ch phi hp là c ch phi hp s la chn ca các thành viên kinh t vi nhau.
Chúng ta bit ti các loi c ch c bn là:
- C ch mnh lnh.
- C ch th trng.
- C ch hn hp.
Trong c ch mnh lnh (c ch k hoch hoá tp trung) ba vn đ kinh t c bn do
chính ph quyt đnh. Còn trong c ch th trng, các vn đ kinh t c bn do th trng
(cung - cu) xác đnh. Trong c ch hn hp, c chính ph và th trng đu tham gia gii
quyt các vn đ kinh t c bn. Hin nay các nc đu áp dng c ch hn hp đ gii quyt
các vn đ kinh t c bn. Tuy nhiên, vic gii quyt các vn đ kinh t c bn đó khác nhau
 các nc khác nhau.
1.1.2. Các b phn kinh t hc
Tu thuc vào đi tng và phm vi nghiên cu, kinh t hc bao gm hai b phn c
bn là kinh t hc v mô và kinh t hc vi mô.
1.1.2.1 Kinh t hc vi mô:
Kinh t hc vi mô là mt b phn ca kinh t hc. Kinh t hc vi mô nghiên cu hành vi
ca các thành viên kinh t đo là các h gia đình, doanh nghip và chính ph. Kinh t vi mô
nghiên cu cách thc ra quyt đnh ca mi thành viên.
Ví d nh ngi tiêu dùng s s dng thu nhp hu hn ca mình nh th nào? Ti sao
h li thích hàng hoá này hn hàng hoá khác. Hoc nh doanh nghip s sn xut bao nhiêu
sn phm đ đt đc mc tiêu ti đa hoá li nhun? Nu giá đu vào tng lên, doanh nghip
s phi làm gì? Chính ph s phân b ngân sách hu hn ca mình cho các mc tiêu nh giáo
dc, y t nh th nào?....
Nói ngn gn, kinh t hc vi mô nghiên cu các vn đ sau:
- Mc tiêu ca các thành viên kinh t;
- Các gii hn ca các thành viên kinh t ;
- Phng pháp đt đc mc tiêu kinh t ca các thành viên trong xã hi.

Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


6
1.1.2.2. Kinh t hc v mô:
Kinh t hc v mô là b phn kinh t hc nghiên cu các vn đ kinh t tng th ca các
nn kinh t nh các vn đ tng trng, lm phát, tht nghip...
Kinh t hc vi mô và kinh t hc v mô tuy có đi tng nghiên cu khác nhau nhng
đu là nhng ni dung quan trng ca kinh t hc, hai b phn này có mi quan h hu c tác
đng qua li ln nhau. Nu chúng ta hình dung nn kinh t nh là mt bc tranh ln thì kinh
t hc v mô nghiên cu các vn đ chung ca bc tranh ln đó. Trong bc tranh ln đó, các
thành viên kinh t - h gia đình, doanh nghip và chính ph là nhng t bào, nhng chi tit
ca bc tranh và đó là đi tng nghiên cu ca kinh t hc vi mô.  hiu đc v hot
đng ca nn kinh t, chúng ta va phi nghiên cu tng th va phi nghiên cu tng chi tit
ca mt nn kinh t.
1.1.2.3. Kinh t hc thc chng và kinh t hc chun tc:
Kinh t hc ch cho chúng ta cách thc suy ngh v các vn đ phân b ngun lc ch
kinh t hc không đm bo cho chúng ta các “câu tr li đúng”vì kinh t hc nghiên cu c
vn đ thc chng (positive) và vn đ chun tc (normative).
1) Kinh t hc thc chng liên quan đ cách lý gii khoa hc, các vn đ mang tính
nhân qu và thng liên quan đ các câu hi nh là đó là gì? Ti sao li nh vy? iu gì xy
ra nu... ví d, Nhà nc quy đnh giá xng thp hn giá th trng th gii trong thi gian
qua gây ra buôn lu xng qua biên gii. ây là vn đ thc chng vì s chênh lch giá xng
ti Vit Nam và các nc láng ging đã khin nhiu ngi mun kim li và điu đó dn ti
thc t trên.
2) Kinh t hc chun tc liên quan đn vic đánh giá ch quan ca các cá nhân. Nó liên
quan đn các câu hi nh điu gì nên xy ra, cn phi nh th nào.Ví d, hin này cu th đá
bóng Lê Hunh c đc nhn lng ca câu lc b à Nng hn 20 triu đng mt tháng.
Bn đa ra nhn đnh rng giá thuê các cu th đá bóng chuyên nghip là quá cao. ây là mt
nhn đnh mang tính chun tc vì đây là mt đánh giá hoàn toàn ch quan. 20 triu có th là

cao so vi mc lng trung bình ca Vit Nam nhng nu so vi các cu th bóng đá Châu
Âu thì đó li là mc thp. Hoc nh, khi ta nói “cn phi cho sinh viên thuê nhà vi giá r” thì
đó cng là nhn đnh mang tính chun tc vì giá thuê nhà do th trng xác đnh. Giá r có th
có nhng cht lng s b hn ch. Kinh t hc coi trng các vn đ khoa hc, các vn đ kinh
t thc chng.
1.2. NI DUNG VÀ PHNG PHÁP NGHIÊN CU KINH T HC VI MÔ
1.2.1. Ni dung ca kinh t vi mô
Kinh t hc vi mô là mt b phn ca kinh t hc, môn khoa hc c bn cung cp kin
thc lý lun và phng pháp lun kinh t. Nó là khoa hc v s la chn ca các thành viên
kinh t.
Kinh t hc vi mô nghiên cu tính quy lut, xu th vn đng tt yu ca các hot đng
kinh t vi mô, nhng vn đ ca kinh t th trng và vai trò ca s điu tit ca chính ph.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


7
Có th gii thiu mt cách tng quát ni dung ca ca kinh t hc vi mô theo các ni
dung ch yu sau đây:
1. Tng quan v kinh t hc vi mô s đ cp đn đi tng, ni dung và phng pháp
nghiên cu kinh t hc vi mô, la chn kinh t ti u, nh hng ca quy lut khan him, li
sut gim dn, quy lut chi phí c hi tng dn và hiu qu kinh t.
2. Cung cu nghiên cu ni dung ca cung và cu, các nhân t nh hng đn cung và
cu, c ch hình thành giá và s thay đi ca giá do cung cu thay đi và các hình thc điu
tit giá.
3. Co giãn s nghiên cu tác đng ca các nhân t ti lng cu và lng cung v mt
lng thông qua xem xét các loi h s co giãn và ý ngha ca các loi co giãn đó.
4. Lý thuyt li ích nghiên cu các vn đ v tiêu dùng nh quy lut li ích cn biên
gim dn trong tiêu dùng, s la chn ti u ca ngi tiêu dùng.
5. Sn xut - Chi phí - Li nhun nghiên cu các quy lut trong sn xut, chi phí và li
nhun.

6. Cu trúc th trng nghiên cu các mô hình v th trng đó là th trng cnh tranh
hoàn ho, th trng đc quyn, th trng cnh tranh không hoàn ho bao gm cnh tranh
đc quyn và đc quyn tp đoàn. Trong mi mt c cu th trng, các đc đim đc trình
bày và qua đó là hành vi ti đa hoá li nhun ca doanh nghip trong th trng đó đc xem
xét thông qua vic xác đnh mc sn lng, giá bán nhm ti đa hoá li nhun cho doanh
nghip.
7. Th trng lao đng nghiên cu các vn đ v cung cu lao đng đi vi doanh
nghip trong điu kin th trng cnh tranh hoàn ho.
8. Nhng tht bi ca kinh t th trng nghiên cu khuyt tt ca kinh t th trng và
vai trò ca Chính ph.
1.2.2. Phng pháp nghiên cu kinh t hc vi mô
Kinh t vi mô là mt b phn ca kinh t hc. Do đó phng pháp nghiên cu ca kinh
t vi mô cng chính là phng pháp nghiên cu ca kinh t hc. Kinh t hc là mt môn khoa
hc nên phng pháp nghiên cu kinh t hc cng tng t các môn khoa hc t nhiên nh
sinh hc, hoá hc hay vt lý. Tuy nhiên vì kinh t hc nghiên cu hành vi kinh t ca con
ngi, nên phng pháp nghiên cu kinh t hc cng có nhiu đim khác vi các môn khoa
hc t nhiên khác. Nhng phng pháp đc thù ca kinh t hc là:
1.2.2.1. Phng pháp mô hình hoá
 nghiên cu kinh t hc, các gi thit kinh t đc thành lp và đc kim chng
bng thc nghim. Nu các phép th đc thc hin lp đi lp li nhiu ln đu cho kt qu
thc nghim đúng nh gi thit thì gi thit kinh t đc coi là lý thuyt kinh t. Mt vài gi
thit và lý thuyt kinh t đc công nhn mt cách rng rãi thì đc gi là qui lut kinh t.
Hình v di đây mô t c th các bc tun t trong phng pháp nghiên cu kinh t hc.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


8


(1) Xác đnh vn đ nghiên cu

Bc đu tiên đc áp dng trong phng pháp nghiên cu kinh t hc là phi xác đnh
đc vn đ nghiên cu hay câu hi nghiên cu. Ví d các nhà kinh t mong mun tìm hiu
hin tng kinh t bt thng là vì sao ngi dân li gim tiêu th xng du trong my tháng
qua.
(2) Phát trin mô hình
Bc th hai là xây dng mô hình kinh t đ tìm đc câu tr li cho vn đ nghiên cu
đã xác đnh. Mô hình kinh t là mt cách thc mô t thc t đã đc đn gin hoá đ hiu và
d đoán đc mi quan h ca các bin s. Mô hình kinh t có th đc mô t bng li, bng
s liu, đ th hay các phng trình toán hc.
Cn chú ý rng mô hình kinh t ca th gii thc không phi là th gii thc. Các mô
hình thng da trên nhng gi đnh v hành vi ca các bin s đã làm đn gin hoá hn so
vi thc t. Ngoài ra mô hình ch tp trung vào nhng bin s quan trng nht đ gii thích
vn đ nghiên cu.  ví d v xng du, trong thc t, các bin s có th liên quan đn lng
tiêu th xng du bao gm giá c xng du, thu nhp ca ngi tiêu dùng, giá c các hàng hoá
khác hay điu kin thi tit...Bng kin thc ca mình, nhà kinh t hc s phi la chn các
bin s thích hp và loi b nhng bin ít có liên quan hay không có nh hng đn lng
xng du. Trong trng hp đn gin nht, nhà kinh t hc s loi b s phc tp ca thc t
Xác đnh vn đ nghiên cu
Phát trin mô hình
- La chn bin s phù hp
- a ra các gi đnh đn gin hoá so
vi thc t
- Xác lp các gi thit kinh t đ gii
thích vn đ nghiên cu
Kim đnh gi thit kinh t
- Thu thp s liu
- Phân tích s liu
- Kim đnh
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô



9
bng cách gi đnh ch có giá ca xng du quyt đnh đn lng tiêu th xng du còn các
yu t khác là không thay đi.
Mc tiêu ca mô hình kinh t là d báo hoc tiên đoán kt qu khi các bin s thay đi.
Mô hình kinh t có hai nhim v quan trng. Th nht, chúng giúp chúng ta hiu nn kinh t
hot đng nh th nào. Bng cách mô t vn đ nghiên cu thông qua mô hình đn gin,
chúng ta có th hiu sâu hn mt vài khía cnh quan trng ca vn đ. Th hai, các mô hình
kinh t đc s dng đ hình thành các gi thit kinh t. Vn tip ví d xng du, mt gi
thit có th thit lp là giá xng du tng cao trong thi gian nghiên cu đã dn đn hin
tng tiêu th xng du gim.
(3) Kim chng gi thit kinh t
Mô hình kinh t ch có ích khi và ch khi nó đa ra đc nhng d đoán đúng.  bc
th 3 này, các nhà kinh t hc s tp hp các s liu đ kim chng li gi thit. Nu kt qu
thc nghim phù hp vi gi thit thì gi thit đc công nhn còn nu ngc li, gi thit s
b bác b.
Trong ví d ca chúng ta, nhà kinh t hc s kim tra xem liu có phi khi giá xng du
tng lên thì lng cu xng du s gim khi các yu t khác đc gi nguyên. Nu nh phân
tích s liu thu thp đc cho thy trong thc t giá xng du đã tng cao trong nhng tháng
qua thì có th nói s liu đã chng minh gi thuyt là chính xác.
Tuy nhiên đa ra kt lun cui cùng cn có s thn trng. Có hai vn đ liên quan đn
vic gii thích các s liu kinh t. Th nht là vn đ liên quan đn gi đnh các yu t khác
không thay đi và vn đ còn li liên quan đn quan h nhân qu.
1.2.2.2. Phng pháp so sánh tnh
Gi đnh các yu t khác không thay đi. Các gi thuyt kinh t v mi quan h gia các
bin luôn phi đi kèm vi gi đnh Ceteris Paribus trong mô hình. Ceteris Paribus là mt thut
ng Latinh đc s dng thng xuyên trong kinh t hc có ngha là các yu t khác không
thay đi. Trong ví d v xng du, gi đnh quan trng ca mô hình là thu nhp ca ngi tiêu
dùng, giá c các hàng hoá khác và mt vài bin s khác không thay đi. Gi đnh này cho
phép chúng ta tp trung vào mi quan h gia hai bin s chính yu: giá xng du và lng

tiêu th xng du trong tng tháng.
i vi các môn khoa hc trong phòng thí nghim, vic thc hin các thí nghim mà
ch nhng bin s quan tâm đc thay đi còn các yu t khác đc gi nguyên có v d
dàng. Tuy nhiên, đi vi kinh t hc, phòng thí nghim là th gii thc, là cuc sng nên nhìn
chung các nhà kinh t hc khó có th thc hin đc nhng thc nghim hoàn ho nh trong
phòng thí nghim, các bin s kinh t mà các nhà kinh t hc quan tâm nh t l tht nghip,
ch s giá c sn lng...luôn thay đi và chu tác đng ca rt nhiu nhân t cùng mt lúc. Vì
th mun kim tra gi thuyt v mi quan h gia các bin s kinh t, các nhà kinh t thng
phi s dng các k thut phân tích thng kê đc thit k riêng cho trng hp các yu t
khác không th c đnh đc.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


10
1.2.2.3. Quan h nhân qu
Các gi thuyt kinh t thng mô t mi quan h gia các bin s mà s thay đi ca
bin s này là nguyên nhân khin mt (hoc) các bin khác thay đi theo. Bin chu s tác
đng đc gi là bin ph thuc còn bin thay đi tác đng đn các bin khác đc gi là
bin đc lp. Bin đc lp nh hng đn bin ph thuc nhng bn thân thì chu s tác đng
ca các bin s khác ngoài mô hình.
Mt li thng gp trong phân tích s liu là kt lun sai lm v vic quan h nhân qu:
s thay đi ca mt bin s này là nguyên nhân s thay đi ca bin s kia ch bi vì chúng
có xu hng xy ra đng thi. Vì s nguy him khi đa ra kt lun v mi quan h nhân qu
nên các nhà kinh t hc thng s dng các phép th thng kê đ xác đnh xem liu s thay
đi ca mt bin có thc s là nguyên nhân gây ra s thay đi quan sát đc  bin khác hay
không. Tuy nhiên, bên cnh nguyên nhân khó có th có nhng thc nghim hoàn ho nh
trong phòng thí nghim, nhng phép th thng kê không phi lúc nào cng đ sc thuyt
phc các nhà kinh t hc vào mi quan h nhân qu thc s.
1.3. LÝ THUYT LA CHN KINH T TI U CA DOANH NGHIP
1.3.1. Quy lut khan him

S la chn kinh t xut phát t mt thc t đó là s khan him các ngun lc.Các quc
gia, các doanh nghip và các h gia đình đu có mt s ngun lc nht đnh. Trong kinh t
các ngun lc đó đc hiu theo ngha chung nht đó là lao đng, đt đai và vn. Vic s
dng các ngun lc đó làm sao phi đt đc hiu qu cao nht đ tránh các s lãng phí và
tn tht.
1.3.2. Chi phí c hi :
c hiu là giá tr ca c hi tt nht b b qua khi thc hin mt s la chn v kinh
t.
Ví d: Mt ngi có mt lng tin mt là 1 t đng. Anh ta ct gi  trong két ti nhà.
Nu nh anh ta gi lng tin đó vào ngân hàng vi lãi sut có k hn 1 tháng là 0,45% thì
sau mt tháng anh ta có đc mt khon lãi là 4,5 triu đng. Nh vy, chúng ta nói rng chi
phí c hi ca vic gi tin là lãi sut mà chúng ta có th thu đc khi gi tin vào ngân hàng.
Mt ví d khác v chi phí c hi ca lao đng là thi gian ngh ngi b mt. Nu bn quyt
đnh đi làm thêm vào th by và ch nht, bn có th kim đc mt lng thu nhp nào đó
ví d là 200 ngàn đng đ chi tiêu. Tuy nhiên, thi gian ca th by và ch nht đó li không
đc s dng đ ngh ngi. Các nhà kinh t coi thi gian ngh ngi b mt là chi phí c hi
ca vic làm thêm cui tun ca bn.
Nh vy khi đa ra bt c s la chn kinh t nào chúng ta cng phi cân nhc so sánh
các phng án vi nhau da vào chi phí c hi ca s la chn.
Ngoài ra chúng ta thng gp mt khái nim khác v chi phí c hi: Chi phí c hi là
nhng hàng hoá và dch v cn thit nht b b qua đ thu đc nhng hàng hoá và dch v
khác. Ví d: khi ngi nông dân quyt đnh trng hoa trên mnh vn ca minh thay cho cây
n qu hin có, thì chi phí c hi ca vic trng hoa là lng hoa qu b mt đi.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


11
1.3.3. Quy lut chi phí c hi tng dn :
Quy lut chi phí c hi tng dn thng đc minh ho qua đng gii hn nng lc
sn xut s đc đ cp đn trong phn sau. Quy lut này cho thy rng đ thu thêm đc mt

s lng hàng hoá bng nhau, xã hi ngày càng phi hy sinh ngày càng nhiu hàng hoá khác.
Quy lut này giúp chúng ta tính toán và la chn sn xut cái gì, bao nhiêu cho có li nht.
Trc đây, khi đ cp đn thng mi quc t trong lý thuyt li th tuyt đi (A.Smith) và
li th tng đi (D.Ricardo), chi phí c hi thng đc cho là mt hng s. Cùng vi s
hiu bit v quy lut chi phí c hi tng dn nó cho phép chúng ta gii thích tt hn v xu
hng thng mi quc t.
1.3.4. ng gii hn kh nng sn xut
Trong mô hình dòng luân chuyn  phn trên chúng ta đã phn nào thy đc các
nghiên cu kinh t hc da trên phng pháp mô hình hoá (đa ra các gi thuyt kinh t và
kim chng chúng bng thc nghim). Tuy nhiên hu ht các mô hình kinh t đc xây dng
da trên c s các công c toán hc. Trong phn này chúng ta s xem xét mt mô hình đn
gin nht trong nhng mô hình đó - đng gii hn kh nng sn xut. Da vào đó chúng ta
s minh ho đc nhng t tng kinh t c bn nht.
 đây không mt tính tng quát và đ đn gin cho phân tích chúng ta gi s mt nn
kinh t ch sn xut hai loi hàng hoá dch v (X và Y). ng gii hn kh nng sn xut
(PPF) đc hiu là đng mô t tt c các kt hp hàng hoá dch v X và Y mà nn kinh t có
th sn xut vi ràng buc v các ngun lc sn xut và công ngh hin đi.
 đn gin chúng ta xem xét ví d sau: Mt nn kinh t có các kh nng sn xut đc
th hin trong bng di đây.
Các kh nng
Lng thc
(triu tn)
Qun áo
(triu b)
A 0 5
B 1 4
C 2 3
D 3 2
E 4 1
F 5 0

Nu chúng ta minh ho tt c các kh nng này bng đ th chúng ta s có đng gii
hn kh nng sn xut ca nn kinh t trên.





Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


12
Qun áo

5 A
4 B

3 C
2 D

1 E

0 1 2 3 4 5 Lng thc

Hình 1.2. ng gii hn kh nng sn xut
Nh vy đng gii hn kh nng sn xut mô t tt c các kh nng sn xut ca nn
kinh t. Các kt hp nm phía bên trong đng này là nhng kt hp không tn dng ht
ngun lc sn xut hin có. Mt khác, s thay đi kh nng này sang kh nng khác th hin
vic. Nn kinh t gim sn xut hàng hoá này và tng hàng hoá khác. T kh nng A chuyn
sang sn xut kh nng B, nn kinh t sn xut thêm 1 triu tn lng thc nhng gim sn
xut đi 1 triu b qun áo. Nh vy, chi phí c hi ca vic có thêm 1 triu tn lng thc

trong trng hp này 1 triu b qun áo b mt đi. Trong nn kinh t trên chúng ta quan sát
thy 1 hin tng là chi phí c hi không thay đi ti mt kh nng khác nhau.

Y

A B
C F



E


D X
0 1 2 3
Hình 1.3 - ng gii hn kh nng sn xut

F
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


13
Tuy nhiên, nh  phn trên chúng ta đã bit, vic sn xut các hàng hoá dch v luôn
tuân theo quy lut chi phí c hi tng dn. Nh vy đng sn xut thông thng ca đng
gii hn kh nng sn xut là cong lõm so vi gc to đ (đ dc ca các đim thay đi theo
xu hng tng dn).
Tt c các kt hp nm trên đng kh nng sn xut (PPF) là nhng đim đt đc
hiu qu sn xut - là nhng đim mà chúng ta không th sn xut nhiu hn hàng hoá này mà
không gim sn xut hàng hoá kia. Nhng kt hp nm bên trong PPF (đim E) là nhng kt
hp phi hiu qu, do lãng phí hay không dùng ht ngun lc sn xut. Nhng kt hp nm

bên ngoài PPF (đim F) là nhng kt hp mà nn kinh t không th đt đc vi ràng buc
ngun lc sn xut hin ti.
ng gii hn kh nng sn xut dc xung th hin s khan him ca các ngun lc
sn xut cng nh tính đánh đi (trade - off) trong mc đích s dng chúng. Vic sn xut
nhiu hn mt hàng hoá đòi hi nn kinh t phi gim ngun lc sn xut ca hàng hoá khác
và do đó s lng sn xut đó phi gim xung.
 phn trên chúng ta xem xét trng thái tnh ca đng gii hn kh nng sn xut, tc
là ti mt trình đ công ngh và ràng buc ngun lc hin ti. Khi các nhân t này thay đi s
làm cho đng dch chuyn. Ví d, khi ci tin công ngh, khi s lng ngun lc sn xut
hay khi nng xut trong nn kinh t tng lên s làm cho đng gii hn kh nng sn xut
dch chuyn ra phía bên ngoài. Tc là kh nng sn xut ca nn kinh t đó tng lên. iu này
đc hiu là tng trng ca nn kinh t đó.

Y Y





PPF PPF PPF PPF



a X b X
Hình 1.4 S dch chuyn ca đng gii hn kh nng sn xut
S dch chuyn ca đng PPF không nht thit là s dch chuyn song song, đó có th
thay đi nh hình v 1.4 b. iu này có th do ci tin công ngh làm thay đi xu hng chi
phí c hi trong vic sn xut hai dch v hàng hoá trên.
1.3.5. Phân tích cn biên
Phân tích cn biên cu thành cách tip cn phân tích ca chúng ta đi vi vn đ la

chn. Phng pháp này cho phép chúng ta hiu đc bn cht ti u ca các quyt đnh kinh
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


14
t. Chúng ta thy rng khi đa ra các quyt đnh kinh t các thành viên kinh t theo đui các
mc tiêu kinh t khác nhau. C th ngi tiêu dùng mun tìm cách đ ti đa hoá li ích,
doanh nghip mun ti đa hoá phúc li công cng. Trong mô hình dòng luân chuyn chúng ta
đã bit dù các mc tiêu có khác nhau song các thành viên kinh t đu có chung mt gii hn
đó là ràng buc v ngân sách.
Phép phân tích cn biên s giúp chúng ta hiu đc cách thc la chn ca các thành
viên kinh t. Bt c s la chn kinh t nào cng liên quan đn hai vn đ c bn là: chi phí
và li ích ca s la chn. C hai bin s ích li và chi phí đu thay đi khi các thành viên
kinh t đa ra các s la chn vi quy mô khác nhau. Mi thành viên kinh t đu mong mun
ti đa hoá li ích ròng (hiu s gia li ích và chi phí).
Li ích ròng = tng li ích - tng chi phí
S la chn ca ngi tiêu dùng là kt qu ca s tng tác gia hai loi hin tng
khác bit:
- Th hiu và u tiên
- Các c hi và hn ch
Th hiu và s u tiên không quan sát đc và khác nhau rt nhiu. Ngi tiêu dùng
thng có các hn ch và c hi ging nhau nhng thng có các la chn khác nhau. Các c
hi và hn ch thng quan sát đc thông qua thu nhp và giá c ca hàng hoá. i vi các
nhà sn xut, các quyt đnh sn xut ph thuc vào s tng tác ca hai loi hin tng khác
bit:
- Công ngh
- Giá ca các yu t đu vào và đu ra
Khi đa ra các quyt đnh v s la chn nhà sn xut so sánh gia li ích thu đc vi
chi phí b ra đ t đó xác đnh đc mc sn lng cn thit đ đt đc mc tiêu ti đa hoá
li nhun.

Gi s hàm tng li ích là TB=f (Q), hàm tng chi phí là TC=g(Q). iu đó có ngha là
li ích thu đc cng nh chi phí b ra cho mt s la chn ph thuc vào qui mô ca s la
chn đó (Q). Khi đó li ích ròng là NSB=TB-TC=f(Q)-g(Q). NSB đt cc tr mà  đây là giá
tr cc đi khi (NSB)
(Q)
=0, ta có:
(NSB)
(Q)
= TB
(Q)
- TC
(Q)
=0
=>MB-MC=0
=>MB=MC
Vy li ích ròng đt giá tr cc đi khi : MB =MC
Bn cht ca phng pháp phân tích cn biên đc hiu nh sau:
- Nu MB>MC thì m rng quy mô hot đng vì khi đó li ích thu thêm ca
đn v tng thêm còn ln hn so vi chi phí tng thêm ca đn v đó.
- Nu MB=MC quy mô hot đng là ti u
- Nu MB<MC thì thu hp quy mô hot đng vì khi đó li ích thu thêm ca đn
v tng thêm đã vt quá chi thí tng thêm ca đn v đó.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


15
Trong đó:
- MB (magrinal benifit) là li ích cn biên. ó là li ích thu đc khi sn xut
hoc tiêu dùng thêm mt đn v hàng hoá.
- MC (marginal cost) là chi phí cn biên. ó là chi phí b ra đ sn xut hoc

tiêu dùng thêm mt sn phm.
Khi MB=MC thì li ích ròng đt giá tr ti đa.
Nh vy, khi đa ra các quyt đnh v s la chn kinh t các thành viên kinh t luôn
phi so sánh gia phn tng thêm v chi phí nhm mc đích xác đnh mt mc sn lng ti
u.
1.4. MT S VN  KINH T C BN CA DOANH NGHIP
1.4.1. Doanh nghip
Khái nim: Doanh nghip là mt t chc hot đng sn xut kinh donah hoc hot đng
kinh doanh nhm mc tiêu li nhun.
Phân loi doanh nhip: Có nhiu tiêu thc khác nhau đ phân loi doanh nghip, nhng
mi mt tiêu thc s mng li mt ý ngha nht đnh đi vi doanh nghip. Doanh nghip bit
mình  v trí nào trong h thng ca nn kinh t, s giúp cho doanh nghip đánh giá k lng
môi trng kinh doanh ca mình, xác đnh chính xác các phng án kinh doanh, đánh giá
đúng c hi kinh doanh ca mình. Có th phân loi doanh nghip theo các tiêu thc sau:
- Phân loi theo hình thc s hu
- Phân loi theo ngành ngh
- Phân loi theo quy mô
- Phân loi theo đa gii hành chính
- Phân loi theo cp qun lý.
1.4.2. Quá trình kinh doanh ca doanh nghip
Quá trình kinh doanh ca doanh nghip: Hot đng sn xut kinh doanh ca doanh
nghip đc tin hành theo mt quá trình gm nhiu bc. Nó bt đu t khi doanh nghip
nghiên cu th trng la chn phng án sn xut cho ti khi có đc sn phm bán đc
trên th trng.
Quá trình kinh doanh ca doanh nghip dài hay ngn, gm nhiu bc hay ít ph thuc
vào sn phm doanh nghip sn xut là sn phm gì, sn phm ca doanh nghip là sn phm
mi hay đã c, quy mô ca doanh nghip, uy tín ca doanh nghip trên thng trng,…
1.4.3 Chu k kinh doanh ca doanh nghip
Chu k kinh doanh ca doanh nghip: Chu k kinh doanh ca doanh nghip là khong
thi gian cn tht đ doanh nghip hoàn thành xong mt quá trình kinh doanh ca doanh

nghip.
Nu doanh nghip hot đng sn xut kinh doanh trong mt chu k kinh doanh, thì khi
đó kh nng sn xut ca doanh nghip cha thay đi. Sn xut trong điu kin này là sn
xut ngn hn.
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


16
Nu doanh nghip hot đng sn xut kinh doanh trong nhiu chu k, khi mà ngun lc
ca doanh nghip thay đi, quy mô sn xut kinh doanh ca doanh nghip đã thay đi và đây
là hot đng sn xut kinh doanh dài hn
Vic xác đnh hot đng sn xut kinh doanh trong ngn hn hay dài hn ca doanh
nghip là ht sc quan trng, nó giúp cho doanh nghip xác đnh chính xác doanh thu, chi phí,
li nhun và đnh hng sn xut trong tng lai.
TÓM TT NI DUNG CA CHNG
1. S khan khim ca các ngun lc là các đc trng vn có ca th gii kinh t. S
khan him là vic xã hi vi các ngun lc hu hn không th tho mãn tt c mi nhu cu vô
hn và ngày càng tng ca con ngi. Kinh t hc giúp con ngi hiu v cách gii quyt vn
đ khan him đó trong c ch kinh t khác nhau.
2. Kinh t hc là môn khoa hc giúp cho con ngi hiu v cách thc vn hành ca nn
kinh t nói chung và cách thc ng s ca tng thành viên tham gia vào nn kinh t nói riêng.
3. Nn kinh t là mt c ch phân b các ngun lc khan him cho các mc đích s
dung khác nhau. C ch này nhm gii quyt ba vn đ kinh t c bn: Sn xut cái gì? Sn
xut nh th nào? Sn xut cho ai? Các b phn hp thành nn kinh t là ngi ra quyt đnh
bao gm h gia đình, doanh nghip và chính ph. Các thành viên này tng tác vi nhau theo
các c ch phi hp khác nhau. Mi thành viên có nhng mc tiêu và hn ch ca mình.
4. Kinh t hc bao gm hai b phn c bn là kinh t hc v mô và kinh t hc vi mô.
Kinh t hc vi mô nghiên cu hành vi ca các thành viên kinh t đó là các h gia đình, doanh
nghip và chính ph. Kinh t hc v mô nghiên cu các vn đ kinh t tng hp ca các nn
kinh t nh các vn đ tng trng, lm phát, tht nghip …

5. Kinh t hc ch cho chúng ta cách thc suy ngh v các vn đ phân b ngun lc
ch không đm bo cho chúng ta các “câu tr li đúng” vì kinh t hc nghiên cu c vn đ
chng thc (positive) và vn đ chun tc (normative).
6. Các gi thit kinh t đc thành lp và kim chng bng thc nghim. Nu các phép
th đc lp đi lp li đu cho kt qu thc nghim đúng nh gi thit thì gi thit kinh t
đc coi là lý thuyt kinh t.
7. Chi phí c hi đc hiu là giá tr ca c hi tt nht b b qua khi thc hin mt s
la chn v kinh t. Chi phí c hi luôn tuân theo quy lut: đ thu thêm đc mt s lng
hàng hoá bng nhau, xã hi ngày càng phi hi sinh ngày càng nhiu hàng hoá khác.
8. ng gii hn kh nng sn xut (PPE) đc hiu là đng mô t các kt hp hàng
hoá dch v X và Y mà nn kinh t có th sn xut vi ràng buc v các ngun lc và công
ngh hin ti. ng gii hn kh nng sn xut th hin s khan him ca các ngun lc và
quy lut chi phí c hi tng dn. Khi các ràng buc ngun lc và công ngh thay đi s làm
dch chuyn đng gii hn kh nng sn xut.
9. Phng pháp phân tích cn biên ch ra rng các thành viên kinh t s la chn ti
mc mà li ich cn biên cân bng vi chi phí cn biên (MB=MC)
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


17
10. Doanh nghip là mt t chc hot đng sn xut kinh doanh hoc hot đng kinh
doanh nhm mc tiêu li nhun.
11. Hot đng sn xut kinh doanh ca doanh nghip đc tin hành theo mt quá trình
gm nhiu bc. Nó bt đu t khi doanh nghip nghiên cu th trng la chn phng án
sn xut cho ti khi có đc sn phm bán đc trên th trng.
12. Chu k kinh doanh ca doanh nghip là khong thi gian cn tht đ doanh nghip
hoàn thành xong mt quá trình kinh doanh ca doanh nghip.
CÂU HI VÀ BÀI TP ÔN TP
Câu hi cng c lý thuyt
1. Chi phí c hi là gì? Ti sao phi s dng khái nim chi phí c hi trong phân tích

la chn kinh t ca các thành viên?
2. Hãy s dng công c đng gii hn kh nng sn xut đ minh ho quy lut chi phí
c hi tng dn và phân bit gia 2 khái nim hiu qu kinh t và hiu qu sn xut.
3. Cho ví d v trng hp ci tin công ngh làm thay đi xu hng ca chi phí c
hi trong vic sn xut các hàng hoá dch v, minh ho điu này trên đng gii hn
kh nng sn xut.
4. Ti sao các thành viên kinh t la chn theo nguyên tc li ích cn biên = chi phí
cn biên?
La chn câu tr li đúng gii thích ti sao
5. Mi mt xã hi cn phi gii quyt vn đ kinh t nào sau đây
a. Sn xut cái gì?
b. Sn xut nh th nào?
c. Sn xut cho ai?
d. C a,b,c
6. Vn đ khan him
a. Ch tn ti trong nn kinh t da vào c ch kinh t hn hp
b. Có th loi tr nu chúng ta đt giá thp xung
c. Tn ti vì nhu cu ca con ngi không th đc tho mãn vi các ngun lc
hin có
d. Không phi điu nào  trên
7. Khi các nhà kinh t s dng t “cn biên” h ám ch
a. Va đ
b. Không quan trng
c. ng biên
d. B xung
Chng 1: Tng quan v kinh t hc vi mô


18
8. Nu mt ngi ra quyt đnh bng cách so sánh li ích cn biên và chi phí cn biên

ca s la chn ngi này phi:
a. Chn quyt đnh khi mà li ích cân biên ln hn chi phí cn biên
b. Chn khi mà li ích cân biên bng vi chi phí cân biên
c. Chn khi mà li ích cn biên nh hn chi phí cn biên
d. C a,b,c đu sai
9. Trong mô hình nn kinh t hn hp, các vn đ kinh t c bn đc gii quyt.
a. Thông qua k hoch hoá ca Chính Ph
b. Thông qua th trng
c. Thông qua th trng và k hoch hoá ca Chính Ph
d. Không câu nào đúng c.
10. Vic la chn sn xut ti u ca doanh nghip là
a. S dng ht ngun lc
b. Chn phng án có mc sn lng đu ra ln nht
c. Va đu ra ln nht và va phi s dng ht ngun lc
d. Không phi các phng án  trên.







Chng 2: Lý thuyt cung – cu


19
CHNG 2: LÝ THUYT CUNG - CU
GII THIU
Chng này gii thiu nhng vn đ c bn nht ca c ch hình thành giá c trên th
trng. Giá c ca hàng hoá chính là tín hiu phi hp các hot đng ca ngi tiêu dùng,

ngi sn xut. Theo mt quan đim chung nht th trng đc hiu là s tng tác gia
cung và cu. Trong mt nn kinh t th trng t do, các thành viên kinh t phn ng vi giá
do th trng xác đnh. Giá có ý ngha quyt đnh đi vi vic phân b các ngun lc trong xã
hi.
Lý thuyt cung cu là mt trong nhng ni dung quan trng nht ca kinh t hc đc
xây dng trên c s ca mô hình cung cu. Thông qua mô hình cung cu, mt công c đn
gin nhng rt hu ích giúp chúng ta phân tích hành vi ca ngi sn xut và ngi tiêu dùng
tác đng qua li vi nhau trên th trng. Mô hình cung cu mô t s tng tác gia ngi sn
xut và ngi tiêu dùng đ xác đnh giá và sn lng ca hàng hoá hay dch v đc mua bán
trên th trng. Ngoài ra, mô hình cung cu còn giúp chúng ta hiu v tác đng ca nhiu
chính sách ca chính ph nh chính sách giá, chính sách thu ti th trng.
Khi hc xong chng này ngi hc cn phi nm đc:
(1) Hiu đc khái nim cung cu
(2) Phân tích đc các nhân t nh hng đn cung và cu thông qua mô hình cân bng
(3) Xác đnh mc đ nh hng ca nhân t ti cung và cu thông qua h s co giãn ca
cung và cu
(4) vn dng lý thuyt đ làm các bài tp, các tình hung liên quan đn lý thuyt cung
và cu.
NI DUNG
2.1 LÝ THUYT V CU (DEMAND)
2.1.1 Các khái nim
Ngi tiêu dùng quyt đnh mua bao nhiêu hàng hoá hoc dch v cn c vào rt nhiu
yu t nh giá ca hàng hoá hoc dch v đó, th hiu ca h, giá ca các hàng hoá hoc dch
v liên quan, thu nhp, thông tin, và các chính sách ca chính ph… hiu rõ hành vi ca
ngi tiêu dùng chúng ta s dng mt khái nim c bn ca kinh t hc đó là cu.
1. Khái nim cu : Cu là s lng hàng hoá hoc dch v nào đó mà ngi tiêu dùng
mun mua và có kh nng mua sn sàng mua  các mc giá khác nhau trong khong thi gian
nht đnh
Nh vy cu bao gm hai yu t hp thành đó là ý mun mua và kh nng mua. Nu
bn rt mun mua mt chic máy tính xách tay Compaq nhng bn không có tin thì cu ca

bn đi vi máy tính xách tay đó bng không. Tng t, nu bn có rt nhiu tin nhng bn
Chng 2: Lý thuyt cung – cu


20
không mun mua chic máy c thanh lý thì cu ca bn cng không tn ti. Nh vy, cu đi
vi hàng hoá hoc dch v ch tn ti khi ngi tiêu dùng va mong mun mua hàng hoá đó
và sn sàng chi tr tin cho hàng hoá đó.
2. Lng cu: Lng hàng hoá hay dch v mà ngi tiêu dùng mua ti mt mc giá
nht đnh vi các yu t khác không đi
Lng cu đi vi mt hàng hoá đó có th ln hn lng hàng hoá thc t bán ra. Ví d,
đ thu hút khách hàng, mi tháng ca hàng đa hát CD bán khuyn mi mt ln vào ngày đu
tháng 20 đa ca nhc vi giá 10.000 đng 1 chic. Ti mc giá thp đó, ngi tiêu dùng mun
và sn sàng mua 30 chic CD, nhng vì ca hàng ch bán 20 chic đãi hát nên ngi tiêu dùng
ch mua đc 20 chic CD. Vy lng cu là 30- là lng ngi tiêu dùng mun mua nhng
lng thc t bán ra ch là 20 chic.
Chúng ta có th biu din mi tng quan h gia giá và lng cu bng đ th. Hình
2.1 minh ho đng cu gin đn nht là đng tuyn tính vi trc tung là mc giá, trc
hoành biu th sn lng.
2.1.2 Các nhân t nh hng ti cu
2.1.2.1 Tác đng ca giá ti lng cu
1. ng cu : Là đng biu din mi quan h gia giá c và lng cu trên trc to
đ trc tung là giá, trc hoành là lng cu.
ng cu minh ho tác đng ca giá ti lng cu. Khi giá ca th trng gim xung
t P
1
ti P
2,
thì lng cu tng lên t Q
1

đn Q
2
.

Phn ng ca lng cu đi vi s thay đi
ca giá đc minh ha trên đng cu D và các nhà kinh t gi đó là s vn đng dc theo
đng cu.
2. Lut cu: Vi hàng hoá thông thng khi giá c tng thì lng cu gim và ngc
li.
Các nhà kinh t coi lut cu là mt trong nhng phát minh quan trng ca kinh t hc:
Ngi tiêu dùng s mua nhiu hàng hoá hoc dch v hn nu nh giá ca hàng hoá hoc dch
v gim xung. Theo nh lut cu thì đng cu là đng nghiêng xung v phía bên phi
nh minh ho trên hình 2.1.
P

P
1

P
2

D

Q
1
Q
2
Q
Hình 2.1: Quan h gia giá c và lng cu
Chng 2: Lý thuyt cung – cu



21
2.1.2.2 Tác đng ca các yu t khác ti cu
Trc ht chúng ta xem xét các yu t ch yu ngoài giá ca bn thân hàng hoá tác
đng đn cu đó là: thu nhp, th hiu, giá ca các hàng hoá liên quan, thông tin, s lng
ngi tiêu dùng, quy đnh ca chính ph…
1.Thu nhp
Là mt trong nhng yu t quan trng nht quyt đnh mua gì và bao nhiêu đi vi
ngi tiêu dùng vì thu nhp quyt đnh kh nng mua ca ngi tiêu dùng. Mt nhà thng kê
hc ngi c tên là Ernst Engel đã nghiên cu c cu chi tiêu ca các h gia đình và phát
biu mi quan h gia thu nhp và cu đi vi hàng hoá thành quy lut Engel. Quy lut này
đc các nhà kinh t khác tha nhn và là mt trong nhng quy lut kinh t quan trng. Da
vào mi quan h gia thu nhp và cu đi vi hàng hoá và dch v, Engel chia các loi hàng
hoá nh sau:
- i vi đa s hàng hoá và dch v, khi thu nhp tng lên thì cu di vi chúng tng lên
và ngc li. Các hàng hoá đó đc gi là các hàng hoá thông thng. Trong hàng hoá thông
thng li có hàng hoá thit yu và hàng hoá xa x. Hàng hoá thit yu là các hàng hoá đc
cu nhiu hn khi thu nhp tng lên nhng s tng cu là tng đi nh hoc xp x nh s
tng ca thu nhp. Ví d, các hàng hoá nh lng thc, thc phm thng đc coi là hàng
hoá thit yu. Khi thu nhp ca bn tng lên 10 ln chng hn, có l chi tiêu cho lng thc s
nhiu lên nhng không nhiu ln đn nh vy. Các hàng hoá xa x là các hàng hoá đc cu
tng đi nhiu khi thu nhp ca bn tng lên. i du lch, mua bo him, chi tiêu cho giáo
dc t nhân thng là các ví d kinh đin v hàng hoá xa x.
- i vi mt s hàng hoá và dch v, khi thu nhp tng lên ngi tiêu dùng mua ít đi và
ngc li. Các hàng hoá đó có tên gi là hàng hoá cp thp. Ví d trong thi bao cp chúng ta
thng phi n đn go và ngô hoc khoai. Ngày nay, khi thu nhp cao lên vic tiêu dùng
ngô, khoai gim xung.
2. Th hiu
Là ý thích ca con ngi. Th hiu xác dnh chng loi hàng hoá mà ngi tiêu dùng

mun mua. Th hiu thng rt khó quan sát và các nhà kinh t thng gi đnh là th hiu
không ph thuc vào giá ca hàng hoá và thu nhp ca ngi tiêu dùng. Th hiu ph thuc
vào các nhân t nh tp quán tiêu dùng, tâm lý la tui, gii tính, tôn giáo… th hiu cgn có
th thay đi theo thi gian và chu nh hng ln ca qung cáo. Ngi tiêu dùng thng sn
sàng b nhiu tin đ mua hàng hoá có nhãn mác ni ting và đc qung cáo nhiu.
3. Giá ca hàng hoá liên quan
Cng tác đng đn quyt đnh mua ca ngi tiêu dùng. Mi hàng hoá có hai loi hàng
hoá liên quan là hàng hoá thay th và hàng hoá b xung. Hàng hoá thay th là nhng hàng hoá
ging hàng hoá đang xem xét hoc có cùng giá tr s dng hay tho mãn cùng nhu cu ví d
nh chè và cà phê. Khi giá ca hàng hoá thay th (giá cà phê) gim xung, ngi tiêu dùng s
mua ít hàng hoá đang xem xét (chè) hn. Hàng hoá b xung là các hàng hoá đc s dng
cùng nhau ví d ô tô thì phi dùng vi xng, dch v đin thoi đi kèm vi máy đin thoi.
4. S lng ngi tiêu dùng
Chng 2: Lý thuyt cung – cu


22
Hay quy mô th trng là mt trong nhng nhân t quan trng xác đnh lng tiêu
dùng tim nng. Th trng càng nhiu ngi tiêu dùng thì cu tim nng s càng ln.Ví d rõ
nht là th trng Trung Quc vi hn 1 t dân luôn là th trng tim nng ca các hãng sn
xut trên th gii. Rt nhiu hãng đã đu t vào Trung Quc đ khai tác th trng tim nng
này.
5. C ch chính sách ca nhà nc:
Khi nhà nc đa các chính sách kinh t v mô thì s nh hng trc tip hoc gián tip
ti hành vi ca ngi tiêu dùng do đó nh hng ti cu.Ví d nh nhà ngi tng thu nhp
khu xe ô tô c ti 600% thì giá bán xe ô tô c s tng và do đó ngi tiêu dùng s mua đc
ít xe ô tô c hn.
6. Các k vng
Cu đi vi hàng hoá hoc dch v s thay đi ph thuc vào các k vng (s mong
đi) ca ngi tiêu dùng. Nu ngi tiêu dùng k vng rng giá ca hàng hoá s tng lên

trong tng lai thì h s mua nhiu hàng hoá đó hn ngay bây gi. Con ngi có các k vng
v thu nhp, th hiu, s lng ngi tiêu dùng. Tt c các k vng đó đu tác đng đn cu
hàng hoá.
Khi các nhân t khác thay đi nh hng đn cu làm cho đng cu dch chuyn. Nu
các nhân t thay đi làm cho lng cu gim thì đng cu s dch chuyn xung di và
sang trái ( D sang D
1
), còn khi các nhân t khác thay đi làm cho lng cu tng thì làm cho
đng cu dch chuyn sang phi hoc lên trên ( D sang D
2
). iu này đc mô t trên hình
2.2
Nh vy, khi phân tích tác đng ca mt yu t nào đó đn lng cu, chúng ta phi
phân bit s vn đng dc theo đng cu và s dch chuyn ca đng cu. S thay đi giá
ca bn thân hàng hoá gây ra s vn đng dc theo đng cu còn s thay đi ca bt c yu
t nào ngoài giá ca hàng hoá đó gây ra s dch chuyn ca đng cu.

P


P
1

D
1
D D
2
P
2





0 Q
1
Q
2
Q
Hình 2.2 : nh hng ca các nhân t khác ti cu
Chng 2: Lý thuyt cung – cu


23
2.1.3. Hàm cu
Khái nim: Cu là mt hàm s biu din mi quan h gia lng cu và các nhân t
nh hng ti cu
Qua nghiên cu các yu t ca cu chúng ta có th biu din mi quan h gia lng
cu đi vi hàng hoá và các yu t nh hng di dng hàm s tng quát sau:
Q
D
= f (P
x
, Py, Pz, I, Ntd, CP, E...)
Trong đó:
1. Q
dx
:Lng cu đi vi hàng hoá X
2. P
x
: Giá ca lng hàng hoá X

3. P
y
:Giá ca lng hàng hoá Y
4. P
z
: Giá ca lng hàng hoá Z
5. I: Thu nhp ca ngi tiêu dung
6. N
td
:S lng ngi tiêu dung
7. CP: Các chính sách v mô
8. E : K vng ca ngi tiêu dùng
….
2.1.4. Cu cá nhân, cu th trng
1. Cu cá nhân: Cu cá nhân là cu ca mt ngi tiêu dùng đi vi hàng hoá hoc dch
nào đó trên th trng
2.Cu th trng: là tng mc cu cá nhân ng vi tng mc giá
Nu chúng ta bit đc đng cu ca các cá nhân tiêu dùng riêng bit thì làm cách nào
đ xác đnh tng cu ca h? Tng lng cn ti mt mc giá đã cho bng tng lng cu ca
tt c ngi tiêu dùng ti mc giá đó. Gi s mt trng hp đn gin nht là mt th trng
ch có hai ngi tiêu dùng vi các hàm cu tng ng ca h là Q
1
=f
1
(p) và Q
2
=f
2
(p). Ti
mc giá P

1
ngi tiêu dùng 1 mua Q
1
còn ngi tiêu dùng 2 mua Q
2
thì lng tng cu ca c
hai (th trng) s là mng các lng cu riêng bit ca mi ngi tiêu dùng.
Q = Q
1
+ Q
2
= f
1
(p) + f
2
(p)
Lu ý ràng vic cng các lng cu li vi nhau ch có ngha khi c hai ngi tiêu dùng
cùng gp mt mc giá. iu này có th thy rõ qua hình 2.3.

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay
×