Tải bản đầy đủ (.pdf) (220 trang)

(Luận văn thạc sĩ) dạy học tích hợp mô đun công nghệ sản xuất nghề may thời trang hệ trung cấp trường cao đẳng nghề đồng nai

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (7.39 MB, 220 trang )

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
TRẦN THỊ ĐAN THANH

DẠY HỌC TÍCH HỢP MƠ ĐUN CƠNG NGHỆ SẢN XUẤT
NGHỀ MAY THỜI TRANG HỆ TRUNG CẤP
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐỒNG NAI

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

S KC 0 0 4 1 0 1

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
------*****------

LUẬN VĂN THẠC SĨ
TRẦN THỊ ĐAN THANH

DẠY HỌC TÍCH HỢP MƠ ĐUN CƠNG NGHỆ
SẢN XUẤT NGHỀ MAY THỜI TRANG HỆ
TRUNG CẤP TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐỒNG NAI

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401



Hướng dẫn khoa học:
TS. NGUYỄN TRẦN NGHĨA

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 11/2013


LỜI CAM ĐOAN

Tơi cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ cơng trình nào khác.

Tp. Hồ Chí Minh, ngày ……tháng …..năm 2013
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

Trần Thị Đan Thanh

ii


LỜI CẢM ƠN
Người nghiên cứu xin chân thành cảm ơn đến:
Thầy TS. Nguyễn Trần Nghĩa – Hiệu trưởng trường Cao Đẳng Nghề Tp HCM
đã hướng dẫn khoa học. Thầy đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tạo mọi điều kiện thuận
lợi cho tơi trong suốt q trình làm đề tài.
Thầy TS. Nguyễn Văn Tuấn – Trưởng khoa Sư Phạm Kỹ Thuật – ĐHSPKT Tp
HCM
Cô PGS.TS. Võ Thị Xuân – Cố vấn học tập
Quý Thầy Cô đã phản biện đề tài cho những lời nhận xét quý báu.

Ban Giám Hiệu, Cô Nguyễn Thị Hoa – Trưởng khoa May Thời Trang, cùng
toàn thể giáo viên khoa May Thời Trang trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai đã giúp
đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.
Ban Giám Hiệu trường Trung Cấp Nghề Hịa Bình.
Các anh chị lớp Cao học Giáo Dục Học 19B đã hỗ trợ, đóng góp ý kiến quý báu,
chia sẻ kinh nghiệm làm việc.
Xin cảm ơn đến gia đình đã tạo điều kiện tốt nhất trong suốt quá trình học và
nghiên cứu đề tài.
Xin chân thành cảm ơn!

Người nghiên cứu
Trần Thị Đan Thanh

iii


TÓM TẮT
Nước ta đang trên bước đường chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nền kinh tế thị
trường. Việc chuyển đổi này đang đặt ra những vấn đề lớn đối với đào tạo nguồn
nhân lực. Đào tạo tham gia vào thị trường với tư cách là nhà cung ứng nguồn lao
động. Do đó, các nhà giáo dục phải đào tạo được đội ngũ lao động chất lượng cao,
đáp ứng được yêu cầu của thực tế sản xuất. Vì vậy, việc đổi mới nội dung chương
trình đào tạo, phương pháp dạy học là vấn đề cần thiết và cấp bách.
Thời gian gần đây, dạy học tích hợp đã và đang được các cơ sở dạy nghề trên
toàn quốc chú trọng. Đây là một trong những giải pháp nhằm góp phần nâng cao
chất lượng đào tạo nghề trong xu hướng đổi mới giáo dục ở Việt Nam. Vì thế,
người nghiên cứu chọn đề tài “Dạy học tích hợp mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất
nghề May Thời Trang hệ trung cấp trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai” để
nghiên cứu, với mục tiêu phân tích, tổng hợp và thực nghiệm phương pháp dạy học
tích hợp nhằm góp phần đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao cho

ngành may Việt Nam.
Đề tài gồm 3 phần: phần mở đầu, phần nội dung, kết luận và kiến nghị
Phần mở đầu: Lý do chọn đề tài, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu, khách thể và
đối tượng nghiên cứu, giới hạn đề tài, giả thuyết nghiên cứu và phương pháp nghiên
cứu.
Phần nội dung:
Chương 1: Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở thực tiễn về vấn đề nghiên cứu
Chương 3: Dạy học tích hợp mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất nghề May Thời
Trang hệ trung cấp tại trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai.
Kết luận và kiến nghị
Kết quả nghiên cứu của đề tài:

iv


-

Từ cơ sở lý luận về dạy học tích hợp và kết quả khảo sát thực tiễn tại cơ sở
nơi người nghiên cứu thực hiện, người nghiên cứu cơ cấu nội dung mô đun
Công Nghệ Sản Xuất thành các bài dạy tích hợp và đưa ra phương pháp dạy
học theo hướng tích hợp để áp dụng tại cơ sở.

-

Thiết kế hoạt động dạy và học theo hướng tích hợp cho mô đun Công Nghệ
Sản Xuất

-


Xây dựng và áp dụng dạy thực nghiệm 02 bài trong mô đun Công Nghệ Sản
Xuất. Bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định trong việc phát huy tính
tích cực, chủ động, tư duy sáng tạo của người học. Góp phần hình thành
năng lực hành nghề và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn
sản xuất ở người học.

v


MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................. 1
1.1. Lý do khách quan .......................................................................................... 1
1.2. Lý do chủ quan ............................................................................................. 2
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................ 3
2.1. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 3
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ..................................................................... 4
3.1. Khách thể nghiên cứu.................................................................................... 4
3.2. Đối tượng nghiên cứu.................................................................................... 4
4. Giả thuyết nghiên cứu ......................................................................................... 4
5. Giới hạn nội dung nghiên cứu ............................................................................. 4
6. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 4
PHẦN NỘI DUNG ................................................................................................... 6
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU...................................... 6
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ................................................................................ 6
1.1.1. Trên Thế giới ............................................................................................. 6
1.1.2. Ở Việt Nam ................................................................................................ 7
1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài ........................................................ 8

1.2.1. Tích hợp ..................................................................................................... 8
1.2.2. Dạy học tích hợp ........................................................................................ 8
1.2.3. Mục tiêu, kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hiện .................................... 9
1.2.4. Phương pháp dạy học ............................................................................... 11
1.2.5. Bài giảng tích hợp .................................................................................... 12
1.2.6. Thiết kế dạy học ....................................................................................... 12
1.3. Mục tiêu của dạy học tích hợp ........................................................................ 12

viii


1.4. Mục đích của dạy học tích hợp ....................................................................... 13
1.5. Quan điểm tích hợp trong giáo dục ................................................................. 13
1.5.1. Tích hợp về chương trình ......................................................................... 13
1.5.2. Tích hợp về nội dung................................................................................ 15
1.5.3. Tích hợp về phương pháp ......................................................................... 16
1.5.3.1. Quan điểm về phương pháp dạy học theo hướng tích hợp .................. 16
1.5.3.2. Lựa chọn phương pháp dạy học tích hợp ............................................ 23
1.6. Đặc điểm của bài dạy tích hợp ........................................................................ 25
1.7. Tiến trình tổ chức dạy học theo hướng tích hợp .............................................. 28
1.8. Các điều kiện cơ bản tiến hành tổ chức giảng dạy tích hợp ............................. 29
1.9. Giáo án tích hợp ............................................................................................. 31
1.10. Tổ chức đánh giá bài giảng tích hợp ............................................................. 36
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ......................................................................................... 38
Chương 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ................................ 39
2.1. Tổng quan về trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai: ........................................... 39
2.1.1. Sự hình thành và phát triển trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai: ................ 39
2.1.2. Các ngành nghề đào tạo của trường: ......................................................... 39
2.2. Giới thiệu chương trình mơ đun Công Nghệ Sản Xuất.................................... 40
2.3. Khảo sát thực trạng giảng dạy và học tập mô đun Công Nghệ Sản Xuất tại

trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai ......................................................................... 41
2.3.1. Mục tiêu và nhiệm vụ khảo sát ................................................................. 41
2.3.1.1.Khảo sát học sinh đã và đang học mô đun Công Nghệ Sản Xuất ......... 41
2.3.1.2.Khảo sát giáo viên đã và đang giảng dạy mô đun Công Nghệ Sản
Xuất................................................................................................................ 42
2.3.2. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 42
2.3.3. Tổng hợp, phân tích và đánh giá kết quả .................................................. 43
2.3.3.1. Đối với học sinh ................................................................................. 43
2.3.3.2. Đối với giáo viên ................................................................................ 52
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ......................................................................................... 63

ix


Chương 3: DẠY HỌC TÍCH HỢP MƠ ĐUN CƠNG NGHỆ SẢN XUẤT NGHỀ
MAY THỜI TRANG HỆ TRUNG CẤP TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ
ĐỒNG NAI .............................................................................................................. 64
3.1. Mục tiêu dạy học của mô đun Công Nghệ Sản Xuất ....................................... 64
3.2. Thiết kế các bài dạy tích hợp trong mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất .................. 65
3.3. Thiết kế hoạt động dạy học tích hợp ............................................................... 67
3.4. Thực nghiệm sư phạm .................................................................................... 89
3.4.1. Mục đích thực nghiệm.............................................................................. 89
3.4.2. Đối tượng thực nghiệm............................................................................. 90
3.4.3. Nội dung thực nghiệm .............................................................................. 90
3.4.4. Phương pháp kiểm tra- đánh giá kết quả thực nghiệm .............................. 90
3.5. Nhận xét, đánh giá kết quả thực nghiệm ......................................................... 90
3.5.1. Kết quả của chuyên gia về bài giảng tích hợp ........................................... 90
3.5.2. Kết quả của giáo viên dự giờ về bài giảng tích hợp .................................. 94
3.5.3. Kết quả khảo sát hoạt động học của học sinh sau khi dạy thực nghiệm ..... 96
3.5.4. Kết quả bài thi của học sinh sau khi thực nghiệm ....................................101

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ........................................................................................112
PHẦN KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ.........................................................................113
TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................................................115

x


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Các từ viết tắt

Các từ viết đầy đủ

1

LĐTB & XH

Lao động thương binh và xã hội

2

NXB

Nhà xuất bản

3

CBT


Compatency base training

4

GV

Giáo viên

5

TL

Tỉ lệ

6

SL

Số lượng

7

UBND

Ủy ban nhân dân

xi


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
1.1. Lý do khách quan
Bước sang thế kỉ XX xuất hiện những khoa học liên ngành, giao ngành, hình
thành những lĩnh vực tri thức đa ngành, liên ngành. Khoa học tự nhiên đã chuyển từ
tiếp cận “phân tích- cấu trúc” sang tiếp cận “tổng hợp- hệ thống”.
Sự phát triển của khoa học đang phân hóa sâu, việc tích hợp liên mơn, liên
ngành ngày càng rộng. Việc giảng dạy các khoa học trong nhà trường phải phản ánh
sự phát triển hiện đại của khoa học, vì vậy khơng thể tiếp tục giảng dạy các khoa
học như là những lĩnh vực tri thức riêng rẽ. đồng thời, khối tri thức khoa học ngày
càng gia tăng nhanh chóng mà thời gian học trong nhà trường có hạn, nên phải
chuyển từ dạy các môn học riêng rẽ sang dạy tích hợp.
Ở nước ta, sự phát triển khoa học kỹ thuật công nghệ cùng với thực tiễn của
Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa, địi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính vì
điều này đã tạo sức ép đối với đào tạo, phát triển nguồn nhân lực.
Trong đào tạo nghề của Việt Nam trong những năm qua đã khơng ngừng đổi
mới về hệ thống, chương trình, nội dung và phương pháp nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục nghề nghiệp.
Bộ LĐTB & XH đã ban hành chương trình đào tạo theo năng lực thực hiện. Đây
là cơ sở pháp lý để các trường dạy nghề thực hiện đổi mới phương thức đào tạo.
Chủ trương này nhằm làm cho quá trình đào tạo gắn liền với thực tế sản xuất, đáp
ứng nhu cầu của xã hội về nguồn nhân lực chất lượng cao. Cụ thể như sau:
-

Tại Điều 19, Điều 26 Luật dạy nghề 2006 về phương pháp dạy học
“phương pháp dạy nghề phải kết hợp rèn luyện năng lực thực hành nghề
với trang bị kiến thức chuyên môn và phát huy tính tích cực, tự giác, năng
động, khả năng làm việc độc lập, tổ chức theo nhóm”. [5, 11]

1



-

Quyết định 58/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 9/6/2008 quy định chương
trình khung đào tạo trung cấp nghề, cao đẳng nghề. Qui định cấu trúc
chương trình đào tạo bao gồm mơn học và mơdun. Trong các môn học và
mô đun bao gồm các bài với mục tiêu được diễn đạt dưới dạng kiến thức
và kĩ năng. [5, 12]

-

Quyết đinh 62/2008/QD-BLĐTHXH ngày 4/11/2008 về hệ thống biểu
mẫu, sổ sách quản lý dạy và học trong đào tạo nghề, trong đó có mẫu
giáo án tích hợp gồm mục tiêu, hình thức tổ chức dạy học, trang thiết bị,
nội dung thực hiện. trong nội dung thực hiện gồm dẫn nhập, giới thiệu
chủ đề, giải quyết vấn đề, kết thúc vấn đề, hướng dẫn tự học. [5, 12]

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện xảy ra nhiều bất cập. Bên cạnh việc xác
định mục tiêu, nội dung không phản ánh được yêu cầu thực tiễn thì việc lựa chọn
phương pháp dạy học trong đào tạo dạy nghề chưa hợp lý dẫn đến sự tách biệt giữa
lý thuyết và thực hành. Chính những hạn chế đó cùng với xu hướng đổi mới giáo
dục ở Việt Nam, quan điểm dạy học theo hướng tích hợp đã được chú trọng.
1.2. Lý do chủ quan
Dạy học tích hợp là xu hướng dạy học hiện đại. Xu hướng này đã và đang
được các nước trên thế giới áp dụng, trong đó có Việt Nam. Việc dạy học tích hợp
làm cho q trình học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống hằng
ngày, làm cho nhà trường gắn với thực tiễn cuộc sống. Trong dạy nghề quan điểm
đổi mới chất lượng dạy học là trang bị cho người học các năng lực thực hiện nhiều
hơn là những tri thức có tính chất tái hiện. Chương trình được thiết kế theo quan
điểm kết hợp môn học và mô đun kỹ năng nghề.

Để thực hiện quan điểm dạy học theo hướng tích hợp thì chương trình đào
tạo được thiết kế theo mơ đun năng lực thực hiện và phương pháp dạy học theo
hướng tích hợp. Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là cách thức thực hiện
quá trình dạy và học, là sự phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy học vào trong
bài dạy, nhằm đạt mục tiêu năng lực hành nghề ở người học.

2


Trong đào tạo nghề May Thời Trang, việc thiết kế, áp dụng phương pháp dạy
học theo hướng tích hợp, tổ chức dạy học theo hướng tích hợp trong các mơ đun
chuyên môn nghề là rất cần thiết, đặc biệt là mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất. Vì khi
gắn kết giữa dạy học lý thuyết chuyên môn ứng dụng ngay vào thực hành, luyện tập
thì mới hình thành năng lực hành nghề nhất định cho người học. Qua đó hình thành
ở người học năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn và có thể huy động kiến
thức, kỹ năng để giải quyết một cách hữu ích tình huống khó khăn trong thực tế sản
xuất ngành May.
Chính vì những lý do trên, người nghiên cứu đã chọn đề tài “ Dạy học tích
hợp mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất nghề May Thời Trang hệ trung cấp trường
Cao Đẳng Nghề Đồng Nai” để thực hiện. Với mục đích góp phần nhỏ trong việc
nâng cao chất lượng dạy nghề May Thời Trang và để tạo ra nguồn lực có trình độ
tay nghề nhất định cung cấp cho lĩnh vực may mặc.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là dạy học tích hợp mô đun Công Nghệ Sản
Xuất nghề May Thời Trang hệ Trung Cấp tại trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu, người nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau:
-


Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học tích hợp

-

Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học tại trường Cao đẳng Nghề Đồng Nai

-

Dạy học tích hợp mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất nghề May Thời Trang hệ
Trung Cấp trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai
+ Cơ cấu nội dung chương trình mơ đun Công Nghệ Sản Xuất tại trường
Cao Đẳng Nghề Đồng Nai theo hướng tích hợp
+ Thực nghiệm dạy học tích hợp mô đun Công Nghệ Sản Xuất tại trường
Cao Đẳng Nghề Đồng Nai

3


3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
-

Nội dung chương trình mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất

-

Hoạt động dạy và học mô đun Công Nghệ Sản Xuất tại trường Cao Đẳng
Nghề Đồng Nai.

3.2. Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học tích hợp cho mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất nghề May
Thời Trang hệ Trung Cấp tại trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Chương trình khung nghề May Thời Trang hệ Trung Cấp đã được xây dựng
thành mô đun, nhưng chưa phù hợp về cấu trúc, mục tiêu, nội dung.
Phương pháp dạy học mà giáo viên áp dụng cho mô đun Công Nghệ Sản Xuất
chưa phát huy cao tính tích cực của học sinh, hình thành năng lực hành nghề ở
người học.
Nếu việc thiết kế và tiến hành dạy học tích hợp mơ đun Cơng Nghệ Sản Xuất
một cách khoa học, đầy đủ thì sẽ:
-

Phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của người học, hình thành và phát
triển năng lực hành nghề ở người học.

-

Tăng cường năng lực giải quyết vấn đề thực tế ở người học.

5. Giới hạn nội dung nghiên cứu
Trong đề tài này, người nghiên cứu tập trung vào việc nghiên cứu phương pháp
dạy học theo hướng tích hợp và tiến hành thực nghiệm sư phạm ở một số bài giảng
tích hợp để kiểm chứng giả thuyết.
6. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài này, người nghiên cứu thực hiện các phương pháp nghiên cứu sau:
-

Phương pháp nghiên cứu và thu thập tài liệu: phân tích q trình dạy và học,
thu thập thơng tin liên quan dạy học tích hợp


4


-

Phương pháp quan sát: hoạt động dạy- học của giáo viên và học sinh tại
trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai

-

Phương pháp điều tra- bút vấn: sử dụng bảng câu hỏi để khảo sát hoạt động
dạy và học tại trường Cao Đẳng Nghề Đồng Nai

-

Phương pháp xử lý số liệu: kết quả khảo sát được xử lý dựa trên cơ sở thống
kê toán học đưa ra kết quả về hiệu quả dạy học tích hợp

-

Phương pháp chun gia: thơng qua hoạt động trao đổi lấy ý kiến những
người chuyên môn

-

Phương pháp thực nghiệm: áp dụng vào thực tế để kiểm chứng giả thuyết
ban đầu.

5



PHẦN NỘI DUNG
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN

CỨU
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Trên Thế giới
Từ thế kỉ XV đến thế kỷ XIX, các khoa học tự nhiên đã nghiên cứu giới tự nhiên
tư duy phân tích, mỗi khoa học tự nhiên nghiên cứu một dạng vật chất, một hình
thức vận động của vật chất trong tự nhiên. Nhưng sang thế kỉ XX đã xuất hiện
những khoa học liên ngành, giao ngành, hình thành những lĩnh vực tri thức đa
ngành, liên ngành.
Tháng 9/1968, Hội đồng liên quốc gia về giảng dạy khoa học, với sự bảo trợ của
UNESCO đã tổ chức tại Varna ( Bungari) về việc vì sao phải dạy tích hợp các khoa
học và thảo luận dạy học tích hợp các khoa học là gì.
Tháng 4/1973 UNESCO lại tổ chức Hội nghị đào tạo giáo viên để dạy học tích
hợp các khoa học tại đại học tổng hợp Maryland.
Với xu hướng phát triển của khoa học ngày càng phân hóa sâu, dạy học tích hợp
đã và đang được nghiên cứu sâu rộng ở các cơng trình nghiên cứu đã được cơng bố
như:
-

Meyer Weinberg (1968), Integrated education.

-

Shoemaker (1989), Integrative Education : A Curriulum for the Twenty First
Century.

-


Krogh (1990), The Integrated Early Childhood Curriculum.

-

Xavier Roegirs(1996), Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển
các năng lực ở nhà trường (biên dịch: Đào Ngọc Quang, Nguyễn Ngọc Nhị).

-

Bill Lucas, Ellen Spencer, Guy Claxton (12/2012), How to teach vocational
education: A theory of vocational pedagogy.

6


1.1.2. Ở Việt Nam
Ở Việt Nam, Thời Pháp thuộc, quan điểm tích hợp được thể hiện trong một số
mơn ở trường tiểu học. Từ những năm 1987, việc nghiên cứu xây dựng các mơn
theo quan điểm tích hợp đã được thực hiện.
Trong những năm đầu của thế kỉ XXI, quan điểm tích hợp đã ảnh hưởng tới
giáo dục Việt Nam. Điều này được thể hiện một phần trong chương trình và sách
giáo khoa tiểu học.
Ngày nay, quan điểm tích hợp được nghiên cứu sâu rộng từ giáo dục bậc tiểu
học, bậc trung học đến bậc trung cấp nghề, bậc cao đẳng nghề và đại học. Dạy học
tích hợp đã được nghiên cứu, vận dụng ở một số cơng trình nghiên cứu mà người
nghiên cứu đã tìm hiểu được:
-

Dương Tiến sỹ (2002), Phương thức và ngun tắc tích hợp các mơn nhằm

nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, Tạp chí giáo dục, số 26.

-

Nguyễn Văn Khải(2008), Vận dụng tư tưởng sư phạm tích hợp vào dạy học
vật lý ở trường trung học phổ thông để nâng cao chất lượng giáo dục học
sinh, Báo cáo tổng kết đề tài khoa học cấp Bộ.

-

PGS. TS Đỗ Hồng Thái (2011), Tài liệu hướng dẫn dạy học tích hợp trong
dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, Đề tài khoa học và công nghệ
cấp Bộ trọng điểm, đại học Thái Nguyên.

-

Đinh Xuân Giang (2009), Vận dụng tư tưởng sư phạm tích hợp trong dạy
học một số kiến thức về “ chất khí” và “ cơ sở của nhiệt động lực học” (Vật
lý 10- cơ bản) nhằm phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của
học sinh, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học Thái Nguyên.

-

Phan Gia Phước(2012), Tổ chức dạy học môn Access theo hướng tích hợp
tại trường cao đẳng Nghề Thủ Đức, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học
Sư Phạm Kỹ Thuật Tp HCM.
Trong các cơng trình nghiên cứu trên, các tác giả đã đi sâu vào từng khía cạnh

của chương trình giáo dục về đổi mới phương pháp, tổ chức dạy học nhằm phát


7


huy tính tích cực, tự lực, chủ động của người học trong quá trình nhận thức. Những
năm gần đây, việc nghiên cứu và vận dụng quan điểm dạy học theo hướng tích hợp
trong đào tạo nghề cũng được chú trọng. Tuy nhiên, để triển khai cụ thể và rộng rãi
ở từng cơ sở dạy nghề vẫn đang còn gặp nhiều vấn đề cần được nghiên cứu. Vì thế,
người nghiên cứu quyết định chọn đề tài “Dạy học tích hợp mơ đun Cơng Nghệ
Sản Xuất nghề May Thời Trang trình độ trung cấp tại trường Cao Đẳng Nghề
Đồng Nai” để nghiên cứu.
1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
1.2.1. Tích hợp
Theo từ điển tiếng Việt: tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp”.
[7, 3 ]
Theo từ điển giáo dục học, NXB Từ điển Bách Khoa (2001): tích hợp là
“hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh
vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”. [7, 3]
Theo từ điển Oxford Advanced Learner’s Dictionary: Integration nghĩa là sự
kết hợp những phần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể. Những phần,
những bộ phận này có thể khác nhau nhưng thích hợp với nhau [31, 798]
Theo từ điển Macmillan Essential: Integration nghĩa là sự kết nối hay kết hợp
hai hay nhiều thứ để chúng thành một thể thống nhất hiệu quả. [30, 377]
Theo Dương Tiến Sỹ: “tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống
các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống
nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong mơn
học đó”.[18, 27]
Như vậy, tích hợp khơng chỉ đơn giản là sự kết hợp các thành phần mà là sự
gắn kết các thành phần tạo ra một tổng thể thống nhất, phù hợp và hiệu quả.
1.2.2. Dạy học tích hợp
Theo Xaviers Roegirs: “khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về q

trình học tập trong đó tồn thể các q trình học tập góp phần hình thành ở học

8


sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh
nhằm phục vụ cho q trình học tập tương lai, hoặc hịa nhập học sinh vào cuộc
sống lao động. Khoa sư phạm tích hợp làm cho q trình học tập có ý nghĩa.”
[35,73]
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Khải: dạy học tích hợp tạo ra các tình huống liên
kết tri thức các mơn học, đó là cơ hội phát triển năng lực của học sinh. Khi xây
dựng các tình huống vận dụng kiến thức, học sinh sẽ phát huy được năng lực tự lực,
phát triển tư duy sáng tạo. [13, 2]
Như vậy có thể hiểu dạy học tích hợp là vừa dạy lý thuyết vừa dạy thực hành
trong một bài dạy ở cùng không gian cùng thời gian nhằm hình thành năng lực hành
nghề ở người học. Lý thuyết và thực hành được lồng ghép, đan xen với nhau trong
bài dạy sao cho tạo thành một thể thống nhất. Đồng thời nội dung và hoạt động dạyhọc được gắn kết với các tình huống thực tế nghề nghiệp.
1.2.3. Mục tiêu, kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hiện
Mục tiêu
Theo từ điển Tiếng Việt: “mục tiêu là đích cần đạt tới để thực hiện nhiệm vụ”.
[2, tr 627]
Theo R.F Mager: mục tiêu dạy học là một lời phát biểu mô tả về kết quả
những sự thay đổi có tính mong muốn ở người học sau q trình dạy học. [25, 27]
Theo Chr. Moeller: mục tiêu dạy học là sự mô tả về trạng thái người học sau
quá trình dạy học đạt được. [25, 27]
Theo S. Bloom: “Nói đến mục tiêu dạy học là chúng tơi muốn nói đến lối phát
biểu rõ ràng về các phương thức theo đó chúng ta có thể mong đợi tạo nên sự thay
đổi hành vi ở học sinh thông qua dạy học. Nghĩa là các phương thức theo đó học
sinh thay đổi kiến thức (tư duy), tình cảm,và động cơ tâm lý hóa (kỹ năng kỹ xảo)”.
[25, 27]

Theo Xavier Roegiers: “ một mục tiêu là tác động của một kỹ năng lên một nội
dung” [35, tr 89]
Mục tiêu = (kĩ năng) x (nội dung)

9


Tóm lại mục tiêu dạy học là sự mơ tả trạng thái mong muốn ở người học gồm
hành vi và nội dung sau quá trình dạy học cần đạt được.Mục tiêu dạy học chính là
mục tiêu cho q trình dạy học. Q trình dạy học có thể là q trình dạy một phần
bài dạy, một bài, một môn học hay cả q trình đào tạo.Mục tiêu dạy học chính là
mục tiêu đào tạo, mục tiêu của một môn học cụ thể nào đó, hoặc một phần của một
chương trình mơn học hoặc một bài dạy hay một phần bài giảng. [25, 27]
Kỹ năng
Theo từ điển Oxford Advanced Learner’s Dictionary: kỹ năng là khả năng để
thực hiện tốt một hoạt động hay cơng việc nào đó, đặc biệt là thơng qua luyện tập để
có được.[31, 1443]
Trong tiếp cận đào tạo theo năng lực thực hiện (CBT) thì kỹ năng là khả năng
sử dụng các công cụ lao động và tư liệu sản xuất để làm ra sản phẩm/ bán thành
phẩm theo tiêu chuẩn kỹ thuật. [7, 8]
Như vậy, kỹ năng là khả năng của con người thực hiện được một hoạt động
nào đó đạt hiệu quả.
Năng lực
Năng lực (competency) gốc tiếng La tinh là competentia, năng lực được hiểu
theo nhiều nghĩa khác nhau. Năng lực là sự thực hiện các chức năng một cách an
toàn và hiệu quả tại nơi làm việc.
Theo Xavier Roegiers: “ năng lực là sự tích hợp các kỹ năng tác động một
cách tự nhiên lên các nội dung trong một loại tình huống cho trước để giải quyết
những vấn đề do những tình huống này đặt ra” [35, 91]
Năng lực = { kỹ năng x nội dung} x tình huống

= { mục tiêu} x tình huống
Trong lĩnh vực sư phạm nghề theo TS Nguyễn Văn Tuấn năng lực được hiểu
là: “khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các
nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề
nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm
cũng như sự sẵn sàng hành động”. [21, 7]

10


Năng lực thực hiện
Năng lực thực hiện là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công
việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra. [7, 5]
Năng lực thực hiện được coi như là sự tích hợp của kiến thức- kỹ năng- thái độ
làm thành khả năng thực hiện một công việc sản xuất và được thể hiện trong thực
tiễn sản xuất. [7, 5]
1.2.4. Phương pháp dạy học
“Phương pháp” theo tiếng Hy Lạp là Methodos, nguyên văn là con đường,
cách thức vận động của một sự vật hiện tượng đi tới một cái gì đó, nghĩa là cách
thức đạt tới mục đích. [23, 86]
Phương pháp là hình thức vận động bên trong của nội dung. [25, 46]
Phương pháp là cách thức, con đường để đạt tới mục tiêu nhất định, giải quyết
những nhiệm vụ nhất định. [25, 46]
Như vậy, phương pháp bao giờ cũng được xây dựng trên cơ sở của đối tượng
nhất định, xuất phát từ mục tiêu để tìm ra phương pháp hành động. Xuất phát từ
mục tiêu để tìm ra phương pháp hành động. [25, 46]
Tóm lại đối tượng nào thì mục tiêu đó và phương pháp tương ứng.
Theo Bách khoa tồn thư của Liên Xơ năm 1965: “phương pháp dạy học là
cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững kiến
thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thế giới quan, phát triển năng lực nhận thức”.

[25,47]
Phương pháp dạy học là những cách thức, là con đường, là phương hướng
hành động để giải quyết vấn đề nhận thức của học sinh nhằm đạt được mục tiêu dạy
học. [25, 47]
Trong quá trình dạy học, phương pháp dạy học là một nhân tố cơ bản quan
trọng cùng với nội dung mà người học có thể chiếm lĩnh. Đây là hình thức tổ chức
giờ học của giáo viên. Để đạt được mục tiêu dạy một giờ học, giáo viên cần phải
xem xét là giờ học ấy theo bước nào và việc lĩnh hội tri thức của học sinh theo con
đường logic nào. Vậy phương pháp dạy học là các bước thực hiện của giáo viên và

11


người học trong giờ học và dạy, là cấu trúc con đường lĩnh hội theo sự vận động của
nội dung dạy học. [25, 48]
1.2.5. Bài giảng tích hợp
Bài giảng tích hợp là bài giảng trong đó có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực
hành nhằm thực hiện năng lực nào đó. Trong một mơ đun đào tạo có nhiều đơn
nguyên học tập/ bài. Mỗi bài sẽ giúp người học thực hiện được một kỹ năng trên cơ
sở vận dụng kiến thức vừa lĩnh hội để thực hiện quy trình thực hành. Bài dạy tích
hợp hướng đến hình thành năng lực: các bài dạy được thơng qua hoạt động phân
tích nghề.
1.2.6. Thiết kế dạy học
Thiết kế dạy học là quá trình q trình có tính hệ thống để biến các nguyên tắc
dạy học thành kế hoạch hoạt động dạy, hoạt động học và sử dụng, khai thác phương
tiện, tài liệu học tập. [38]
Theo tiếp cận năng lực thực hiện, thiết kế dạy học là xác định được mục tiêu dạy
học theo sát yêu cầu từ thực tiễn; là lựa chọn những nội dung sao cho vừa đủ, không
thừa, không thiếu, thể hiện sự tích hợp cao giữa lý thuyết và thực hành; là lựa chọn
phương pháp, phương tiện dạy học phát huy tính tính cực đối đa của người học,

giúp người học sau bài học thực hiện được nhiệm vụ, công việc của nghề. [38]
1.3. Mục tiêu của dạy học tích hợp
Dạy học tích hợp nhằm mục tiêu khác nhau: 1
-

Làm cho q trình học tập có ý nghĩa:
Làm cho q trình học tập có ý nghĩa bằng cách đặt các q trình đó trong

hồn cảnh có ý nghĩa đối với học sinh, để cho học sinh thấy được ý nghĩa của các
kiến thức, kỹ năng và năng lực cần lĩnh hội. Q trình học khơng cơ lập với cuộc
sống hàng ngày, khơng cịn tách biệt giữa nhà trường và thực tiễn cuộc sống. Mà
thông qua việc liên kết kiến thức từ các lĩnh vực khác nhau, cách thức khác nhau,
1

Xavier Roegiers (1996): Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường,
NXB Giáo Dục, (biên dịch: Đào Trọng Quang, Nguyễn Ngọc Nhị), trang 73

12


phương tiện khác nhau và sự đóng góp của nhiều mơn học người ta tìm cách hịa
nhập thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống.
-

Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn:
Tránh đặt tất cả các quá trình học tập ngang bằng nhau, trong quá trình dạy

học cần có sự sàng lọc, lựa chọn tri thức, kỹ năng được xem là quan trọng với quá
trình học tập, có ích trong cuộc sống hoặc là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo.
-


Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống:
Sử dụng kiến thức mà học sinh đã lĩnh hội được, tạo ra các tình huống học

tập để học sinh vận dụng kiến thức một cách sáng tạo, tự lực để hình thành người
lao động có năng lực, tự lập.
-

Lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học:
Thiết lập mối quan hệ các khái niệm đã học nhằm đảm bảo cho học sinh khả

năng huy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết có
hiệu quả các tình huống xuất hiện và có thể đối mặt với những khó khăn bất ngờ,
tình huống chưa từng gặp.
1.4. Mục đích của dạy học tích hợp
Dạy học tích hợp nhằm hướng đến các mục đích sau:2
-

Định hướng vấn đề cần giải quyết- năng lực thực hiện công việc

-

Định hướng cuộc sống thật, hoạt động nghề nghiệp thật, giải quyết những
vấn đề liên quan đến cuộc sống và nghề nghiệp.

-

Phát triển năng lực thực hiện ở người học.

-


Giảm sự trùng lặp kiến thức kỹ năng giữa các mơn học.

1.5. Quan điểm tích hợp trong giáo dục
1.5.1. Tích hợp về chương trình
Đào tạo theo năng lực thực hiện giúp cho người học có khả năng hồn thành
các nhiệm vụ, cơng việc đạt tiêu chuẩn nghề nghiệp trong hoạt động thực tiễn. Vì
vậy chương trình đào tạo theo năng lực thực hiện được cấu trúc thành các mô đun.
2

Tổng Cục Dạy Nghề (2011): Tài liệu tập huấn phương pháp biên soạn, tổ chức giảng dạy và đánh giá bài
giảng tích hợp. Tp HCM, trang 26

13


Chương trình đào tạo được thiết kế dựa trên các tiêu chuẩn năng lưc của
nghề. Để xác định được các năng lực thực hiện cần thiết đối với từng cấp trình độ
nghề, người ta phải tiến hành Phân tích nghề (Occupational Analysis). Việc phân
tích nghề thực chất là nhằm xác định được mơ hình hoạt động của người lao động,
bao hàm trong đó những nhiệm vụ (Duties) và những Cơng việc (Tasks) mà người
lao động phải thực hiện trong lao động nghề nghiệp từ đó xác định được các tiêu
chuẩn năng lực đầu ra từ các đòi hỏi của hoạt động nghề nghiệp. Chuẩn năng lực
được xác định dựa trên kết quả của phân tích nghề, phân tích chổ làm việc. Dựa trên
các chuẩn năng lực nghề người ta thiết kế chương trình đào tạo. Qui trình thiết kế
chương trình đào theo định hướng năng lực được thiết kế như sau: 3
GIAI ĐOẠN THIẾT KẾ VÀ
ĐÁNH GIÁ

GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ


Thiết kế chương
trình
5

Phân tích tình huống
1

Phân tích
2
nghề

Xác định

4

chuẩn nghề

6

Thực hiện

/cấp trình độ

7

3

Đánh giá điều chỉnh


Phân tích cơng việc

Hình 1.1: Qui trình phát triển chương trình đào tạo nghề theo định hướng năng
lực
Chương trình được thiết kế như vậy gọi là chương trình dạy học định hướng
năng lực hay cịn gọi là chương trình mơdun. Trong chương trình dạy học định
3

Nguyễn Văn Tuấn (2010): Tài liệu học tập về phương pháp dạy học theo hướng tích hợp. Đại học Sư Phạm
Kỹ Thuật. Tp HCM, trang 15

14


hướng phát triển năng lực, mục tiêu dạy học của mơdun được mơ tả thơng qua các
nhóm năng lực.
Một nghề gồm nhiều lĩnh vực, hay nhiệm vụ nghề. Nội dung đào tạo được
xây dựng thành các mô đun đào tạo tương ứng với các lĩnh vực, nhiệm vụ nghề.
Trong chương trình đào tạo theo năng lực thực hiện, các năng lực thực hiện người
học sẽ tiếp thu được trình bày dưới dạng các công việc thực hành gắn liền với thực
tế nghề nghiệp và được xác định từ việc phân tích nghề.
1.5.2. Tích hợp về nội dung
Nội dung dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ giới hạn trong
tri thức và kỹ năng chuyên môn mà gồm những nhóm nội dung nhằm phát triển các
lĩnh vực năng lực: 4

Trong đào tạo nghề theo mô đun năng lực thực hiện, tích hợp nội dung giữa lý
thuyết và thực hành, giữa lý thuyết chuyên môn và thực hành nghề. Nội dung có thể
4


Nguyễn Văn Tuấn (2010): Tài liệu học tập về phương pháp dạy học tích hợp. Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật
TP HCM, trang 11

15


×