Tải bản đầy đủ (.docx) (5 trang)

Chỉ số giá tiêu dùng CPI biểu đạt tỷ lệ lạm phát chính xác tới mức nào? pdf

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (86.83 KB, 5 trang )

Chỉ số giá tiêu dùng CPI biểu đạt tỷ lệ lạm phát chính xác tới mức
nào?
Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới xác định chỉ số giá tiêu dùng
theo công thức Laspayres: so sánh giá cả kỳ báo cáo với kỳ cơ sở. Để tính toán
người ta phải thực hiện qua 4 bước: (1): Xác định và cố định giỏ hàng hoá, dịch
vụ: qua điều tra thống kê để xác định lượng hàng hoá dịch vụ tiêu biểu mà một
người tiêu dùng điển hình mua; (2) thống kê giá cả của mỗi mặt hàng trong giỏ
hàng hoá tại mỗi thời điểm; (3) xác định chi phí bằng tiền để mua giỏ hàng hoá
bằng cách dùng số lượng nhân với giá cả của từng loại hàng hoá rồi cộng lại với
nhau; (4) lựa chọn thời kỳ gốc để làm cơ sở so sánh rồi tính chỉ số giá tiêu dùng
bằng cách so sánh chi phí để mua giỏ hàng hoá ở kỳ so sánh và kỳ gốc. Kỳ gốc
sẽ được thay đổi trong vòng từ 5 đến 7 năm tuỳ theo từng nước.
i

Như vậy, về mặt kỹ thuật, CPI phụ thuộc vào 3 nhân tố: danh mục hàng
hoá dịch vụ được chọn để đưa vào rổ tính CPI, lượng hàng hoá tiêu dùng tiêu
biểu (tỷ trọng chi tiêu cho từng loại hàng hoá dịch vụ - hay còn gọi là quyền số)
và thống kê giá cả của mỗi hàng hoá dịch vụ.
Nhân tố thứ nhất, danh mục hàng hoá dịch vụ được đưa vào rổ tính CPI:
Việc xác định danh mục hàng hoá không khó, song, việc duy trì danh mục hàng
hoá trong suốt kỳ tính toán để đảm bảo sự so sánh đồng nhất với kỳ gốc là một
vấn đề không dễ (kỳ gốc chỉ thay đổi sau từ 5 đến 7 năm). Đối với các hàng hoá
truyền thống ít thay đổi theo thời gian thì không gặp trở ngại gì lắm. Tuy nhiên,
trong thời đại khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, chu kỳ sống của nhiều sản
phẩm hàng hoá càng ngày càng rút ngắn lại thì việc chọn danh mục hàng hoá
này vào rổ CPI cần phải được cân nhắc. Một sản phẩm hàng hoá cụ thể có thể
tồn tại ở thời điểm kỳ gốc, song, đến kỳ báo cáo, đã không còn nguyên bản hoặc
mất hẳn. Chẳng hạn, chiếc điện thoại di động với một phiên bản cụ thể từ khi
xuất hiện đến khi vắng bóng trên thị trường có khi chỉ 2 – 3 năm. Trong trường
hợp đó, nếu lấy sản phẩm thay thế (phiên bản sau) để so sánh thì sự sai lệch
chắc chắn sẽ xảy ra và CPI sẽ giảm ý nghĩa so sánh. Rổ hàng hoá tính CPI của


chúng ta hiện nay có đến trên 450 mặt hàng. Những hàng hoá có vòng đời ngắn
chắc chắn chiếm tỷ lệ không nhỏ. Vì thế, cần phải có một cái nhìn khoa học và
tỷ mỷ hơn về rổ hàng hoá CPI mới có thể diễn dịch đúng về chỉ số này.
Nhân tố thứ hai, tỷ trọng tiêu dùng (quyền số) của hàng hoá hoặc nhóm
hàng hoá tiêu dùng: Đây là đại lượng khó xác định chính xác bởi thị hiếu và nhu
cầu tiêu dùng của mỗi cá nhân rất khác nhau. Người có thu nhập như nhau
nhưng tỷ trọng tiêu dùng cho hàng hoá dịch vụ không giống nhau. Cũng vẫn là
người đó và cũng vẫn thu nhập đó, nhu cầu tiêu dùng ở những độ tuổi khác
nhau là khác nhau, ở những hoàn cảnh khác nhau là khác nhau Vì vậy, để có
một quyền số tương đối, phải dùng các thủ pháp thống kê điều tra chi tiêu của
nhiều tầng lớp dân chúng kèm theo đó là tỷ trọng của các tầng lớp dân chúng
mà mẫu điều tra đại diện để xác định cơ cấu tiêu dùng. Độ chính xác của công
việc này phụ thuộc vào các mẫu điều tra và bảng điều tra, trong đó, tính rõ ràng,
dễ hiểu của bảng điều tra là một nhân tố quan trọng. Hơn nữa, trình độ hiểu biết
và thái độ của người được điều tra lại là một vấn đề. Chẳng hạn, nếu một hộ
nông dân được hỏi là mức thu nhập trung bình/năm là bao nhiêu? Phần lớn sẽ
hình dung tất cả các khoản thu nhập bằng tiền và hiện vật để trả lời; số khác thì
lại hình dung đó là phần thu nhập thu được sau khi đã trừ chi phí phân bón,
thuốc trừ sâu, giống cây trồng, vật nuôi vì thế, là số liệu thu thập được có thể
rất khác nhau. Tương tự, khi được hỏi thu nhập được chi dùng thế nào? Phần
lớn sẽ hình dung các khoản chi tiêu chủ yếu là để dùng cho ăn uống (lương
thực, thực phẩm) rồi đến những đồ dùng gia đình hàng ngày trong khi phần
lớn những hộ nghèo không phải mua lương thực, thực phẩm mà dùng chính sản
phẩm họ làm ra. Với cơ cấu chi tiêu như nhau nhưng mức độ tác động của tăng
giá sản phẩm hàng hoá đối với hộ dùng thu nhập bằng tiền để chi tiêu và hộ tiêu
dùng chủ yếu bằng chính sản phẩm họ làm ra rất khác nhau. Với hộ có thu nhập
bằng tiền để chi tiêu, nếu giá lương thực, thực phẩm tăng đồng nghĩa với mức
sống của họ giảm. Tuy nhiên, với hộ tiêu dùng chủ yếu dưới hình thức tự túc, tự
cấp, sự gia tăng của giá lương thực thực phẩm đôi khi lại cải thiện đời sống của
họ vì phần lương thực thực phẩm do tự họ làm ra và tiêu dùng không bị ảnh

hưởng bởi giá tăng, trong khi phần lương thực thực phẩm dư thừa mang bán thì
lại có thu nhập cao hơn và do đó, khả năng chi tiêu cho các đồ dùng sinh hoạt
lớn hơn (giả sử giá đồ dùng sinh hoạt không tăng hoặc tăng ít hơn giá lương
thực, thực phẩm). Do vậy, không phải sự gia tăng giá cả nào cũng đều làm cho
đời sống của các tầng lớp dân cư bị tác động xấu như nhau và điều quan trọng
hơn là quan niệm về cơ cấu chi tiêu của một bộ phận lớn dân cư là nông dân nếu
không được phản ánh một cách khoa học và đồng nhất thì trọng số tiêu dùng sẽ
không còn chính xác và tất yếu sẽ ảnh hưởng đến độ chính xác của CPI.
Nhân tố thứ 3, giá cả hàng hoá: Đây là việc làm tưởng rất đơn giản nhưng
thực chất lại là việc làm khó hơn tất cả. Sự thay đổi của giá cả dù tăng hay giảm
phải là sự thay đổi của chính hàng hoá đã được xác định ở kỳ gốc mới đem lại ý
nghĩa so sánh đích thực. Trong cuộc sống hiện đại, khi mà vòng đời sản phẩm
hàng hoá càng ngày càng rút ngắn và hàm lượng trí tuệ chứa đựng trong mỗi
sản phẩm hàng hoá ngày càng nhiều, việc xác định giá cả sản phẩm càng ngày
càng có khả năng chứa đựng những nhân tố sai lệch:
Thứ nhất: Sản phẩm hàng hoá luôn được cải tiến về tính năng, độ bền và
chất lượng, thường là phiên bản sau sẽ tạo ra giá trị sử dụng cao hơn phiên bản
trước. Sẽ có rất nhiều trường hợp khi xác định giá cả của hàng hoá, người làm
công tác thống kê giá không để ý đến chi tiết này và đã lấy giá của sản phẩm
mới để so sánh. Việc làm này thực chất đã thổi phồng sự thay đổi của giá cả sản
phẩm hàng hoá vì đi đôi với việc cải tiến và nâng cao chất lượng sản phẩm, giá
cả hàng hoá thường cũng tăng lên. Nếu lấy đúng giá của sản phẩm gốc, chắn
chắn chỉ số giá của nhiều mặt hàng sẽ giảm. Chẳng hạn, chiếc một chiếc ti vi
màu hiệu SONY 21 inch cách đây 6 - 7 năm có giá đến 5 - 6 triệu, hiện những
chiếc ti vi này chỉ có giá từ 1 - 2 triệu đồng. Vậy nhưng chỉ số giá thống kê hàng
điện tử hàng năm hầu như không có bao giờ giảm giá mà chỉ có tăng giá. Như
thế, chỉ số giá cả hàng hoá có thể đã không phản ánh đúng sự thay đổi của sức
mua đồng tiền.
Thứ hai: Giá niêm yết của sản phẩm hàng hoá đôi khi không phản ánh hết
tiện ích hoặc chi phí kéo theo của sản phẩm hàng hoá. Trong cuộc sống hiện

đại, giá cả hàng hoá luôn có khả năng hàm chứa những nhân tố điều chỉnh.
Chẳng hạn, cách đây 5 - 7 năm, khi mua một máy điện thoại di động, người mua
còn phải mua simcard, phải mất công hàng ngày trời đi đăng ký hoà mạng, đăng
ký sử dụng các tiện tích giá trị gia tăng Còn hiện nay, khi mua hầu hết các
máy điện thoại di động người tiêu dùng được tặng simcard, thậm chí còn được
tặng sẵn một số tiền trong tài khoản, việc đăng ký sử dụng không còn tốn nhiều
thời gian như trước, tiện ích dịch vụ gia tăng mặc định sẵn khi hoà mạng, dịch
vụ hỗ trợ miễn phí Cho dù giá mua điện thoại không thay đổi thì cũng hàm
định một sự giảm giá đáng kể. Giá vé tàu Bắc - Nam có thể không thay đổi
nhưng trước đây người mua phải ra nhận nhà ga xếp hàng, chầu chực, thậm chí
còn phải trả tiền chênh lệch cho phe vé, còn hiện nay, có thể mua được vé đăng
ký trực tuyến không mất thời gian và chi phí. Trong trường hợp đó, thực chất là
giá cả đã giảm chứ không tăng Có thể kể ra đây vô số các ví dụ về sự khác
biệt về giá thực và giá danh nghĩa của sản phẩm hàng hoá và dịch vụ. Trên thực
tế, có thể những sự sai lệch này đã không được tính đến khi xác định chỉ số CPI.
Một số kết luận
Trong những điều kiện nhất định, chỉ số giá tiêu dùng CPI không hẳn là chỉ số
lạm phát. Đã có nhiều đề xuất về việc tính chỉ số lạm phát cơ bản thay cho chỉ
số CPI làm cơ sở cho việc điều hành chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, đề xuất này
đến nay vẫn chưa được áp dụng chính thức. Trong khi chúng ta vẫn sử dụng chỉ
số tăng giá tiêu dùng CPI để biểu đạt cho tỷ lệ lạm phát thì cần hết sức lưu ý
đến phương pháp và kỹ thuật tính toán cũng như những nhược điểm hàm chứa
trong chỉ số CPI để diễn dịch đúng những thông điệp mà CPI chuyển tải. Trong
một số trường hợp, sự tăng giá thông qua chỉ số CPI không hoàn toàn chỉ có
nghĩa tiêu cực. Hầu hết các thành viên trong một nền kinh tế (dù là cá nhân hay
tổ chức) đều vừa là người sản xuất vừa là người tiêu dùng. Vì thế, sự gia tăng
giá cả không phải chỉ tác động một chiều mà phần lớn chúng có tác động bù đắp
và triệt tiêu. Khi tăng giá lương thực, công chức nhà nước và các tầng lớp khác
là người chịu thiệt nhưng người nông dân, hoặc người buôn bán lương thực là
người được lợi. Khi giá sản phẩm hàng điện tử tăng, người mua hàng chịu thiệt

nhưng người sản xuất hoặc người phân phối được lợi, đến lượt nó, người công
nhân, lao động trong các ngành này được lợi Do vậy, tác động lớn nhất của
gia tăng giá cả là tạo ra sự phân phối lại nguồn lực giữa các tầng lớp dân cư,
người lao động chứ không phải làm suy giảm mức sống một cách đồng đều.
Của cải không tự nhiên sinh ra và cũng không tự nhiên mất đi. Vấn đề là cần
nhận thức rõ sự thay đổi trong phân phối thu nhập của các đối tượng yếu thế
trong xã hội để có những ứng xử phù hợp, tránh những phản ứng thái quá làm
rối loạn thêm chu trình kinh tế và tạo tâm lý không ổn định cho sản xuất và tiêu
dùng. Nói như vậy không có nghĩa là hạ thấp tác động tiêu cực của việc tăng giá
và lạm phát. Tuy nhiên, nếu hiểu đúng ý nghĩa và bản chất của tăng giá
i Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

×