RÉCAMIER NGƯ
ỜI MẪU CỦA
NHI
ỀU TÁC PHẨM HỘI HỌA,
ĐIÊU KHẮC
Récamier (1777- 1849), người đàn bà nổi danh
về: Trí tuệ và sắc đẹp - người bạn trung thành
của Chateaubriand.
Một đêm hè ngọt ngào của Paris, tại phòng
khách trong lâu đài sang trọng rực rỡ. Ngồi đối
diện ngài Chateaubriand là hai người phụ nữ
quí phái xinh đẹp, lộng lẫy v
à chàng phóng viên
lịch lãm hào hoa. Trong không khí vui vẻ, bỗng
chàng phóng viên hóm hỉnh đưa tay về phía bà
Germaine de Stael và bà Récamier c
ất tiếng hỏi:
Thưa ngài Chateaubriand, nếu bây giờ nước
dâng ngập hết thành Paris thì ngài sẽ cứu ai
trong hai người phụ nữ này? Chateaubriand nở
một nụ cười trả lời: Ông biết đấy, bà Germaine
de Staèl là người nổi tiếng có nhiều tài năng mà
khắp thành Paris đều ngưỡng mộ, thì việc bơi
để tự cứu mình là lẽ tất nhiên, nên tôi sẽ cứu bà Récamier Một trận
FRANCOIS
GÉRARD (1770-
1837) - Bà Récamier
-sơn
d
ầu,1800,225x145cm,
Bảo tàng Louvre
cười để tán dương cho câu hỏi, câu trả lời.
Tên thật của Récamier là Jeaune Francoise Bemard. Sinh ng
ày 04 tháng
12 năm 1777 tại thành phố Lyon. Thân sinh bà làm trong ngân hàng ở
Lyon, năm 1784 dọn về Paris do sự bảo trợ của bộ trưởng Calonne.
Ông cụ nhờ nuôi dạy con gái ở Villefranche, sau đó ở Lyon trong tu
viện Paris - phố Saints Peres. Từ rất sớm Récamier đã được hưởng một
nền giáo dục nghệ thuật toàn diện. Thày dạy vẽ của b
à là Hubert Robert
hoạ sĩ phong cảnh Pháp (1733-1808).
Ngày 24 tháng 4 năm 1793 bà kết hôn với ông chủ nhà băng Jacques
Roz Récamier rất giàu và rất già. Cuộc hôn nhân chóng vánh, lặng lẽ
đầy bất ngờ đến với bà - do sự sắp xếp của gia đình. Chồng bà rất vui
tính, ông luôn tôn trọng, chăm sóc và thương bà hết mực như con gái.
Ông không thể làm trọn nghĩa người chồng vì cách bà 27 tuổi
Năm 1798, nhân lúc chồng bà mua lại khách sạn Necken, bà có dịp kết
thân với Germaine de Stael - nữ văn sĩ đã miêu tả bà trong cuốn
Corinne. Vào thời kỳ Tổng tài- sau Cách mạng Pháp (1790-1802), bà
đã tập hợp chung quanh mình ngày càng nhiều những người hâm mộ
mình như: Adrien Mathieu de Montmorency, Lucien Bonnaparte,
Moreau, Bernadotte - các bậc quyền quý, giai nhân, chính khách của
nước Pháp và cả Châu Âu. Bà có biệt tài tinh tế làm nản lòng những kẻ
say mê bà nhưng không hề mang tính cự tuyệt.
Pouché bộ trưởng Bộ Nội Vụ, quận công Otrante dưới triều đại đế
chính thứ nhất có ý định sử dụng sức mạnh đó của bà phục vụ nhà Vua
nên mời Récamier làm phu nhân danh dự trong cung đình, bà từ chối,
do đó đã đứng sang phía đối địch với nhà Vua.
Chồng bà bị lâm vào cảnh khó khăn về tài chính, bà lui về ở ẩn ở
Poppet tại nhà bà Germaine de Stael, ở đây bà gặp Ho
àng thân Auguste
nước Phổ - cháu nhà vua Fréderie đại đế. Thời gian này bà định ly hôn,
chồng bà cũng ưng thuận, nhưng trớ trêu thay cuộc ly hôn lại không
thành.
Chồng bà bi lưu đày theo lệnh của Hoàng đế, bà rút về ở hẳn trong gia
đình chồng, ở đây bà đã chinh phục được nhà văn tr
ẻ hiền dịu Balangse
cũng như hồi nào bà đã chinh phục nhà văn Amprère.
Năm 1813 bà đi du lịch sang Italia . Trong những năm 1814- 1815
Récamier giao du rất thân mật với Benjamin Constant. Khi đó, Ngân
hàng nhà Récamier lại bị thua thiệt lớn lần hai trong việc kinh doanh.
Năm 1819 bà lại lui về tu viện Abbaye au Bois, và ở đây đến năm
1849, từ đấy càng ngày Récamier càng kết giao thân thiết với
Chateaubriand. Mặc dù ông rất yêu quý người bạn gái nhưng đôi lúc
ông lại làm bà đau đớn vì tính cáu kỉnh tàn bạo của mình. Đến nỗi năm
1824 bà phải lánh sang Roma, nhưng rồi cuối cùng theo tiếng gọi của
con tim, Récamier lại trở về với Chateaubriand, từ đó họ sống với nhau
để an ủi, khuây khỏa tuổi già khi đã biết mình nhầm lẫn.
Năm 1846 Récamier lại từ chối lời cầu hôn của Chateaubriand!
Tháng 7 năm 1848 Chateaubriand, trước lúc tắt thở đã nói lời cuối c
ùng
: “Lúc nào ta cũng nghĩ tới nàng!”. Bà Récamier cuối đời bị mù lòa,
nhiễm bệnh dịch tả. Ngày 5 tháng 5 năm 1849 bà c
ũng qua đời, an nghỉ
tại nghĩa trang Montmartre.
Đám tang của bà trọng thể và đặc biệt, những phụ nữ đều mặc đồ trắng.
Bà là người tình, là người bạn trung thành của Chateaubriand, nhưng
lại là người thù của Napoleon đệ nhất.
Bà không muốn là nhà văn, vì thế bà căn dặn sau khi mất, tất cả thư từ
bút tích của bà phải được thiêu hủy. Song lời dặn của bà không được
thực hiện hoặc chỉ thực hiện một phần. Nhờ đó mà có được tài liệu đề
giúp người cháu gái viết được hai tập sách về bà. Đó là công trình của
Amelie Lenormand cháu gái và là con nuôi của bà:
- Tập thứ nhất: Récamier - Hồi ký và thư từ rút trong tài liệu của bà -
Paris 1852.
- Tập thứ hai: Bà Récamier - Bạn bè thời trẻ và thư từ thân mật của bà -
Paris 1872.
* Các tác phẩm Mỹ thuật phô diễn vẻ đẹp của Récamier
Trí tuệ và sắc đẹp của bà Récamier đã gợi cảm hứng sáng tạo cho
những danh họa những nghệ sĩ đương thời. Bức chân dung Quý bà
Récamier của Jacques Louist David (1748 -1825) - họa sĩ cung đình số
một mô tả gương mặt trung tâm của trường phái Tân cổ điển biểu
tượng vẻ đẹp chính của nước Pháp vào những năm 1784 - 1787. Ông
vẽ tác phẩm này năm 1800 bằng màu dầu trên vải, khổ (174cm x 224
cm). Hiện nay tranh bày ở bảo tàng Louvre, tác phẩm nổi tiếng vang
dội trong hội họa Pháp và cả Châu Âu.
Người mẫu tự ý thức được sự quyến rũ này, chăm chú tới tác dụng mà
sự quyến rũ gây ra cho họa sĩ. Xung quanh bà Récamier là sự đơn giản
được nghiên cứu kỹ, họa sĩ đã đưa lên được sắc đẹp của bà và làm
người xem cũng cảm nhận được bà rất đẹp. Đặt mẫu với tư thế nửa
ngồi nửa nằm- bà thư thái vì vững tin sức mạnh sự quyến rũ của mình
đằng sau dáng điệu lạnh lùng. Nhưng người vẽ cố gắng đi qua cái bề
ngoài đó và đó là điều càng làm cho cái nhìn trở nên sắc bén hơn, nhạy
cảm hơn. Tác phẩm là Nàng thơ đầu tiên của thời kỳ lãng mạn Pháp!
Từ điển đã dẫn “Gợi tình một cách lạnh lùng!”. Sự hiện thân hoàn hảo
của cái quyến rũ Tân cổ điển. Nhưng đáng tiếc đó chỉ mới là một phác
thảo.
Pho tượng bán thân bằng đá cẩm thạch của nhà điêu khắc ý Antonio
Canova (1757 -1825) có giá trị tương đương với bức tranh b
à Récamier
của David. Nghệ sĩ Antonio Canova danh tiếng quốc tế đã t
ừ chối sự cố
vời ông tới Paris của Hoàng đế Napoléon.
René Magritte (1898-1967) họa sĩ hàng đầu Siêu thực người Bỉ, ông đã
vẽ Récamier nhại lại bằng bút pháp Siêu thực tự nhiên theo tranh của
David.
Năm 1802, Fancois Gérard (1770- 1837) vẽ chân dung toàn thân bà
Récamier, mầu dầu trên vải khổ (225cmx145cm) bày ở Louvre. Năm
1805 ông lại vẽ chân dung bà, khổ 225cmx148cm bày ở Carnavalet -
Paris, ông là học trò cưng của David. Antoni Jean Gros (1771 - 1835)
vẽ bà Récamier vào năm 1825, khổ 2781cm x2191cm. Ông là gương
mặt hàng đầu của chủ nghĩa lãng mạn, là h
ọa sĩ chiến trận chính thức đi
theo các chiến dịch của Napoléon. Học trò của ông là Delacroix
Géricault, Bonington. Họa sĩ Eulalie Morin vẽ chân dung Récamier
bằng mầu dầu trên vải, khổ 115cm x 87cm bày ở Chauteau de
Versailles.
Hai pho tượng Récamier của nhà điêu khắc nổi tiếng Joseph Chinard
(1756 - 1813). Một bức tại bảo tàng Malibu CA. USA sáng tác 1801 -
1802, một bức tại bảo tàng Beaux Art Paris sáng tác 1805-1806.
Yessica Vazquez, Vinicius Pradella, Firmin Masot đều đã vẽ chân
dung bà Récamier. Một huy chương bằng đồng sử dụng chân dung bà
Récamier của nhà điêu khắc David de Angers (1788 - 1856) thuộc
trường phái lãng mạn, ông là người làm phù điêu trán tường đền thờ
Panthéon ở Paris. Bà là người mẫu cho pho tượng bán thân của Bétrix
de Canova.
Tên bà Récamier đã được đặt cho một đường phố, cho một trường
trung học. Tranh của Gérard vẽ bà được in lên tem 12Franc, phát hành
vào năm 1950, nhiều sản phẩm lấy tên bà, nhiều công ty, hãng buôn l
ớn
lấy tên bà. Bà là đề tài cho nhiều cuộc hội thảo: “Récamier là ai?”,
nhiều triển lãm, nhiều bài báo, nhiều cuộc bán đấu giá. Bà có tên trong
từ điển La Rousse
Hoàng Nguyên Đoan