Tải bản đầy đủ (.pdf) (15 trang)

Lý thuyết và bài tập Sóng âm pdf

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (200.83 KB, 15 trang )

Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
1

CH  IV. SÓNG ÂM

A. TÓM TT KIN THC C BN
1. Ngun gc ca âm và cm giác v âm
- Nhng vt dao ng và phát ra âm c gi là ngun âm. Ví d nh dây àn c gãy,
mt trng c gõ, …
- Vt dao ng làm cho lp không khí  bên cnh ln lt b nén ri b dãn. Không khí b
nén hay b dãn thì làm xut hin lc àn hi khin cho dao ng ó c truyn cho các
phn t không khí  xa hn. Dao ng c truyn i trong không khí to thành sóng gi là
sóng âm, có cùng tn s vi ngun âm.
- Sóng âm truyn qua không khí, lt vào tai ta, gp màng nh, tác dng lên màng nh làm
cho nó dao ng. Dao ng ca màng nh li c truyn n các u dây thn kinh thính
giác, làm cho ta có cm giác v âm.
- Cm giác v âm ph thuc vào ngun âm và tai ngi nghe.
- Tai con ngi có th cm nhn c nhng sóng âm có tn s trong khong t 16 Hz
n 20 000 Hz.
- Nhng âm có tn s ln hn 20 000 Hz gi là siêu âm và nhng âm có tn s nh hn
16 Hz gi là h âm.
- Sóng âm là nhng sóng c truyn
trong các môi trng khí, lng, rn.
Sóng âm không truyn c trong chân
không.
- Thng thì tc  truyn âm trong
cht r n ln hn trong cht lng và trong
cht lng ln hn trong cht khí.
- Trong cht khí và cht lng, sóng
âm là sóng dc.


- Trong cht r n, sóng âm gm c
sóng dc và sóng ngang.
2. Nhc âm và tp âm
- Âm do các nhc c phát ra nghe êm
ái, d! chu,  th ca chúng là nhng
ng cong tun hoàn có tn s xác
nh. Chúng c gi là nhc âm.
- Ting gõ tm kim loi nghe chói tai,
gây cm giác khó chu,  th ca chúng
là nhng ng cong không tun hoàn,
không có tn s xác nh. Chúng c
gi là tp âm.
3. Nhng c trng vt lí ca âm
a. Tn s âm
Tn s là mt trong nhng c trng
vt lí quan trng nht ca âm.
Ví d : Âm la
3
có tn s 440 Hz, âm
do
4
có tn s 528 Hz.
t
O
x
 th dao ng ca âm phát
ra khi gõ vào tm kim loi
Âm thoa
 th dao ng ca các âm phát ra
t âm thoa, ghita, viôlon

Ghita
Viôlon
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
2

b. Cng  âm và mc cng  âm
- Cng  âm I ti mt im là i lng o b"ng n#ng lng mà sóng âm truyn qua
mt n v din tích t ti im ó, vuông góc vi phng truyn sóng trong mt n v
thi gian. n v cng  âm là oát trên mét vuông, kí hiu là W/m
2
.
- Khi cng  âm t#ng lên 10
n
thì cm giác v  to ca âm ch$ t#ng lên n ln. Vì vy,
 c trng cho cm giác v  to ca âm i vi tai con ngi thì ngi ta a ra nh
ngha v m%c cng  âm.
Mc cng  âm L là i lng  so sánh  to ca âm nghe c có cng  I vi
 to ca âm chu&n có cng  I
0
, c nh ngha theo công th%c :

0
lg
I
I
L =
M%c cng  âm c tính b"ng n v Ben, kí hiu là B.
Chn âm có tn s b"ng 1 000 Hz làm âm chu&n, khi ó cng  âm chu&n có giá tr
b"ng I

0
= 10
-12
W/m
2
tng %ng vi m%c cng  âm b"ng 01lglg
0
===
I
I
L B và cng
 âm mnh nht làm cho tai con ngi nh%c nhi, au n có giá tr b"ng I = 10 W/m
2

tng %ng vi m%c cng  âm b"ng 1310lglg
13
0
===
I
I
L B.
Tai con ngi có th phân bit c hai âm có m%c cng  chênh lch nhau 0,1 B. Bi
vy, ngi ta dùng mt c ca ben là êxiben, kí hiu là dB. Ta có :
1 B = 10 dB
Do ó, khi dùng n v êxiben (dB) thì m%c cng  âm c tính bi công th%c :

0
lg10)(
I
I

dBL =
c. Âm c bn và ho âm
Khi cho mt nhc c phát ra âm có tn s f
0
thì nhc c ó c'ng ng thi phát ra âm có
tn s 2f
0
, 3f
0
, 4f
0
, … có cng  khác nhau. Âm có tn s f
0
gi là âm c bn hay ho âm
th nht. Các âm có tn s 2f
0
, 3f
0
, 4f
0
, … c gi là các ho âm th hai, ho âm th ba,
ho âm th t, …
T(ng hp  th dao ng ca tt c các ho âm trong mt nhc âm ta c  th dao
ng ca nhc âm ó.
 th dao ng ca cùng mt nhc âm do các nhc c khác
nhau phát ra thì khác nhau.
Vy,  th dao ng ca âm là mt c trng vt lí ca âm.
4. Nhng c trng sinh lí ca âm
Khi sóng âm tác dng vào tai ta thì m)i c trng vt lí ca
âm (tn s, cng  âm, m%c cng  âm,  th dao ng)

gây ra mt loi cm giác riêng, gi là c trng sinh lí ca âm
( cao,  to, âm s c).
a.  cao ca âm
 cao ca âm là mt c trng sinh lí ca âm g n lin vi
tn s âm. Âm có tn s càng ln thì càng cao (âm b(ng), âm có
tn s càng nh thì càng thp (âm trm).
Hình bên là  th dao ng ca âm trm và âm b(ng.
Âm trm có tn s nh
Âm b(ng có tn s ln
 th dao ng ca
âm có tn s nh và
â
m c
ó
t
n
s

l
n

Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
3

b. Âm sc
Âm s c là mt c trng sinh lí ca âm, giúp ta phân bit âm do các ngun khác nhau
phát ra. Âm s c có liên quan mt thit vi  th dao ng âm.
c.  to
Âm có cng  càng ln thì nghe càng to. Tuy nhiên, cm giác v  to ca âm li

không t#ng t$ l thun vi cng  âm, mà t#ng theo m%c cng  âm. Nhng ta không
th ly m%c cng  âm làm s o  to ca âm c vì khi o c m%c cng  âm ta
không loi tr kh n#ng có c h âm và siêu âm tác ng vào máy o.
Vì vy,  to ch là mt khái nim nói v c trng sinh lí ca âm gn lin vi c trng
vt lí là mc cng  âm.
5. Gii hn nghe ca tai ngi
 gây ra cm giác âm thì cng  âm phi ln hn mt giá tr cc tiu nào ó gi là
ngng nghe. Ng*ng nghe li thay (i theo tn s ca âm. Ví d, âm có tn s trong
khong t 1 000 Hz n 1 500 Hz thì ng*ng nghe vào khong 0 dB, âm có tn s 50 Hz thì
ng*ng nghe là 50 dB.
Cm giác nghe âm to hay nh không nhng ph thuc vào cng  âm mà còn ph
thuc tn s ca âm. Vi cùng mt cng , tai ngi nghe c âm có tn s cao s+ to
hn âm có tn s thp. Do ó, phát thanh viên n nói nghe rõ hn phát thanh viên nam.
Khi cng  âm lên ti 10 W/m
2
%ng vi m%c cng  âm 130 dB thì sóng âm vi
mi tn s gây cho tai ta cm giác nh%c nhi, au n. Giá tr cc i ca cng  âm mà
tai ngi còn có th chu ng c gi là ngng au. Ng*ng au %ng vi m%c cng 
âm là 130 dB và hu nh không ph thuc vào tn s ca âm.
6. Ngun nhc âm
a. Dây àn hai u c nh
Dây àn hai u c nh, chiu dài l, c kéo c#ng b"ng mt lc không (i, ch$ xy ra
sóng dng vi tn s :

l
nvv
f
2
==
λ

vi n = 1, 2, 3, …
Vi n = 1, thì sóng dng trên dây có 2 nút và
1 bng, âm phát ra có tn s
l
v
f
2
1
= c gi là
âm c bn hay ho âm th nht.
Vi n = 2, thì sóng dng trên dây có 3 nút và
2 bng, âm phát ra có tn s
l
v
f =
2
c gi là
ho âm bc hai.
Vi n = 3, thì sóng dng trên dây có 4 nút và
3 bng, âm phát ra có tn s
l
v
f
2
3
3
= c gi là
ho âm bc ba, …
Nh vy, trên dây àn ng thi lan truyn nhiu dao ng iu hoà có tn s là mt s
nguyên ln tn s âm c bn. T(ng hp nhng dao ng ó ta c mt dao ng tun hoàn

ph%c tp có cùng tn s vi âm c bn.
Âm c bn
Ho âm bc 2
Ho âm bc 3
Các loi sóng dng có th
hình thành trên dây àn có
chiu dài l, hai u c nh
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
4

Ch,ng hn, b"ng cách
cng các li   các thi im
khác nhau, ta tìm c  th dao
ng t(ng hp ca hai dao ng
iu hoà, trong ó có mt dao
ng có tn s b"ng mt s
nguyên ln tn s ca dao ng
th% hai. Dao ng t(ng hp có
tn s b"ng tn s nh nht,
nhng có dng  th là mt
ng tun hoàn ph%c tp (hình
bên).
Vy thì hai nhc c cùng phát ra cùng mt âm c bn, nhng có các ho âm khác nhau
thì âm t(ng hp s+ có cùng tn s (cùng  cao), nhng có dng  th khác nhau nên có âm
s c khác nhau.
b. ng sáo
-ng sáo có mt u kín, mt u h, có chiu dài l, ch$ xy ra sóng dng vi tn s :

l

mvv
f
4
==
λ
vi m = 1, 3, 5, …
Vi m = 1, thì sóng dng trên ng sáo
có 1 nút và 1 bng, âm phát ra có tn s
l
v
f
4
1
= c gi là âm c bn hay ho
âm th nht.
Vi m = 3, thì sóng dng trên ng sáo
có 2 nút và 2 bng, âm phát ra có tn s
l
v
f
4
3
3
= c gi là ho âm bc ba.
Vi m = 5, thì sóng dng trên ng sáo
có 3 nút và 3 bng, âm phát ra có tn s
l
v
f
4

5
5
= c gi là ho âm bc nm, …
Nh vy, ng sáo mt u kín, mt u h ch$ có th phát ra các ho âm có s bc l. (có
tn s b"ng mt s nguyên l. ca tn s âm c bn). Chiu dài ng sáo càng ln thì âm phát
ra có tn s càng nh, ngha là âm phát ra càng trm.
7. Hp cng hng
Hp cng hng có tác dng làm t#ng cng âm c bn và mt s ho âm nhng không
làm thay (i tn s ca nhc âm.
Âm c bn
Ho âm bc 3
Ho âm bc 5
Biu din sóng dng trong
mt ng sáo có mt u kín,
mt u h
Dao ng có tn s f
1
Dao ng có tn s f
2
= 2f
1
Dao ng t(ng hp
O

t
x
Dao ng tng h p ca hai dao ng
iu hoà có tn s f
1
và f

2
= 2f
1

Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
5

B. MT S BÀI TP
Bài 1. Các tâm ng t phát ra nhng sóng âm trong Trái t. Không ging nh trong
cht khí,  ây có c hai loi sóng là sóng âm ngang (S) và sóng âm dc (P) trong cht r n.
Giá tr tiêu biu ca tc  sóng ngang (S) là vào khong 4,5 km/s và tc  sóng dc (P) là
vào khong 8,0 km/s. Mt máy ghi a chn ghi các sóng (P) và (S) t mt tâm ng t.
Các sóng (P) u tiên n trc 3,0 phút so vi các sóng (S) u tiên. Gi s r"ng các sóng
truyn theo mt ng th,ng, hi ng t xy ra  cách xa bao nhiêu ?
Bài gii :
Kí hiu v
1
và v
2
ln lt là tc  truyn sóng trong Trái t ca sóng ngang (S) và sóng
dc (P), d là khong cách t tâm ng t n máy ghi a chn.
Thi gian truyn t tâm ng t n máy ghi a chn ca sóng ngang (S) và sóng dc
(P) ln lt là :

1
1
v
d
t =


2
2
v
d
t =
Theo  : 0,3
21
=

=

ttt phút 180
=
s
Suy ra :
t
v
d
v
d
∆=−
21

Hay 1851180.
5,40,8
0,8.5,4
.
12
21



=∆

= t
vv
vv
d km
Bài 2. Mt sóng âm có dng hình cu c phát ra t ngun có công sut 25 W. Gi s
r"ng n#ng lng sóng âm phát ra c bo toàn.
a) Tính cng  âm ti mt im cách ngun 1,0 m và ti mt im cách ngun 2,5 m.
b) t tai ti v trí cách ngun âm bao nhiêu thì nghe thy nh%c nhi, au n ? Ly
ng*ng nghe là 10 W/m
2
.
Bài gii :
a) N#ng lng sóng âm c phân b u trên din tích mt sóng S là mt cu có bán
kính R và có tâm là ngun âm :

2
4 RS
π
=
Cng  âm I ti v trí cách ngun âm khong R là n#ng lng âm gi qua mt cu S
(có bán kính R, tâm là ngun âm) trong thi gian mt giây nên ta có :

2
4
R
P

I
π
= , P là công sut ca ngun âm
Cng  âm I
1
ti im cách ngun on R
1
= 1,0 m là :
99,1
0,1.4
25
4
22
1
1
≈==
ππ
R
P
I W/m
2

Cng  âm I
2
ti im cách ngun on R
2
= 2,5 m là :
318,0
5,2.4
25

4
22
2
1
≈==
ππ
R
P
I W/m
2

b) Khong cách t ngun âm n v trí t tai mà tai nghe nh%c nhi, au n là :
14,0
10.4
25
4
22
≈==
ππ
I
P
R
m = 14 cm
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
6

Bài 3. So sánh cng  âm gia
a) ting la hét 80 dB và ting nói thm 20 dB ?
b) ting nói chuyn bình thng 60 dB vi ting xào xc ca lá cây 10 dB ?

Bài gii :
a) Gi I
1
và I
2
ln lt là cng  âm ca ting nói thm và ting la hét ; I
0
là cng 
âm chu&n ; L
1
và L
2
ln lt là m%c cng  âm ca ting nói thm và ting la hét.
Theo  : L
1
= 20 dB = 2 B và L
2
= 80 dB = 8 B
Ta có :
0
1
1
lg
I
I
L = suy ra
1
10.
01
L

II = (1)

0
2
2
lg
I
I
L = suy ra
2
10.
02
L
II = (2)
T (1) và (2) suy ra :

628
1
2
101010
12
===

−LL
I
I

Hay
1
6

2
10 II =
Vy ting la hét 80 dB có cng  gp 10
6
ln ting nói thm 20 dB.
b) Gii tng t nh trên, ta suy ra c ting nói chuyn bình thng 60 dB có cng
 gp 10
5
ln ting xào xc ca lá cây 10 dB.
Bài 4. Bn ang %ng trc ngun âm mt khong cách d. Ngun này phát ra các sóng
âm u theo mi phng. Bn i 5 m li gn ngun âm thì thy cng  âm t#ng gp bn
ln. Tính khong cách d.
Bài gii :
N#ng lng sóng âm c phân b u trên din tích mt sóng S là mt cu có bán kính
R và có tâm là ngun âm :

2
4 RS
π
=
Gi P là công sut ca ngun âm. Ta coi n#ng lng âm là bo toàn (không b hp th
bi môi trng truyn âm).
Cng  âm ti v trí cách ngun âm mt khong d (m) là :

2
1
1
4 d
P
S

P
I
π
==
Cng  âm ti v trí cách ngun âm mt khong (d – 5) (m) là :

2
2
2
)5(4 −
==
d
P
S
P
I
π

Theo  :
12
4II
=
. Suy ra :
22
4
.4
)5(4 d
P
d
P

ππ
=

hay 2
5
1
±=
−d
.
T ó : d = 10 m hoc
3
10
=d m. Do
3
10
=d m < 5 m nên ta chn d = 10 m.
Bài 5. Mt dây àn xenlô có chiu dài l = 80 cm, khi gãy phát ra âm c bn có tn s f.
a) Cn phi bm phím cho dây ng n li còn chiu dài 'l b"ng bao nhiêu  khi gãy phát
ra âm c bn có tn s ff
5
6
'= ?
b) Sau khi bm phím thì âm mi do dây àn phát ra có bc sóng b"ng bao nhiêu ln
bc sóng ca âm phát ra khi cha bm phím ?
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
7

Bài gii :
a) Âm c bn %ng vi trng hp sóng dng trên dây àn có 1 bng sóng  gia và 2

nút sóng  hai u dây, ngha là chiu dài l ca dây b"ng na bc sóng
λ
:

f
v
l
22
==
λ
(1)
C'ng nh th, sau khi bm phím cho dây àn ng n li thì âm c bn mi có bc sóng là
'
λ
, chiu dài 'l ca on dây àn phát ra âm c bn mi c'ng b"ng na bc sóng '
λ
:

'22
'
'
f
v
l ==
λ
(2)
Do  c#ng ca dây àn là không (i nên tc  truyn dao ng trên dây lúc trc và
lúc sau là b"ng nhau và b"ng v.
T (1) và (2) ta có t$ s :


'
'
f
f
l
l
=
Suy ra :
3
200
80.
6
5
6
5
5
6
'
' ===== ll
f
f
l
f
f
l
cm 67,66

cm
b) C'ng t (1) và (2) ta có :
λ

λ
''
=
l
l

Suy ra :
λλλλ
6
5
6
5
'
' ===
l
l
l
l

Bài 6. Mt dây viôlon hai u c nh, dao ng, phát ra âm c bn %ng vi nt nhc la
3

có tn s 440 Hz. Tc  truyn sóng trên dây là 250 m/s.
a) Tính  dài ca dây viôlon.
b) Tính bc sóng ca âm la
3
do dây viôlon phát ra.
Bài gii :
a) Âm c bn %ng vi trng hp sóng dng trên dây có 1 bng sóng  gia và 2 nút
sóng  hai u dây, ngha là chiu dài l ca dây b"ng na bc sóng

λ
:

2
λ
=l
Mà bc sóng ! tính theo tc  truyn sóng v và tn s sóng f là :

f
v
=
λ

Suy ra chiu dài l ca dây là :
28,0
440.2
250
22
====
f
v
l
λ
m = 28 cm
b) Bc sóng ca âm la
3
do dây viôlon phát ra là :
568,0
440
250

≈==
f
v
λ
m = 56,8 cm

Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
8

Mô hình sóng dng trên mt ng
sáo ng vi ho âm bc ba
Bài 7. Bit tn s ca ho âm th% ba mà ng sáo có mt u h và mt u th(i phát ra là
1 320 Hz. Tc  truyn sóng âm trong không khí  nhit  này là 330 m/s. Hi  dài ca
ng sáo b"ng bao nhiêu ?
Bài gii :
Ho âm th% ba %ng vi trng hp
sóng dng trên ng sáo có 2 nút và 2 bng,
chiu dài ca ng sáo phi b"ng 3 ln mt
phn t bc sóng :

4
.3
λ
=l

Mà bc sóng ! tính theo tc  truyn sóng v và tn s sóng f là :

f
v

=
λ

Suy ra chiu dài l ca dây là :
1875,0
1320.4
330
.3
4
.3 ===
f
v
l m = 18,75 cm
Bài 8. Trong mt cuc bay th, mt máy bay siêu thanh bay   cao 100 m thì m%c
cng  âm o c  mt t là 150 dB. Hi  cao mà máy bay phi bay  m%c cng
 âm  mt t không quá 120 dB (gn  ng*ng au). B qua thi gian cn thit  cho
âm truyn n mt t.
Bài gii :
Coi nh âm t máy bay truyn ra u theo mi hng. N#ng lng sóng âm c phân
b u trên din tích mt sóng S là mt cu có bán kính R và có tâm là máy bay :

2
4 RS
π
=
Gi P là công sut ca ngun âm. Ta coi n#ng lng âm là bo toàn (không b hp th
bi môi trng truyn âm) và b qua thi gian cn thit  cho âm truyn n mt t.
Gi R
1
và R

2
ln lt là khong cách t ngun âm (t máy bay) n v trí có m%c cng
 âm L
1
= 150 dB = 15 B và L
2
= 120 dB = 12 B.
Cng  âm  hai khong cách R
1
và R
2
tính t ngun âm (tính t máy bay) ln lt là :

2
1
1
4 R
P
I
π
= và
2
2
2
4 R
P
I
π
=
Suy ra :

2
1
2
2
1
R
R








=
I
I
hay
2
1
12
.
I
I
RR =
(1)
Gi I
0
là cng  âm chu&n. M%c cng  âm  hai khong cách R

1
và R
2
tính t
ngun âm (tính t máy bay) ln lt là :

0
1
1
lg
I
I
L = và
0
2
2
lg
I
I
L =
Suy ra :
1
10.
01
L
II = và
2
10.
02
L

II =
Hay
31215
2
1
101010
21
===

−LL
I
I
(2)
Thay (2) vào (1) ta c :
316210.100.
3
2
1
12
≈==
I
I
RR
m
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
9

C. CÂU H I VÀ BÀI TP TRC NGHI!M
Câu 1: Cm giác v âm ca tai ngi ph thuc nhng yu t nào sau ây ?

A. Tai ngi nghe và thn kinh thính giác.
B. Ngun âm và môi trng truyn âm.
C. Môi trng truyn âm và thn kinh thính giác.
D. Ngun âm và tai ngi nghe.
Câu 2: Tai con ngi có th cm nhn c nhng sóng âm có tn s trong khong t
A. 16 Hz n 20 kHz. B. 0 Hz n 130 Hz.
C. 16 Hz n 20 Hz. D. 0 Hz n 20 000 Hz.
Câu 3: Nhng âm có tn s ln hn khong 20 kHz gi là
A. siêu âm. B. h âm. C. âm cao. D. âm b)ng.
Câu 4: Sóng siêu âm là sóng
A. có tn s di 16 Hz.
B. có tn s trên 20 kHz.
C. có cng  rt ln nên có th gây ic vnh vi!n.
D. truyn c trong mi môi trng k c chân không.
Câu 5: Siêu âm là âm có
A. chu kì rt ln. B. tn s ln.
C. tn s ln hn 20 kHz. D. cng  rt ln.
Câu 6: Ch&n oán siêu âm  tn s 4,50 MHz vi tc  truyn âm trong mô c* 1 500 m/s
thì bc sóng ca sóng siêu truyn trong mô c* bao nhiêu ?
A. 0,33 mm. B. 333 m. C. 0,33 m. D. 3,3 mm.
Câu 7: Nhng âm có tn s nh hn khong 16 Hz gi là
A. siêu âm. B. h âm. C. âm thp. D. âm trm.
Câu 8: Mt thanh thép có mt u c k/p cht, u kia cho dao ng vi chu kì 0,1 s thì
sóng âm do thanh thép to ra và lan truyn trong không khí là
A. sóng h âm.
B. sóng siêu âm.
C. sóng âm mà tai con ngi có th cm nhn c.
D. sóng âm có bc sóng ng n hn bc sóng ca sóng radio.
Câu 9: Mt lá thép dao ng vi chu kì 80 ms. Âm do lá thép phát ra
A. là siêu âm.

B. là âm có tn s ln.
C. không th nghe c.
D. có th nghe c nu cng  âm  ln.
Câu 10: Trong cht lng thì sóng âm
A. là sóng dc. B. là sóng ngang.
C. gm c sóng dc và sóng ngang. D. luôn là sóng h âm.
Câu 11: Trong cht khí thì sóng âm
A. là sóng dc. B. là sóng ngang.
C. gm c sóng dc và sóng ngang. D. luôn là sóng siêu âm.
Câu 12: Trong cht r n thì sóng âm
A. là sóng dc. B. là sóng ngang.
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
10

C. gm c sóng dc và sóng ngang. D. không th truyn i c.
Câu 13: Sóng âm
A. ch$ truyn c trong cht khí.
B. ch$ truyn c trong cht lng và cht khí.
C. truyn c trong cht r n, cht lng và cht khí.
D. truyn c trong cht r n, cht lng, cht khí và c chân không.
Câu 14: Trong ba môi trng r n, lng và khí, thông thng thì tc  truyn âm c xp
theo th% t t#ng dn là
A. Khí, r n, lng. B. R n, khí, lng. C. Lng, r n, khí. D. Khí, lng, r n.
Câu 15:  o tc  truyn âm trong gang, nhà vt lí Bi-ô (ngi Pháp) ã dùng mt ng
gang dài 951,25 m. Mt ngi p mt nhát búa vào mt u ng gang, mt ngi  u kia
nghe thy hai ting gõ, mt truyn qua gang và mt truyn qua không khí trong ng gang ;
hai ting cách nhau 2,5 s. Bit tc  truyn âm trong không khí là 340 m/s. Tính tc 
truyn âm trong gang.
A. 6,994 m/s. B. 850 m/s. C. 3194 m/s. D. 380,5 m/s.

Câu 16: Mt ngi %ng  gn chân núi hét mt ting ln thì sau khong 3 giây nghe thy
ting vang t núi vng li. Bit âm truyn trong không khí vi tc  khong 340 m/s.
Khong cách t chân núi n ngi ó là
A. 510 m. B. 1020 m. C. 2040 m. D. 255 m.
Câu 17: Âm do các nhc c phát ra nghe êm ái, d! chu,  th li  - thi gian ca chúng là
nhng ng cong
A. luôn là ng hình sin.
B. không có chu kì.
C. có tính tun hoàn và có tn s xác nh.
D. có tính tun hoàn nhng không có tn s xác nh.
Câu 18: Hình bên là  th dao ng ca
ba âm do ba nhc c âm thoa, ghita và
viôlon phát ra. Ba âm do ba nhc c này
phát ra khác nhau v










A. tn s. B.  to. C.  cao. D. âm s c.
Câu 19: Dùng búa gõ mnh vào mt tm kim loi thì tm kim loi phát ra âm nghe chói tai.
 th li  - thi gian ca âm do tm kim loi phát ra là nhng ng cong
A. có chu kì xác nh. B. ph%c tp có tn s xác nh.
C. có tính tun hoàn. D. ph%c tp và không có chu kì xác nh.
Ghita

Viôlon
Âm thoa
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
11

Câu 20: Mt vt phát ra âm có  th dao
ng nh hình bên. Âm do vt này phát ra là






A. nhc âm. B. tp âm.
C. âm có chu kì xác nh. D. âm có tn s xác nh.
Câu 21: Phát biu nào sau ây là úng nh"t ?
A. Âm càng trm thì có chu kì càng cao.
B. Âm càng b)ng thì có n#ng lng càng nh.
C. Âm càng b)ng thì có  to càng ln.
D. Âm càng trm thì có âm s c càng thp.
Câu 22:  cao ca âm ph thuc vào yu t nào sau ây ?
A.  àn hi ca ngun âm. B. Biên  dao ng ca ngun âm.
C. Tn s ca ngun âm. D.  th dao ng ca ngun âm.
Câu 23: Cách nào sau ây có th làm t#ng  cao ca âm do mt dây àn phát ra ?
A. Gy àn nh/ hn. B. Gy àn mnh hn.
C. Làm t#ng  c#ng ca dây àn. D. Làm gim  c#ng ca dây àn.
Câu 24: Trong không khí, âm la
3
có tn s 440 Hz và âm do

4
có tn s 528 Hz có bc sóng
nh th nào vi nhau ?
A. Âm la
3
có bc sóng gp 1,2 ln bc sóng ca âm do
4
.
B. Âm do
4
có bc sóng gp 1,2 ln bc sóng ca âm la
3
.
C. Âm la
3
có bc sóng b"ng 0,83 ln bc sóng ca âm do
4
.
D. Âm do
4
có bc sóng b"ng bc sóng ca âm la
3
.
Câu 25:  cao ca âm là mt c trng sinh lí ca âm, nó g n lin vi c trng vt lí nào
ca âm ?
A. Cng  âm. B. M%c cng  âm.
C.  th dao ng ca âm. D. Tn s ca âm.
Câu 26: Hai âm có cùng  cao thì có cùng
A. cng . B. m%c cng . C. tn s. D.  th dao ng.
Câu 27: N#ng lng sóng âm truyn qua mt n v din tích t vuông góc vi phng

truyn âm trong mt n v thi gian c gi là
A.  to ca âm B. m%c cng  âm.
C. n#ng lng âm. D. cng  âm.
Câu 28: n v ca cng  âm là
A. oát trên giây (W/s). B. jun trên mét vuông (J/m
2
).
C. jun trên giây (J/s). D. oát trên mét vuông (W/m
2
).
Câu 29: Mt sóng âm có dng hình cu c phát ra t mt ngun im S. Sóng âm truyn
u theo mi hng. Cng  sóng âm ti im cách ngun S on 3,0 m là 4,42. 10
-2

W/m
2
. Coi n#ng lng sóng c bo toàn. Công sut ca ngun âm S c* bao nhiêu ?
A. 1,2 W. B. 1,7 W. C. 5,0 W. D. 0,8 W.
t
O
x
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
12

Câu 30: Khi cng  âm t#ng lên 10
n
thì cm giác v  to ca âm t#ng lên
A. 10
n

ln. B. n ln. C.
nlg
ln. D. 10n ln.
Câu 31: i lng dùng  so sánh  to ca âm nghe c có cng  I vi  to ca âm
chu&n có cng  I
0
c gi là
A.  rõ ca âm. B. cng  âm.
C. m%c cng  âm. D. ng*ng nghe.
Câu 32: Kí hiu I
0
là cng  âm chu&n. M%c cng  âm L (tính b"ng n v êxiben) ti
v trí có cng  âm I c xác nh b"ng công th%c nào sau ây ?
A.
0
lg10
I
I
L =
. B.
I
I
L
0
lg10=
. C.
0
lg
I
I

L =
. D.
I
I
L
0
lg=
.
Câu 33: Chn âm có tn s b"ng 1 000 Hz làm âm chu&n, khi ó cng  âm chu&n có giá
tr b"ng I
0
= 10
-12
W/m
2
tng %ng vi m%c cng  âm b"ng
A. 0 B. B. 1 B. C. 0,1 B. D. 10 dB.
Câu 34: Chn âm có tn s b"ng 1 000 Hz làm âm chu&n, khi ó cng  âm chu&n có giá
tr b"ng I
0
= 10
-12
W/m
2
. Cng  âm mnh nht làm cho tai con ngi au n là I = 10
W/m
2
tng %ng vi m%c cng  âm b"ng
A. 12 B. B. 120 B. C. 13 B. D. 130 B.
Câu 35: Âm có tn s 1 000 Hz có ng*ng nghe là 10

-12
W/m
2
. Hi âm có tn s 1 000 Hz
có cng  10
-5
W/m
2
thì tng %ng vi m%c cng  âm b"ng bao nhiêu ?
A. 7 dB. B. 70 dB. C. 5 dB. D. 50 dB.
Câu 36: Tai con ngi có th phân bit c hai âm có m%c cng  chênh lch nhau
khong bao nhiêu êxiben (dB) ?
A. 1 dB. B. 0,1 dB. C. 10 dB. D. 130 dB.
Câu 37: Ti im A cách ngun âm mt khong 1 m có m%c cng  âm là 60 dB. Bit
ng*ng nghe ca âm này là 10
-10
W/m
2
. Cng  âm ti A b"ng bao nhiêu ?
A. 10
-3
W/m
2
. B. 10
-4
W/m
2
. C. 10
-5
W/m

2
. D. 10
-6
W/m
2
.
Câu 38: Ting la hét 80 dB có cng  âm gp khong bao nhiêu ln ting nói thm 20 dB
?
A. 4 ln. B. 60 ln. C. 10
6
ln. D. 10
7
ln.
Câu 39: Tai con ngi có th nghe c nhng âm có m%c cng  trong khong
A. t 16 dB n 20 000 dB. B. t 0 dB n 130 dB.
C. t 16 dB n 130 dB. D. t 20 dB n 20 000 dB.
Câu 40: Mt m%c cng  âm nào ó c t#ng 50 dB thì cng  âm ã t#ng bao nhiêu
ln ?
A. 50 ln. B. 10
5
ln. C. 5 ln. D. 5
10
ln.
Câu 41: Hai âm có cùng tn s nhng có m%c cng  chênh nhau 2 dB. Tính t$ s gia
cng  âm ln và cng  âm nh.
A. 100. B. 2,00. C. 1,58. D. 1,26.
Câu 42: Mt sóng âm truyn trong không khí c phn x tr li t mt chng ngi 
hình thành sóng dng. Khong cách gia hai nút gn nhau nht là 32,2 cm. Tc  truyn
sóng âm là 340 m/s. Tính tn s ca sóng âm này.
A. 528 Hz. B. 1 056 Hz. C. 264 Hz. D. 10,56 Hz.

Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
13

Câu 43: Mt cái ging nh dng ng tr có thành th,ng %ng và có nc. Ging có sóng
dng vi âm có tn s 20 Hz ch% không có sóng dng vi âm có tn s nào thp hn. Tc 
truyn âm trong không khí là 340 m/s. Tính  sâu t ming ging n m%c nc trong
ging.
A. 12,8 m. B. 8,50 m. C. 4,25 m. D. 17,0 m.
Câu 44: N#m 1976 ban nhc Who ã t k$ lc v bu(i hoà nhc m  nht : m%c cng 
âm  cách 46 m trc h thng loa là 120 dB. T$ s gia cng  ca âm này vi cng 
âm ca mt búa máy hot ng vi m%c cng  92 dB là bao nhiêu ?
A. 1,3. B. 2,8. C. 631. D. 4,3.
Câu 45: Âm la
3
có tn s 440 Hz. Tc  truyn âm trong không khí là 330 m/s thì bc
sóng ca âm la
3
trong không khí b"ng bao nhiêu ?
A. 0,75 m. B. 1,33 m. C. 2,25 m. D. 0,25 m.
Câu 46: Khi sóng âm truyn t không khí vào nc thì
A. chu kì ca âm t#ng. B. tn s ca âm không thay (i.
C. bc sóng ca âm gim. D. bc sóng ca âm không thay (i.
Câu 47: Tc  âm trong không khí và trong nc ln lt là 330 m/s và 1450 m/s. Khi âm
truyn t không khí vào nc thì bc sóng ca nó
A. t#ng 2,2 ln. B. gim 2,2 ln. C. t#ng 4,4 ln. D. gim 4,4 ln.
Câu 48: Mt sóng âm có tn s 528 Hz c lan truyn trong không khí vi tc  340 m/s
t mt ngun im S. Sóng truyn u theo mi hng. Xét hai im A và B  trong không
khí vi SA = 10 cm, SB = 30 cm và AB = 40 cm. Sóng âm ti A lch pha vi sóng âm ti B
mt lng b"ng

A. 0,976 rad. B. 2,927 rad. C. 3,903 rad. D. 1,951 rad.
Câu 49: Âm s c là mt c trng sinh lí ca âm, giúp ta phân bit âm do các ngun khác
nhau phát ra. Âm s c có liên quan mt thit vi
A.  th dao ng âm. B. n#ng lng ca âm.
C. m%c cng  âm. D. tn s ca âm.
Câu 50: Âm thanh do hai nhc c khác nhau phát ra thì luôn luôn khác nhau v
A. chu kì. B.  cao. C. âm s c. D. tn s.
Câu 51: Khi hai nhc s ánh cùng mt bn nhc  cùng mt  cao vi hai nhc c khác
nhau là àn ghita và piano, nhng tai ta v0n phân bit c trng hp nào là àn ghita và
trng hp nào là àn piano là do âm ca hai nhc c phát ra khác nhau v
A. tn s. B. chu kì. C. cng . D.  th dao ng.
Câu 52: Mt nhc c phát ra mt âm có tn s f
1
thì ng thi c'ng phát ra các âm có tn s
A. f
2
= 2f
1
, f
3
= 2,5f
1
, f
4
= 3f
1
, f
5
= 3,5f
1

, ….
B. f
2
= 0,5f
1
, f
3
= 1f
1
, f
4
= 1,5f
1
, f
5
= 2f
1
, ….
C. f
2
= 2f
1
, f
3
= 3f
1
, f
4
= 4f
1

, f
5
= 5f
1
, ….
D. f
2
= 0,5f
1
, f
3
= 1,5f
1
, f
4
= 2,5f
1
, f
5
= 3,5f
1
, ….
Câu 53:  to ca âm ch$ là mt khái nim nói v c trng sinh lí ca âm g n lin vi c
trng vt lí là
A. m%c cng  âm. B. cng  âm.
C. tn s âm. D.  th dao ng âm.
Câu 54: Các c tính sinh lí ca âm là
Sóng c Ch  IV. Sóng âm
Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
14


A.  cao, âm s c,  to. B.  to, âm s c, biên .
C.  cao, âm s c, cng . D.  to,  cao, n#ng lng.
Câu 55: Giá tr cc tiu ca cng  âm  gây ra cm giác âm cho tai ngi c gi là
A. ng*ng nghe. B. ng*ng au. C. ng*ng âm. D. ng*ng to.
Câu 56: Ng*ng nghe ca tai ngi
A. có giá tr nh nhau i vi mi tn s ca âm.
B. thay (i theo tn s ca âm.
C. không thay (i theo chu kì ca âm.
D. không ph thuc vào tn s ca âm.
Câu 57: Cm giác nghe âm to hay nh ph thuc vào
A. cng  và n#ng lng âm. B. chu kì và  cao âm.
C. cng  và tn s âm. D. chu kì và  cao.
Câu 58: Vi cùng cng , phát thanh viên n nói nghe rõ hn phát thanh viên nam là vì tai
ngi nghe c
A. âm có tn s cao s+ to hn âm có tn s thp.
B. âm có tn s thp s+ to hn âm có tn s cao.
C. âm có âm s c cao s+ to hn âm có âm s c thp.
D. âm có âm s c thp s+ to hn âm có âm s c cao.
Câu 59: Giá tr cc i ca cng  âm mà tai ngi còn có th chu ng c gi là
A. ng*ng au. B. ng*ng nghe.
C. ng*ng cng  âm. D. ng*ng to ca âm.
Câu 60: Dây àn hai u c nh, chiu dài l, c kéo c#ng b"ng mt lc không (i, tc 
truyn sóng là v thì ch$ xy ra sóng dng vi tn s
A.
l
nv
f =
vi n = 1, 2, 3, … B.
l

nv
f
2
=
vi n = 1, 2, 3, …
C.
l
nv
f
2
3
=
vi n = 1, 3, 5, 7 … D.
l
nv
f
4
3
=
vi n = 1, 3, 5, 7 …
Câu 61: Dây àn hai u c nh, chiu dài l, c kéo c#ng b"ng mt lc không (i, tc 
truyn sóng là v thì âm c bn mà dây àn phát ra có tn s
A.
l
v
f =
. B.
l
v
f

2
=
. C.
l
v
f
2
3
=
. D.
l
v
f
4
3
=
.
Câu 62:  c#ng ca mt dây àn có hai u c nh là không (i mà ta bm phím cho dây
àn có  dài gim còn mt na thì
A. tn s ca âm c bn mà dây àn phát ra gim 2 ln.
B. tc  truyn sóng trên dây àn gim 2 ln.
C. âm mà dây àn phát ra nghe b)ng hn.
D. cng  ca âm mà dây àn phát ra t#ng 2 ln.
Câu 63: i vi âm c bn và ho âm bc 2 do cùng mt dây àn (hai u dây c nh) phát
ra thì
A. cng  ca ho âm bc 2 nh b"ng mt na cng  ca âm c bn.
B. tn s ca ho âm bc 2 gp ôi tn s ca âm c bn.
C. bc sóng ca âm c bn b"ng mt na bc sóng ca ho âm bc 2.
D. tc  ca ho âm bc 2 gp ôi tc  ca âm c bn.
Sóng c Ch  IV. Sóng âm

Thy inh Trng Ngha, giáo viên Vt lí, trng THPT chuyên Lê Khit - Qung Ngãi Trang
15

Câu 64: -ng sáo có mt u kín, mt u h, có chiu dài l, tc  truyn sóng âm là v thì
ch$ xy ra sóng dng vi tn s
A.
l
nv
f
4
=
vi n = 1, 3, 5, … B.
l
nv
f
2
=
vi n = 1, 2, 3, …
C.
l
nv
f
4
=
vi n = 1, 2, 3, … D.
l
nv
f
2
=

vi n = 1, 3, 5, …
Câu 65: -ng sáo có mt u kín, mt u h, có chiu dài l, tc  truyn sóng âm là v thì
âm c bn ng sáo phát ra có tn s
A.
l
v
f =
. B.
l
v
f
2
=
. C.
l
v
f
3
=
. D.
l
v
f
4
=
.
Câu 66: Hp cng hng có tác dng
A. làm t#ng  cao ca âm. B. làm gim bt cng  âm.
C. làm t#ng cng  âm. D. làm gim  cao ca âm.
Câu 67: Chiu dài ng sáo (mt u kín, mt u h) càng ln thì âm phát ra

A. có tn s càng nh. B. nghe càng b)ng.
C. nghe càng to. D. có bc sóng càng ng n.
Câu 68: Hai ngun phát sóng âm ging nhau S
1
và S
2
t cách nhau 1,2 m trong không khí,
phát ra sóng âm có cùng biên , cùng pha và cùng tn s 440 Hz. Cho bit tc  truyn âm
trong không khí là 340 m/s. Hi mt ngi t tai  âu trên on th,ng ni hai ngun âm
thì gn nh không nghe thy âm ?
A. Ngay ti trung im ca on th,ng ni hai ngun âm.
B. Cách trung im ca on th,ng ni hai ngun âm on 19 cm.
C. Cách trung im ca on th,ng ni hai ngun âm on 39 cm.
D. Cách trung im ca on th,ng ni hai ngun âm on 77 cm.
Câu 69: Tc  truyn sóng trên mt dây àn viôlông dài 22,0 cm khi có tn s âm c bn
920 Hz là
A. 404,8 m/s. B. 202,4 m/s. C. 809,6 m/s. D. 607,2 m/s.
Câu 70: Cho bit tc  v ca sóng âm truyn trên mt si dây tit din u c tính bi
công th%c
µ
τ
=v
, vi
τ
là s%c c#ng ca dây và
µ
là mt  dài ca dây (khi lng ca
mt n v chiu dài ca dây). Trên mt dây àn viôlông nng 800 mg và dài 22,0 cm có
sóng âm truyn i vi tc  193,6 m/s thì s%c c#ng ca dây àn viôlông là
A. 7 040. 10

3
N. B. 136,3 N. C. 1 363. 10
3
N. D. 7 040 N.

×