Tải bản đầy đủ (.pdf) (7 trang)

ĐĐ và PB của các loài cây lâm nghiệp- Cây Luồng

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (382.68 KB, 7 trang )

<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>LUỒNG</b>



<i><b>Dendrocalamus barbatus Hsueh et D. Z. Li, 1988 </b></i>


Tên khác: Luồng thanh hoá, mạy mèn, mạy sang mú (Thái- Tây Bắc); mét (Thái
và Kinh - Nghệ An)


Họ: Hoà thảo – Poaceae


Phân họ: Tre – Bambusoideae


Luồng


<i>Dendrocalamus barbatus Hsueh et D. Z. Li </i>


1. Thân và cành; 2.Mo thân; 3.Cành mang lá
4. Cụm hoa; 5. Bơng nhỏ


<b>Hình thái </b>


Thân ngầm dạng củ, thân khí sinh mọc
cụm, chiều cao thân 15-18m, đường kính
10-15cm, ngọn cong hay hơi rủ, một số đốt
gốc có vịng rễ khí sinh; lóng màu lục xẫm,
chiều dài 26-32cm, phần phẳng dẹt một
phía khơng lơng, phần trên có ít phấn trắng,
bề dày vách thân 2-2,5cm; vịng thân khơng
nổi lên, chiều dài đốt 1,5cm, ở đốt và phía
dưới vịng mo đều có một vịng lơng nhung
màu trắng. Chiều cao dưới cành 0,5-1m.
Mỗi đốt thân có nhiều cành, cành chính 3,


trong đó một chiếc to khoẻ hơn rõ rệt, hay
có lúc cành chính khơng phát triển mà có
một chồi ngủ lớn và các cành bên khá nhỏ,
rủ xuống. Bẹ mo rụng sớm, chất da, lúc đầu
màu nâu vàng, lưng phủ phấn trắng và có
lơng gai nhỏ màu nâu; tai mo liền với phần
kéo dài ra ngoài của gốc phiến mo, dạng
sóng, dài 5-15mm, rộng 2-3mm, phủ dày
lơng mi dạng lông bờm lợn dài 1cm; lưỡi
mo cao 5-8mm, đầu xẻ răng khơng đều;
phiến mo lật ra ngồi, gốc mặt bụng cũng
phủ dày lông thẳng cứng dạng lơng bờm
lợn, phần cịn lại phủ lơng gai nhỏ. Cành
nhỏ 8-15 lá; bẹ lá phủ lông; tai lá nhỏ, dễ
rụng, có mấy chiếc lơng tua; lưỡi lá cao
1mm; chiều dài phiến lá 10-15cm, rộng
1-2cm, gân cấp hai 5 hay 6 đôi.


Cụm hoa không mang lá, mỗi đốt đính 10-25 bơng nhỏ, đường kính trục cụm 1-2,2cm;
bơng nhỏ hình trứng ngược, dài 6-8,5mm, rộng 2-4mm, màu lục vàng, gần không lơng, hai hoa
nhỏ; chiều dài mày ngồi 6-7mm, rộng 4-5mm, đầu có mũi nhọn nhỏ dạng gai dài 0,8-1mm;
chiều dài mày trong 5-6mm, khoảng cách giữa hai gờ 1mm, có 3 gân; chiều dài chỉ nhị 6mm,
bao phấn màu vàng hay sau khi khơ màu tím, dài 6mm, đầu có mũi nhọn; chiều dài nhuỵ
6-7,5mm, phần trên của bầu cùng với vòi và đầu nhuỵ đều phủ lông.


<b>Các thông tin khác về thực vật </b>


</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

<i>và hình vẽ của Dendrocalamus membranaceus Munro, tre luồng của Việt Nam có các sai khác </i>
cả về hình thái của cơ quan sinh dưỡng và sinh sản như sau: Luồng có kích thước lớn hơn,
đầu mo thân lõm, tai mo lớn mang rất nhiều lông; bơng chét nhỏ và tù đầu hơn. Vì vậy tên khoa


<i>học của luồng đã được giám định lại từ năm 2004 là Dendrocalamus barbatus Hsueh et D. Z. Li </i>
(Lê Viết Lâm, 2004). Việc thay đổi tên khoa học của lồi luồng cũngđã được sự nhất trí của 2
chuyên gia về định loại tre nứa của Trung Quốc là Giáo sư Li De Zu (Viện Thực Vật Côn Minh)
và Gs Xia nia Nhe - Hà Niệm Hoà (Viện Thực vật Nam Kinh)(2004).


<b>Phân bố </b>


Luồng có thể mọc tự nhiên hoặc trồng thành từng cụm
phân tán ở các huyện ven sông Mã thuộc tỉnh Sơn La. Các
huyện phía Tây tỉnh Thanh Hố như Quan Hoá, Lang Chánh,
Bá Thước, Ngọc Lạc là vùng trồng rừng luồng tập trung nhất
(vì thế quen gọi là "Luồng thanh hoá"), nhưng luồng ở đây
đều ở dạng cây trồng. Tổng diện tích rừng trồng luồng của
Thanh Hoá đến trên 50.000ha.


Tới nay luồng được trồng nhiều nhất ở Bắc Trung Bộ
hiện đã dẫn giống trồng ở nhiều tỉnh phía Bắc và phía Nam.
Phong trào trồng luồng ở vùng Trung Tâm Bắc Bộ phát triển
rộng khắp, một số loài tre trước đây thường trồng (diễn trứng,
mai...) đã phải nhường ngôi cho luồng. Nghệ An, Yên Bái,
Hồ Bình là các tỉnh có diện tích rừng luồng trồng đứng sau
Thanh Hoá. Giống luồng đưa vào trồng ở các tỉnh miền Nam
chưa được kiểm kê tổng kết. Một số khóm luồng đưa trồng ở
Đơng Nam Bộ, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế đều sinh trưởng
bình thường.


Có thể luồng có nguồn gốc từ các tỉnh vùng Tây Bắc Việt
Nam, thuộc vùng Thượng nguồn sơng Mã như Sơn La, Hồ
Bình. Ở đây còn gặp luồng mọc tự nhiên, với tên địa phương



là mạy sang mú. Ở các vùng khác chỉ gặp luồng ra hoa, nhưng không thấy kết hạt, riêng ở Sơn
La (huyện Mộc Châu và Sông Mã) đã gặp luồng ra hoa, kết hạt và mọc thành cây con.


Phân bố của luồng ở Việt Nam


<b>Đặc điểm sinh học </b>


Điều kiện tự nhiên ở vùng phân bố chính của luồng có khí hậu nóng, ẩm. Mỗi năm có hai
mùa: mùa nắng nóng, mưa nhiều, thường từ tháng 4-5 đến tháng 10-11 lượng mưa chiếm tới
70-80% lượng mưa cả năm; mùa lạnh, mưa ít, thường từ tháng 11-12 đến tháng 3-4 năm sau
lượng mưa chỉ có khoảng 20-30% lượng mưa cả năm. Nhiệt độ bình quân năm khoảng
23-240<sub>C, nhiệt độ tối đa có khi lên đến 42</sub>0<sub>C. Độ ẩm khơng khí 87%. Lượng mưa </sub>
1.600-2.000mm/năm. Lượng bốc hơi hàng năm khoảng 677mm.


Luồng sinh trưởng tốt ở các địa hình vùng đồi trên độ cao dưới 800m so với mặt biển; nơi
đất bằng, chân đồi hoặc sườn thoải có độ dốc vừa phải (dưới 300<sub>). </sub>


Luồng thường được trồng trên ®ất feralit phát triển trên đá poocphia, đá vôi, phiến thạch,


</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

Chưa gặp rừng luồng mọc tự nhiên. Luồng được trồng thuần loại, hỗn giao với cây gỗ
hoặc trồng xen từng đám trong rừng thứ sinh với diện tích lớn và cũng được trồng phân tán
một số khóm xung quanh nhà.


Những năm mới trồng, khi rừng chưa khép tán có thể trồng xen cây nơng nghiệp như lạc,
đỗ, ngô, sắn... Dưới tán rừng luồng, cây gỗ tái sinh tự nhiên tương đối nhiều như: lim xanh
<i>(Erythrophloum fordii), sịi tía (Sapium discolor), mán đỉa (Archidendron clypearia), hu đay lá </i>
<i>hẹp (Trema angustifolia); nhưng tồn tại lâu dài với luồng chỉ có lim xanh. </i>


Mới gặp luồng ra hoa từng khóm rồi chết và cũng khó tìm được hạt luồng; vì vậy khả năng
phát triển rừng luồng từ hạt chưa thực hiện được. Thân ngầm, thân khí sinh, chét và cành là


phương thức sinh sản vơ tính của luồng. Cây măng sau khi định hình, ra cành lá đầy đủ thì
những mầm ở gốc bắt đầu phát triển để cho thế hệ măng tiếp theo. Sinh trưởng của măng có
thể chia thành 3 thời kỳ chính:


- Thời kỳ 1: Măng phát triển ngầm trong đất, khoảng từ tháng 9-10 năm trước đến tháng
4-5 năm sau.


- Thời kỳ 2: Măng lên nhú khỏi mặt đất và phát triển nhanh về chiều cao, khoảng từ tháng
4-5 đến tháng 7-8 gọi là mùa ra măng.


- Thời kỳ 3: Cây măng phát triển hoàn chỉnh cành lá và rễ, khoảng từ tháng 7-8 đến tháng
10-11; Sau giai đoạn này cây măng có thể sống độc lập. Vì vậy giống trồng lấy từ cây tuổi 1 là
tốt nhất.


Luồng 1-2 năm tuổi - thân non mầu xanh nhạt, bóng, có ít phấn trắng, các đốt có vịng lơng
trắng mịn, thịt trắng. Luồng 3-4 năm tuổi là cây vừa, mầu xanh sẫm; luồng 5 tuổi trở lên là cây
già và là đối tượng khai thác, cây càng già mầu mặt lóng càng xám lại và xuất hiện nhiều vết
địa y, thịt hồng đỏ, bó mạch rõ. Tuổi thọ của luồng khoảng 8-10 năm.


Quan hệ giữa cây trong khóm vừa cung cấp chất dinh dưỡng vừa làm chỗ dựa cho nhau.
Sau khi trồng 5-6 năm rừng luồng đã có thể đưa vào khai thác. Một khóm luồng chuẩn có
khoảng 20-40 cây (15-20 cây trong một khóm sau khai thác, 30-40 cây trong một khóm khi đến
chu kỳ khai thác), tỷ lệ các cấp tuổi gần bằng nhau và có 5-8 măng mới được sinh ra hàng
năm.


<b>Công dụng </b>


Thân luồng chứa cellulose (54%) cao nhất trong các lồi tre đã được phân tích, lignin
(22,4%), pentozan (18,8%). Sợi luồng thường có chiều dài 2,944mm, chiều rộng 17,84 µm
(vách tế bào dầy 8,5µm). Với thành phần hố học và kích thước sợi của luồng, nếu dùng làm


nguyên liệu sản xuất giấy sẽ cho hiệu quả cao và chất lượng giấy tốt.


</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

Vì vậy, dùng luồng làm cột chống, xà đỡ trong xây dựng, giao thơng vận tải, chèn hầm lị
rất tốt. Luồng dùng làm nguyên liệu sản xuất ván ghép thanh cho sản phẩm vừa đẹp vừa chắc
bền, được nhiều người ưa chuộng và là mặt hàng xuất khẩu rất có giá trị.


Măng luồng ăn ngon, kích thước lớn nên ngồi ăn tươi cịn được phơi khơ. Trọng lượng
bính qn của măng luồng là 1,15kg/1măng; tỷ lệ sử dụng khá cao (65-72%). Phân tích măng
luồng đa thu được các kết quả như sau: hàm lượng nước 92,01%. protein 2,26%, đường tổng
2,47%, glucid 2,33%, cellulose 0,58%, và lipid 0,12% (Nguyễn Danh Minh, 2005). Trong thập kỷ
70, tỉnh Thanh Hố đã có xí nghiệp đóng hộp măng luồng để xuất khẩu.


<b>Kỹ thuật nhân giống, gây trồng </b>


<i>Nhân giống: </i>


Theo tập quán trong nhân dân trước đây, trồng luồng chỉ dùng giống gốc, giống chét. Đến
nay, đã nghiên cứu, thành công việc trồng luồng bằng hom cành, hom thân có cành, hom thân
có chồi ngủ, trong đó hom cành được trồng nhiều nhất vì có khả năng tạo được nhiều giống và
dễ vận chuyển đi xa.


Tất cả các giống trên đều phải chọn từ cây mẹ 10-14 tháng tuổi, thân cây xanh thẫm hoặc
lá mạ, phát triển đày đủ cành lá (không lấy giống ở cây hay bụi luồng đang ra hoa). Trừ giống
gốc và giống chét được trồng trực tiếp, 3 loại còn lại đều phải qua tạo giống trong vườn ươm.


- Giống cành: Giống từ cành ra rễ tốt ở những tháng có nhiệt độ khơng khí trung bình
22-250C (tháng 4- tháng 8). Cành luồng có đường kính lớn hơn 1cm đảm bảo cho giống tốt; nếu
đường kính nhỏ hơn, giống sinh trưởng chậm. Cành bẹ mo đã rụng, khơng cịn vết trắng, rễ khí
sinh đã chuyển sang màu xám, mắt cua màu vàng sáng thì sẽ ra rễ ít, măng mọc kém. Cành có
dáng đùi gà nhẵn, khơng có vành rễ khí sinh thì khi ủ cành khơng ra rễ, do đó cành giống sẽ bị


chết.


Dùng dao thật sắc, chặt sát phần thân và các gốc cành, tránh làm dập đùi gà. Cành lấy dài
35-40cm (2-3 lóng) kể từ gốc cành. Giống cành lấy về, cần để ở chỗ râm mát, tưới cho khỏi
héo và khơng được để q 2 ngày. Sau đó đem ngâm trong chất kích thích sinh trưởng. Có thể
dùng 1 trong các chất sau: 2,4D; 2,45T; muối Natri, Kali của 2,4D. Các chất kích thích trên
được hồ tan vào:


+ Cồn: 1g thuốc/8-10cm3 cồn 960 hoặc


+ Rượu trắng 400: 1g/20-25cm3


Sau khi đã hoà tan như trên, đổ vào bể ngâm với lượng nước lã và quấy đều theo tỷ lệ
sau:


+ 2,4D: hồ tan trong 50 lít nước


+ 2,45T: hồ tan trong 55 lít nước


+ Với muối Kali, Nat ri của 2,4D hồ tan trong 10 lít nước


</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

Sau khi ngâm cành xong, vớt ra ủ trong mùn cưa (1kg mùn/lít nước lã) hoặc cát ẩm (1kg
cát khơ/0,5 lít nước). Cành xếp nghiêng 600, cứ một lớp cành, một lớp cát hoặc mùn cưa dày
20cm.


Ủ 20-23 ngày, cành đã có rễ cám, 15 ngày đầu giữ độ ẩm của mùn cưa hoặc cát khoảng
85-90%, tiếp theo, độ ẩm có thể giảm đi chút ít.


Chọn cành có rễ đem ươm, còn lại tiếp tục ủ cho đến khi ra rễ cám.



- Ươm giống


+ Ở vườn: Vườn ươm cần bằng phẳng, đất thịt hoặc đất thịt nhẹ. Nền vườn cao thì khơng
nên lên luống, mà ươm theo rạch. Đất vườn thấp dễ úng thì phải lên luống. Bón lót 3-4kg phân
chuồng/m2.


Cành được ươm theo rạch, rạch sâu 10cm, cành cách cành 20cm, rạch cách rạch 50cm.
Cành đặt nghiêng 600 so với mặt đất; 2 mắt cành nằm 2 phía thành của rạch. Dùng đất nhỏ lèn
chặt phần đùi gà, sau đó tưới ẩm, phủ rơm rạ kín mặt luống.


Làm giàn che trên luống; cành ươm được che khoảng 40-50% ánh sáng, giàn cao
1,2-1,3m. Sau 45-60 ngày dỡ dần giàn che.


Chăm sóc: giữ ẩm đều cho đất và làm cỏ thường xuyên.


Bón thúc: trong thời gian ở vườn, cành ươm được bón thúc 2 lần với hỗn hợp phân như
sau: 30g urê + 25g super lân + 10g sunfat kali + 1 lít nước tưới cho 2m chiều dài rạch. Lần thứ
nhất bón vào lúc 20 ngày sau khi ươm. Lần thứ hai sau 50 ngày.


+ Trong bầu: Dùng bầu với thành phần đất thịt nhẹ + 15% phân chuồng hoai. Vỏ bầu
bằng nhựa P.E. thủng đáy, đường kính 12-13cm, chiều cao 18-20cm. Cho hỗn hợp đất, phân
vào bầu đến chiều cao 1/3. lèn chặt, đặt cành vào bầu cho đất đầy 1/2. lèn chặt, tưới ẩm rồi tiếp
tục cho hỗn hợp đất phân đầy bầu.


Bầu đặt cách nhau 15cm trên luống, phủ kín đất đến 1/2 chiều cao bầu. Vườn có giàn che
ánh sáng.


Chăm sóc như đối với cây ở vườn ươm.


Trồng và chăm sóc:



- Vụ trồng luồng chính vào xuân và vụ phụ vào thu.


- Chọn vùng trồng luồng: Phải chọn vùng có điều kiện địa hình, khí hậu và lập địa phù hợp
với đặc tính sinh học của luồng. Ảnh hưởng của vùng trồng tới sinh trưởng của luồng là rất rõ.
Dưới đây là các kết quả điều tra của Nguyễn Ngọc Bình (Bảng 1):


<b>Bảng 1. So sánh phẩm chất luồng ở Lang Chánh và Phú Điền </b>


<b>Địa phương </b> <b>Chiều cao cây (m) </b>


<b>Chiều dài của dóng </b>


<b>ngang ngực (cm) </b> <b>Đường kính gốc (cm) </b> <b>Bề dầy của thân ở gốc (cm) </b>


Lang Chánh


(Thanh Hoá) 21-23 25-28 8,5-10,0 2,3-2,5


Phú Điền (Thừa


</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

Về các điều kiện khí hậu thì ở Lang Chánh tổng lượng mưa hàng năm cao hơn Phú Điền
154,7mm, ẩm độ trung bình trong năm cao hơn 2%, lượng bốc hơi lại ít hơn 126,8 mm; trong
một năm nhiều ngày trời râm hơn Phú Điền (lượng mây tổng quan trung bình tồn năm ở Lang
Chánh là 8,1 còn ở Phú Điền là 7,2).


Về địa hình có thể sắp xếp theo thứ tự ưu tiên:


- Đất bằng hoặc chân đồi



- Đồi núi thấp


- Sườn thoải hoặc yên ngựa


Về ảnh hưởng của đất đai tới sinh trưởng của luồng, các kết quả điều tra của Nguyễn
Ngọc Bình hiện khá rõ (Bảng 2)


<b>Bảng 2. So sánh phẩm chất luồng trồng trên hai loại đất khác nhau ở Lang Chánh</b>


<b>Loại đất </b> <b>Đường kính gốc <sub>(cm) </sub></b> <b>Chiều cao cây (m) </b> <b><sub>ngang ngực (cm) </sub>Chiều dài dóng </b> <b>Bề dầy thân ở <sub>gốc (cm) </sub></b>


Đất feralit phát
triển trên đá
poocphia


11,5-12,5 22-23 26-29 2,5-3,5


Đất feralit phát


triển trên đá phyllit 8,5-10,0 21-23 25-28 2,3-2,5


Ở Lang Chánh, luồng sinh trưởng từ tốt đến xấu trên các loại đất theo thứ tự sau:


- Đất feralit nâu đỏ phát triển trên đá poocphia


- Đất feralit đỏ vàng phát triển trên phiến thạch sét biến hình tiếp xúc với poocphia.


- Đất phát triển trên đá vôi.


- Đất feralit vàng đỏ phát triển trên phiến thạch phyllit.



- Đất feralit nâu vàng phát triển trên phù sa cổ thượng lưu sông Âm.


Luồng trồng ở 3 loại đất đầu có sản lượng cao, phẩm chất tốt. Đặc biệt cần nhấn mạnh là
trong điều kiện khi hậu ở Lang Chánh trên loại đất tốt kết hợp với các biện pháp kỹ thuật trồng,
chăm sóc, khai thác hợp lý thì luồng phát triển rất tốt - Đường kính thân trên 13cm, cao trên
25m cho sản phẩm luồng phao là loại luồng có kích thước lớn nhất. Trồng ở những nơi có lớp
đất mỏng, lẫn nhiều đá, độ phì thấp, luồng vẫn sống nhưng sinh trưởng, phát triển kém - khóm
nhỏ, cây thấp bé.


Phương thức trồng: Qui mơ trồng, xử lý thực bì, làm đất, trồng xen phù hợp với sinh thái
rừng luồng.


</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

Luồng có thể trồng tập trung theo phương thức trồng thuần loại hoặc trồng hỗn giao với
cây gỗ (cách cây, cách hàng, theo băng, theo đám).


Luồng trồng tập trung thành rừng có ưu điểm:


- Đảm bảo điều kiện ánh sáng, ẩm độ không khí và đất cho luồng sinh trưởng, phát triển.


- Tránh gió bão làm gẫy măng, trốc gốc.


- Quản lý, chăm sóc thuận tiện.


Lưu Phạm Hồnh đã thí nghiệm và đo đếm ở rừng luồng 4 tuổi trồng trên đất sau nương
rẫy, đất rừng gỗ thứ sinh tiến hành cải tạo trắng và trồng theo rạch đã cho các kết quả trong
bảng 3.


<b>Bảng 3. Rừng luồng 4 tuổi trồng trên đất sau nương rẫy và đất rừng gỗ thứ sinh</b>



<b>Kích thước cây </b> <b>Kích thước lóng </b>


<b>Phương thức </b>


<b>Đường kính </b>


<b>(cm) </b> <b>Chiều cao (m) </b>


<b>Chiều dài </b>
<b>(cm) </b>
<b>Bề dày </b>
<b>(cm) </b>
<b>Trọng lượng </b>
<b>tươi (tấn </b>


Sau nương rẫy 6,0 8,0 23,17 0,79 6,4


Rừng gỗ thứ sinh
+ Cải tạo trắng
+ Trồng theo rạch


7,8
7,1
12,1
11,0
27,13
29,49
0,68
0,58
17,7


10,4


Kết quả thí nghiệm trên phản ánh đầy đủ sự thoái hoá của đất rừng sau nương rẫy. Vì vậy,
khơng nên làm nương rẫy 1-2 năm đầu rồi mới trồng luồng như trước đây một số nới đã làm;
còn phương thức cải tạo trắng hay trồng theo rạch là tuỳ điều kiện cụ thể.


<i>Kỹ thuật trồng: </i>


Giống và kỹ thuật tạo giống, mật độ trồng, hố trồng, thời vụ trồng và chăm sóc những năm
đầu là những yêu cầu cơ bản đảm bảo trồng có tỷ lệ sống cao và phát triển tốt.


Lưu Phạm Hồnh tiến hành thí nghiệm dùng gốc, chét, cành, thân để trồng và đã thu được
các kết quả trong bảng 4:


<b> Bảng 4. Kết quả trồng luồng bằng các loại giống khác nhau</b>


<b>Năm thứ nhất Năm thứ hai </b>
<b>Loại giống trồng </b>


<b>N D H N D H </b>


Gốc
Chét
Cành


Hom thân có chồi ngủ


</div>

<!--links-->

×