Tải bản đầy đủ (.pdf) (139 trang)

Vận dụng phương pháp montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh cho trẻ 5 – 6 tuổi ở một số trường mầm non tư thục thành phố thanh hoá

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.63 MB, 139 trang )

<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

<b>VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM KHÁM PHÁ </b>

<b>MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON TƯ THỤC </b>

<b> THÀNH PHỐ THANH HỐ </b>

Thuộc nhóm ngành khoa học: Giáo dục mầm Non

<b>THANH HÓA, THÁNG 04 /2023 </b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

<b>VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI </b>

<b>Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON TƯ THỤC THÀNH PHỐ THANH HOÁ </b>

Thuộc nhóm ngành khoa học: Giáo dục mầm Non

<b>Trưởng nhóm nghiên cứu: Nguyễn Thị Hằng </b>

Nam, Nữ : Nữ

<b>Lớp, khoa: K23A - Giáo Dục Mầm Non </b>

Năm thứ: 3 Số năm đào tạo: 4 Ngành học: Giáo Dục Mầm Non

<b>Người hướng dẫn : ThS. Trịnh Thị Quyên </b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

<b>DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI </b>

1 Nguyễn Thị Hằng 2069010031 K23A

Nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp và viết bài

2 Mai Thị Linh 2069010048 K23A

Nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp và viết bài

3 Nguyễn Thu Hoài 2069010040 K23A

Nghiên cứu tài liệu,

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

<b>MỤC LỤC </b>

<b>DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI ... i </b>

<b>MỤC LỤC ... ii </b>

<b>DANH MỤC BẢNG BIỂU ... iv</b>

<b>DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT... vi </b>

<b>THƠNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ... vii </b>

<b>MỞ ĐẦU ... 1 </b>

1.Lý do chọn đề tài ... 1

2. Mục tiêu nghiên cứu ... 2

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ... 3

4. Giả thuyết khoa học... 3

5. Nhiệm vụ nghiên cứu ... 3

6. Phương pháp nghiên cứu ... 3

7. Đóng góp mới của đề tài ... 4

8. Cấu trúc của đề tài ... 5

<b>Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON ... 6 </b>

1.1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu ... 6

1.2.Cơ sở lí luận ... 10

1.2.1. Một số khái niệm cơ bản ... 10

1.2.2. Hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non ... 15

1.2.3. Phương pháp giáo dục Montessori ... 20

1.2.4. Sự phù hợp của việc vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh cho trẻ 5 – 6 tuổi ... 34

Kết luận chương 1 ... 39

<b>Chương 2. THỰC TRẠNG VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI TRONG TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON TƯ THỤC THÀNH PHỐ THANH HỐ ... 40 </b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

2.1. Mục đích khảo sát thực trạng ... 40

2.2. Đối tượng và địa bàn khảo sát thực trạng ... 40

2.3. Mẫu khách thể khảo sát ... 41

2.3.1. Mẫu khảo sát giáo viên mầm non và cán bộ quản lý ... 41

2.3.2. Mẫu khảo sát trẻ 5-6 tuổi ... 41

2.4. Nội dung khảo sát thực trạng ... 41

2.5. Phương pháp khảo sát ... 42

2.6. Kết quả khảo sát thực trạng ... 42

2.6.1. Thực trạng nhận thức của GVMN và CBQL về phương pháp giáo dục Montessori với hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non tư thục thành phố Thanh Hóa ... 42

2.6.2.Thực trạng vận dụng phương pháp Mtổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non tư thục thành phố Thanh Hóa. .. 47

Kết luận chương 2 ... 58

<b>Chương 3. BIỆN PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTEESORI TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON ... 61 </b>

3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp biện pháp vận dụng phương pháp Monteesori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ ... 61

3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính tương tác ... 62

3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính tự do – kỷ luật ... 63

3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo một môi trường trải nghiệm được chuẩn bị ... 64

3.2. Biện pháp biện pháp vận dụng phương pháp Monteesori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh ... 65

3.2.1. Xây dựng môi trường trải nghiệm theo quan điểm giáo dục Montessori . 65 3.2.2. Xây dựng các hoạt động trải nghiệm khám phá mơi trường xung quanh có vận dụng phương pháp Montessori ... 67

3.2.3. Xây dựng tiến trình vận dụng phương pháp Montessori trong hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh ... 73

3.2.4. Minh họa tiến trình vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức cho trẻ khám phá môi trường xung quanh ... 78

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

<b>KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ ... 84 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ... 86 </b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

<b>DANH MỤC BẢNG BIỂU </b>

Bảng 1: Mức độ hiểu biết của GVMN và CBQL về phương pháp Montessori . 43 Bảng 2: Nhận thức của GVMN và CBQL về các lĩnh vực phát triển của Montessori ... 43 Bảng 3: Nhận thức của GVMN và CBQL về ý nghĩa của phương pháp Montessori đối với trẻ MN ... 45 Bảng 4: Nhận thức của GVMN và CBQL về việc cần thiết áp dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động khám phá MTXQ ở trường MN ... 46 Bảng 5: Thực trạng về sự phù hợp của phương pháp Montessori với hoạt động khám phá MTXQ cho trẻ ở trường mầm non ... 46 Bảng 6: Nhận thức của GV về tầm quan của hoạt động trải nghiệm trẻ 5-6 tuổi ở trường MN ... 47 Bảng 7: Thực trạng hiểu biết của GVMN và CBQL về hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ có vận dụng phương pháp Montessori cho trẻ 5-6 tuổi ... 49 Bảng 8: Mức độ hứng thú nhận thức của trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ có vận dụng phương pháp Montessori ở trường MN ... 50 Bảng 9: Thực trạng việc GV sử dụng những biện pháp hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ có vận dụng phương pháp Montessori ở trường MN ... 51 Bảng 10: Thực trạng việc sử dụng các hình thức cho trẻ 5-6 tuổi khám phá MTXQ qua hoạt động trải nghiệm có vận dụng phương pháp Montessori ở trường MN ... 53 Bảng 11: Thực trạng tổ chức cho trẻ 5-6 tuổi khám MTXQ qua hoạt động trải nghiệm có vận dụng phương pháp Montessori ở trường MN hiện nay ... 55

<i>Bảng 12: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến việc vận dụng phương pháp </i>

Montessori trong tổ chức các hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5-6 tuổi ở trường MN……….54

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

Bảng 13: Thực trạng về những khó khăn giáo viên thường gặp khi tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ khám phá MTXQ có vận dụng phương pháp

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

<b>THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU </b>

<i><b>1. Tên đề tài: Vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động </b></i>

<i><b>trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh cho trẻ 5 – 6 tuổi ở một số trường mầm non tư thục Thành phố Thanh Hóa. </b></i>

<b>- Khoa: Giáo dục Mầm non </b>

<b>4. Giáo viên hướng dẫn: ThS. Trịnh Thị Quyên </b>

<b>5. Thời gian thực hiện: 6 tháng (từ tháng 10/2022 đến tháng 4/2023) 6. Cơ quan quản lý đề tài: Trường Đại học Hồng Đức </b>

<b>7. Đơn vị chủ trì đề tài: Khoa Giáo dục Mầm non </b>

</div><span class="text_page_counter">Trang 11</span><div class="page_container" data-page="11">

<b>MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài </b>

Giáo dục mầm non cùng với tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, cao đẳng, đại học cấu thành nền giáo dục quốc gia. Trong đó, giáo dục mầm non là giai đoạn giáo dục đầu đời của con người, có ý nghĩa vơ cùng quan trọng giúp trẻ phát triển tồn diện và hình thành các yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1 rồi sau đó bước vào đời... Sáu năm đầu đời được coi là thời kỳ phát triển “vàng” trong suốt cuộc đời mỗi con người. Vì vậy, giáo dục mầm non tốt sẽ là tiền đề để hình thành một cá nhân toàn diện. Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục sớm đối với trẻ em, công tác giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học ở trường mầm non ngày càng được chú trọng. Một câu hỏi được đặt ra là làm sao để phát triển tốt nhất các kĩ năng của trẻ? Hiện nay, các phương pháp dạy học truyền thống không phải là lựa chọn duy nhất và hiệu quả nhất đối với trẻ. Bên cạnh đó có rất nhiều phương pháp dạy học mới và tạo điều kiện để trẻ được hoạt động như dạy học tích cực, dạy học theo vấn đề…. Dạy học thông qua trải nghiệm là một phương pháp có nhiều ưu điểm và kích thích được các tiềm năng trí tuệ của trẻ. Phương pháp dạy học trải nghiệm được sử dụng trong nhiều mơ hình ngồi mơ hình giáo dục truyền thống như: mơ hình giáo dục của Shichida Makoto (Nhật Bản), Glenn Doman (Mỹ), Phùng Đức Toàn (Trung Quốc), phương pháp giáo dục Montessori. Montessori là phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, dựa trên nền tảng tự do, cho phép trẻ được tự tiếp xúc, ứng xử, khám phá một cách một cách tự nhiên với môi trường xung quanh. Tinh thần giáo dục Montessori đã khẳng định một cách rõ ràng vai trò của giáo dục trải nghiệm trong quá trình học tập của trẻ, cho thấy sự phù hợp giữa phương pháp và mơ hình để mang lại một kết quả tốt hơn.

Mặt khác, trẻ trong giai đoạn từ 0-6 tuổi có lối tư duy trực quan hành động và thiên về cảm tính. Đây là giai đoạn trẻ tiếp thu và nhận thức môi trường thông qua đôi bàn tay. Các giác quan - công cụ để phát triển trí tuệ ngày một trở nên hồn thiện, nhạy bén và tinh tế hơn vì vậy dẫn đến những biến đổi nhất định

</div><span class="text_page_counter">Trang 12</span><div class="page_container" data-page="12">

trong nhận thức. Trẻ học thông qua cảm giác và chúng muốn sờ, nếm, ngửi, nghe và thử nghiệm tất cả mọi thứ xung quanh. Trẻ thực sự ham học hỏi và thể hiện nó bằng hàng loạt các câu hỏi “Vì sao?” “Tại sao?”. Môi trường tự nhiên lúc này trở thành một nguồn hứng thú vơ cùng, vơ tận với trẻ. Đó là điều kiện thuận lợi để trẻ tiếp thu nguồn tri thức của nhân loại và phát triển trí tuệ của mình. Để phù hợp với các đặc điểm tâm sinh lý này, nội dung chương trình khám phá mơi trường xung quanh ở các trường Mầm non cũng có những thay đổi. Hiện nay “Khám phá môi trường xung quanh là một nội dung mới trong chương trình giáo dục mầm non thay cho nội dung “Làm quen với mơi trường xung quanh” trong chương trình trước đó. Sự thay đổi này nhằm nhấn mạnh vai trò của các hoạt động trải nghiệm trong quá trình học tập của trẻ ở trường mầm non. Việc cho trẻ khám phá mơi trường xung quanh đã có những đổi mới về đề tài, nội dung khám phá và cách tổ chức hoạt động… Tuy vậy, quá trình khám phá mơi trường xung quanh vẫn cịn có những hạn chế như ôm đồm quá nhiều nội dung khám phá, quy trình khám phá đơn điệu, nhàm chán,trẻ học một cách thụ động… Để trẻ khám phá môi trường thông qua giáo dục trải nghiệm theo quan điểm giáo dục Montessori là một lựa cần thiết giúp giáo viên giải quyết những hạn chế trên và giúp giáo viên có một cái nhìn đúng đắn về trẻ em và các phương pháp dạy học mới. Đó cũng là lý do tơi chọn cho mình đề tài Thực tế, các trường mầm non cũng đã và đang thực hiện vận dụng phương pháp giáo dục Montessori vào việc tổ chức hoạt động cho trẻ mẫu giáo tuy nhiên chưa có hướng dẫn cụ thể nào cho giáo viên về việc ứng dụng các hoạt động Montessori vào hoạt động trải nghiệm cho trẻ. Chình vì những lí do trên mà tôi lựa chọn đề

<i><b>tài “Vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm </b></i>

<i><b>khám phá môi trường xung quanh cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non tư thục Thành phố Thanh Hóa” </b></i>

<b>2. Mục tiêu nghiên cứu </b>

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề tài nhằm đề xuất một số biện pháp vận dụng phương pháp giáo dục Montessori trong tổ chức hoạt động

</div><span class="text_page_counter">Trang 13</span><div class="page_container" data-page="13">

trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non.

<b>3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu </b>

Vận dụng phương pháp giáo dục Montessori trong tổ chức hoạt động trải

<b>nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non. 3.2. Phạm vi nghiên cứu </b>

- Giới hạn về khách thể khảo sát: 60 giáo viên mầm non, 15 cán bộ quản lý và 50 trẻ 5 – 6 tuổi.

- Giới hạn về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu việc vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non. Trong đề tài này chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu hoạt động trải nghiệm của trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh.

- Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: Nghiên cứu việc vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ 5 – 6 tuổi ở 5 trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Thanh Hóa.

<b>4. Giả thuyết khoa học </b>

Nếu vận dụng tốt phương pháp Montessori trong tổ chức cho trẻ khám phá MTXQ thì trẻ được sử dụng tối đa các giác quan, được thao tác và tương tác tích cực với mơi trường sẽ giúp trẻ nhận thức về thế giới xung quanh một cách tự nhiên và sâu sắc hơn; hình thành các kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ từ đó góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục ở trường mầm non.

<b>5. Nhiệm vụ nghiên cứu </b>

- Tổng hợp cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp Montsssori vào tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ.

- Đề xuất một số biện pháp vận dụng phương pháp Montsssori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ mầm non.

<b>6. Phương pháp nghiên cứu </b>

<b>6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận </b>

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa những tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu.

</div><span class="text_page_counter">Trang 14</span><div class="page_container" data-page="14">

<b>6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn </b>

<i><b>6.2.1.Phương pháp điều tra </b></i>

Sử dụng phiếu điều tra giáo viên mầm non và cán bộ quản lý một số trường tư thục trên địa bàn thành phố Thanh Hóa nhằm tìm hiểu thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi và vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá

<i><b>MTXQ. </b></i>

<i><b>6.2.2.Phương pháp quan sát sư phạm </b></i>

Quan sát và đánh giá quá trình tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở trường mầm non và các hoạt động có vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức cho trẻ trải nghiệm khám phá MTXQ của GVMN.

<i><b>6.2.3. Phương pháp đàm thoại </b></i>

Trao đổi, trò chuyện với giáo viên, sử dụng hệ thống câu hỏi để đánh giá về thực trạng vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường MN.

<i><b>6.2.4. Phương pháp phỏng vấn </b></i>

Phỏng vấn GVMN và CBQL về thực trạng vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường MN.

<b>6.3. Phương pháp thống kê toán học </b>

Sử dụng các phương pháp thống kê toán học để tổng hợp và xử lý số liệu trong quá trình thực hiện đề tài

<b>7. Đóng góp mới của đề tài 7.1. Về mặt lý luận </b>

Tổng hợp cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 – 6 tuổi.

</div><span class="text_page_counter">Trang 15</span><div class="page_container" data-page="15">

<b>7.2. Về mặt thực tiễn </b>

<i>- Đề tài đưa ra một số biện pháp hướng dẫn giáo viên mầm non vận dụng </i>

phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non.

- Hình thành năng lực tổ chức các hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non có vận dụng phương pháp Montessori.

<b>8. Cấu trúc của đề tài </b>

Ngoài phần Mở đầu - Kết luận, Nội dung của khóa luận gồm ba chương sau: Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp Montessori trong hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung cho trẻ 5-6 tuổi ở trường MN.

Chương 2: Thực trạng việc vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non tư thục thành phố Thanh Hóa.

Chương 3: Biện pháp vận dụng phương pháp Montessori trong tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ 5-6 tuổi ở trường MN.

</div><span class="text_page_counter">Trang 16</span><div class="page_container" data-page="16">

<b>Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP MONTESSORI TRONG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI </b>

<b>Ở TRƯỜNG MẦM NON 1.1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu </b>

<i><b>1.1.1. Sơ lược tình hình nghiên cứu ngồi nước </b></i>

<b> Hoạt động trải nghiệm trong học tập cũng như trong mọi lĩnh vực của </b>

cuộc sống đã được con người ta quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu và ứng dụng từ xa xưa với hai nhân tố điển hình là Khổng Tử (551 – 479 TCN) đại diện cho văn

<i>hóa phương Đông với triết lý nghe thì sẽ quên, thấy thì sẽ nhớ và làm thì sẽ </i>

<i>hiểu, và Aristotle (384 - 332 TCN) đại diện cho văn hóa phương tây với nhận </i>

<i>định học để mà làm và làm để mà học. Như vậy, dù ở phương đông hay phương </i>

tây ta đều thấy tư tưởng này được thể hiện rõ nét về tinh thần chú trọng việc học tập và lao động từ các hoạt động trải nghiệm và việc làm.

Trải nghiệm và việc làm sẽ cho ta kinh nghiệm và kinh nghiệm sẽ cho ta tri thức. Nói cách khác, kinh nghiệm chính là phương tiện giúp cho ta có thể nhận thức các tri thức. Ngược lại, một lý thuyết mà tách rời khỏi thực tiễn, tách rời khỏi những kinh nghiệm thì sẽ khơng thể lĩnh hội một cách đúng đắn và sẽ không có ý nghĩa như những gì nó vốn sinh ra được người ta kỳ vọng. Đây cũng chính là tư tưởng của John Deway được thể hiện trong tác phẩm “Dân chủ và giáo dục” [1], và theo John Deway, trải nghiệm có vai trị quan trọng trong tiếp cận, tiếp thu, liên hệ vận dụng các tri thức. Nói cách khác, chỉ có trải nghiệm mới có thể kiểm nghiệm được lý thuyết để khẳng định cho ta những tri thức đúng đắn. Như vậy, một lý thuyết nào đó chỉ có thể tồn tại và có ý nghĩa khi nó được trải nghiệm qua thực tiễn và được chính thực tiễn chấp nhận. Điều này cũng có nghĩa một lý thuyết nào đó sẽ là vơ nghĩa khi nó khơng được thực tiễn chấp nhận, và đây cũng chính là mấu chốt làm nên sự khác nhau cơ bản giữa lý thuyết và trải nghiệm.

Quá trình trải nghiệm mỗi cá nhân được tiếp cận với thực tiễn, việc tìm

</div><span class="text_page_counter">Trang 17</span><div class="page_container" data-page="17">

tịi, khám phá ... và tìm cách để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra sẽ được cá nhân tích lũy thành kinh nghiệm, thành tri thức. Chính điều này đã làm nên chân giá trị của giáo dục trải nghiệm. Điều này giải thích cho nhận định của John Deway về giáo dục trải nghiệm, đó là q trình người học tiếp thu, lĩnh hội những kiến thức bằng những kinh nghiệm do tự mình trải qua trong thực tiễn cuộc sống.

Cũng tương tự như John Deway, David Kolb đã đưa ra một lí thuyết về

<i>học tập từ trải nghiệm, đó chính là Chu trình học tập Kolb [2] với triết lý về sự </i>

cải tiến liên tục về chất lượng cũng như trình độ của cả người học và người dạy, đặc biệt trong chu trình gồm nhiều bước này, các bước độc lập với nhau trong một liên kết lơgics hồn chỉnh, vì thế, việc học tập không bắt buộc phải bắt đầu từ bước nào của chu trình.

Theo Kolb, học khơng phải chỉ là ghi nhớ mà nó phải là kết quả của q trình trải nghiệm để tích lũy kinh nghiệm và biến kinh nghiệm thành tri thức và những tri thức đó ngày càng hoàn thiện hơn khi nó được người học kiến tạo hoặc tái tạo liên tục cùng với quá trình trải nghiệm thực tiễn. Như vậy, đặc trưng của giáo dục trải nghiệm là người học phải được thực hành các tương tác với các đối tượng trong những mơi trường cụ thể để có được những kinh nghiệm mới, kết hợp với những kinh nghiệm đã có để có được một hệ thống kiến thức mới hồn chỉnh. Và đây cũng chính là điểm khác biệt giữa Kolb và Deway về giá trị và vai trò của hoạt động trải nghiệm.

Đồng quan điểm với John Deway và David Kolb, Maria Montessori (1870 – 1952) với triết lý giáo dục là trẻ sẽ hiểu sâu sắc và thấy được ý nghĩa của kiến thức với cuộc sống thông qua hoạt động tương tác với các đối tượng, với môi trường xung quanh. Theo Motessori, nếu chuẩn bị tốt môi trường tiện nghi, phù hợp với khả năng và giai đoạn phát triển của trẻ và trẻ được tự do lựa chọn vấn đề, tự do lựa chọn đối tượng tương tác và hoạt động thì các tiềm năng sẵn có của trẻ sẽ được khơi gợi và phát triển tối đa [3].

Montessori (đặt theo tên của người sáng lập) là phương pháp giáo dục sớm cho trẻ thông qua các giáo cụ trực quan và môi trường thực tiễn. Đây là

</div><span class="text_page_counter">Trang 18</span><div class="page_container" data-page="18">

phương pháp giáo dục tiên tiến, đặc biệt, vượt lên trên các phương pháp giáo dục truyền thống đương thời bằng việc tổ chức học tập thơng qua q trình cảm giác của trẻ khi trẻ tương tác với các đối tượng trong các hoạt động trải nghiệm với sự hỗ trợ đắc lực của một “cơng cụ tuyệt vời”, đó là đôi bàn tay [3].

Ra đời vào năm 1907 tại San Lorenzo thuộc thủ đô Roma của Ý, chỉ sau hai năm hoạt động Montessori đã gây chấn động lớn đối với giáo dục thế giới và nhanh chóng được rộng rãi cộng đồng thế giới (đầu tiên là Mỹ, tiếp đến là Anh, Pháp, Đức, ...) chấp nhận là một trong những phương pháp giáo dục trải nghiệm hàng đầu với những lợi ích nổi trội so với các phương pháp giáo dục truyền thống bởi các yếu tố: Tinh thần tự lập, kỹ năng tự giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp hiệu quả, kỹ năng hợp tác linh hoạt và kỹ năng xây dựng mối quan hệ được hình thành và phát triển được ở trẻ. Và đến năm 1929 Montessori đã thành lập Hiệp hội Montessori toàn cầu (AMI).

Năm 1970, Hiệp hội trải nghiệm giáo dục AEE (Association for Experiential Education) được thành lập tại Boone, North Carolina bởi một nhóm các nhà giáo dục có cùng quan điểm về kết quả của việc học tập sẽ đạt được và dần nâng cao, phát triển, hồn thiện thơng qua hệ thống những kinh nghiệm mà người học tích lũy được từ bởi q trình tương tác với các đối tượng trong các hoạt động thực tiễn. Vì thế, quan điểm chủ đạo về giáo dục trải nghiệm của tổ chức này đối với sự phát triển của người học là trải nghiệm thực tiễn, phản ánh kết quả, tổng kết đúc rút kinh nghiệm và cuối cùng là rút ra tri thức.

<i><b>1.1.1. Sơ lược tình hình nghiên cứu trong nước </b></i>

Ở Việt Nam, tư tưởng học tập gắn liền với thực tế cũng rất được coi trọng

<i>và đã được ông cha ta truyền đời bởi những đúc kết như “Đi một ngày đàng, học </i>

<i>một sàng khôn”, “Trăm hay không bằng tay quen”, “Trăm nghe không bằng một thấy”, “Nói được thì phải làm được” hay “Học phải đi đôi với hành”, “Giáo dục phải gắn liền với thực tiễn”, .... và tư tưởng này đã trở thành kim chỉ </i>

<i>nam trong giáo dục và đào tạo của đất nước, đó là “Hoạt động giáo dục phải </i>

<i>được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao </i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 19</span><div class="page_container" data-page="19">

<i>động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” (điều 3, luật Giáo dục 2005). </i>

Cùng với quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo của đất nước thì các phương pháp giáo dục cũng được chuyển mình đổi mới. Sự chọn lọc, cải tiến, bổ sung các phương pháp giáo dục đã mở ra một chương mới cho giáo dục Việt Nam, đó là sự tiếp cận với các phương pháp giáo dục tiên tiến hàng đầu trên thế giới với những quan điểm, triết lý khác nhau về giáo dục trải nghiệm, và một trong những phương pháp đó là phương pháp giáo dục Montessori. Montessori bắt đầu du nhập vào Việt nam năm 2003 và nhanh chóng bùng nổ trên toàn quốc, đến nay đã có hàng trăm trường (tại Hà Nội, Hải Phịng, Thái bình, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, ...) lấy tên và thực hiện chương trình Montessori đồng thời nhiều nhà khoa học giáo dục đã biên dịch nhiều tài liệu quý về phương pháp này, điển hình phải kể đến: Phát hiện mới về trẻ thơ (Bùi Nga dịch); Sổ tay giáo dục (Triệu Vinh Tiệp dịch); Các thời kì nhạy cảm của trẻ (Phương Lin dịch)… Nhìn chung, trong các tác phẩm này đều có một điểm chung, đó là theo

<i>Montessori thì trẻ tự đào luyện mình trong mối quan hệ với môi trường, tức là </i>

những gì mà trẻ có được phải thơng qua hoạt động tương tác trực tiếp của trẻ với các đối tượng trong mơi trường. Trong sự tương tác này thì đơi tay đóng vai trị quan trọng như một cơng cụ của trí tuệ làm cầu nối cho các q trình cảm giác giúp trẻ tích lũy kinh nghiệm để thu nhận được trí tuệ [3]..

Như vậy, theo quan điểm của Montessori thì quá trình tổ chức trẻ tương tác với các đối tượng trong một môi trường thực tế, bằng bằng sự kết hợp giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính giúp trẻ tiếp nhận tri thức và phát triển, hoàn thiện bản thân qua những kinh nghiệm cũ và mới tích lũy được chính là giáo dục trải nghiệm. Và trong các hoạt động trải nghiệm này, giáo viên đóng vai trị là người tạo mơi trường, tổ chức hướng dẫn, cịn trẻ là chủ thể tích cực tương tác với các đối tượng, qua đó những kiến thức mới dần trở thành kinh nghiệm của bản thân trẻ. Nói cách khác, tính tự lập, tính tích cực, chủ động cùng với thái độ và vốn kinh nghiệm sẽ quyết định hiệu quả của giáo dục trải nghiệm.

</div><span class="text_page_counter">Trang 20</span><div class="page_container" data-page="20">

Mặt khác, Montessori cũng cho rằng vui chơi là một phần cuộc sống của trẻ, vì vậy, muốn hình thành, củng cố và phát triển ở trẻ những tri thức nào thì đều phải thơng qua quá trình vui chơi của trẻ dưới dạng thức trải nghiệm qua các hoạt động chơi, và các hoạt động chơi phải đảm bảo vai trò vừa giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu nội tại, vừa giáo dục phát triển toàn diện cho trẻ ở các lĩnh vực: Ngôn ngữ, giác quan, thực hành cuộc sống, tốn học, văn hóa [8].

Từ những phân tích trên ta thấy việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm ở lớp học Montessori và tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ ở trường mầm non có nhiều những tương đồng có thể chuyển hóa lẫn nhau. Đó là, có thể tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ ở trường mầm non theo phương pháp Montessori và ngược lại, có thể ứng dụng phương pháp Montessori để xây dựng và tổ chức các hoạt động cho trẻ ở trường mầm non. Đây cũng chính là những tiếp cận ban đầu của nhóm tác giả với những nghiên cứu mang tính thời sự trong cơng tác giáo dục mầm non của đề tài đã chọn.

<b>1.2.Cơ sở lí luận </b>

<i><b>1.2.1. Một số khái niệm cơ bản </b></i>

<i>1.2.1.1. Khái niệm hoạt động </i>

<b> Vận động là một khái niệm cơ bản của triết học và là thuộc tính của vật </b>

chất. Điều đó có nghĩa là mọi sự vật, hiện tượng thường xuyên vận động theo một cách nào đó trong thế giới vật chất, được thể hiện thông qua sự chuyển biến trạng thái và chính sự chuyển biến trạng thái này làm cho các sự vật, hiện tượng tồn tại và thể hiện đặc tính của nó. Ở con người vận động chính là hoạt động và hoạt động chính là phương thức để con người tồn tại.

Đối với con người, hoạt động là sự tương tác qua lại giữa con người với con người, giữa con người với các đối tượng ở thế giới xung quanh và tạo ra sự chuyển biến cho thế giới xung quanh đó và cho cả chính bản thân con người. Sự chuyển biến cho thế giới xung quanh là sự chuyển năng lực của con người thành sản phẩm của thế giới xung quanh thông qua hoạt động. Lúc này tâm lý của con người được bộc lộ nên được gọi là q trình xuất tâm. Sự chuyển biến cho chính bản thân con người là sự tiếp nhận những qui luật, bản chất của thế giới hay còn

</div><span class="text_page_counter">Trang 21</span><div class="page_container" data-page="21">

gọi là những tri thức để tạo nên tâm lí, ý thức, nhân cách của con người. Đây được gọi là quá trình nhập tâm.

Mặt khác, theo A.N. Lêonchiev [4] thì hoạt động là đơn vị của đời sống, là khâu trung gian phản ánh các quá trình tâm lí, có chức năng hướng dẫn chủ thể trong thế giới đối tượng. Hoạt động được thúc đẩy bởi động cơ, động cơ nằm trong đối tượng của hoạt động.

<i> Như vậy, hoạt động chính là sự tác động qua lại giữa các quá trình xuất </i>

tâm và q trình nhập tâm mà kết quả của nó một mặt là sự cải tạo, thay đổi thế giới khách quan và mặt khác là sự phát triển và hồn thiện bản thân con người. Nói cách khác, tri thức của con người nói chung và của trẻ nói riêng được hình thành, củng cố và phát triển từ chính quá trình hoạt động trải nghiệm của bản thân với môi trường, với thế giới xung quanh.

<i>1.2.1.2. Khái niệm trải nghiệm </i>

<b> Cuộc sống là một chuỗi các hoạt động trải nghiệm mà chúng ta phải trải </b>

qua và trong q trình trải nghiệm đó các kinh nghiệm được hình thành và dần chuyển biến thành q trình hồn thiện tri thức giúp chúng ta nhận thức được thế giới khách quan ngày một chính xác hơn, sâu sắc hơn. Như vậy, trải nghiệm chính là những kinh nghiệm, là những tri thức mà chúng ta thu nhận được trong suốt quá trình sống. Những thu nhận này xuất phát từ sự quan sát, từ những va vấp và khám phá nó giúp ta chín chắn hơn, trưởng thành hơn trên đường đời. Có thể nói, con người khơng có trải nghiệm cũng giống như cái túi khơng có tiền, xác định được những thứ muốn mua nhưng khả năng lại khơng thể. Có thể hiểu thiếu trải nghiệm chính là như thế. Song, khi đã có trải nghiệm, có trong tay nhiều lĩnh hội thì mọi việc vì thế cũng dễ dàng thực hiện hơn.

Như vậy, trải nghiệm là tất yếu của cuộc sống con người. Trải nghiệm là tri thức, là sự thông thái mà con người tiếp nhận được thơng qua q trình hoạt động, q trình tích lũy tri thức dựa trên những kinh nghiệm có được, và những kinh nghiệm đã có phải được kết hợp với những kinh nghiệm hiện tại mới hình thành cho ta những tri thức của hiện tại và hướng đến sự nhận thức các tri thức

</div><span class="text_page_counter">Trang 22</span><div class="page_container" data-page="22">

tương lai. Tuy vậy, những kinh nghiệm q khứ có thể sẽ khơng cịn phù hợp và bị đào thải, song đây lại cũng là cơ hội để xuất hiện những kinh nghiệm mới cho hiện tại và tương lai.

Dưới góc độ hoạt động, trải nghiệm được hiểu là quá trình hoạt động năng động để thu thập kinh nghiệm, trên tiến trình đó có thể thu thập được những kinh nghiệm tốt hoặc xấu, thu thập được những bình luận, nhận định… Tất cả những thu thập đó đã hình thành, củng cố và phát triển tri thức ở mỗi con người. Như vậy, trải nghiệm dù là thụ động (diễn ra ngẫu nhiên trong quá trình sống) hay chủ động (do con người tạo ra) đều tham gia vào quá trình phát triển và hồn thiện của mỗi các nhân.

<i>Tóm lại, trải nghiệm là quá trình con người tương tác với các đối tượng </i>

trong những môi trường nhất định, từ đó thu nhận được những kinh nghiêm và chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành tri thức để hồn thiện bản thân.

<i>1.2.1.3. Khái niệm “hoạt động trải nghiệm” </i>

Hoạt động giáo dục là những hoạt động tương tác giữa người dạy và người học trong một môi trường cụ thể, mơi trường đó có thể là trong hoặc ngoài lớp học, trong hoặc ngoài trường học và được diễn ra trong hoặc ngoài giờ học. Những hoạt động này là những hoạt động có tính mục đích, tính kế hoạch và được người day định hướng, thiết kế, tổ chức để thực hiện mục tiêu giáo dục. Học phải đi đôi với hành, giáo dục phải gắn liền với thực tiễn. Trong giáo dục nếu người học không được thực hành trải nghiệm bởi một hệ thống các hoạt động thực tiễn thì quá trình nhận thức tiếp thu các tri thức của người học sẽ dễ bị phiến diện, ngộ nhận, khơng chính xác. Vì thế, các nhà tâm lý, giáo dục thống nhất rằng, giáo dục tốt nhất là đưa người học vào sự trải nghiệm thực tiễn thông qua sự tương tác với các đối tượng để tích lũy những kinh nghiệm rồi chuyển biến thành tri thức. Nói cách khác, mục tiêu giáo dục sẽ đạt được đến đâu hồn tồn phụ thuộc vào tính tự giác, độc lập tự chủ, linh hoạt sáng tạo với ý thức tốt trong việc thực hành trải nghiệm các hoạt động học tập của người học.

</div><span class="text_page_counter">Trang 23</span><div class="page_container" data-page="23">

<i>Như vậy, hoạt động trải nghiệm chính là hoạt động giáo dục được diễn ra </i>

dưới sự tổ chức, hướng dẫn của người dạy, và người học được trực tiếp tham gia tương tác với các đối tượng trong một mơi trường nhất định, qua đó phát triển nhân cách, phát triển các năng lực tiềm ẩn, khả năng sáng tạo, vốn kinh nghiệm và vốn tri thức [12].

<i>1.2.1.4 Khái niệm tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ mầm non </i>

<i> Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ mầm non là việc lên kế hoạch tổ </i>

chức cho trẻ tương tác với các đối tượng trong một môi trường nhất định mà ở đó giáo viên đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động (bao hàm cả các khâu chuẩn bị môi trường hoạt động, đối tượng hoạt động, ...) cịn trẻ đóng vai trị là chủ thể tích cực trong các hoạt động đó. Trong q trình này, giáo viên chỉ tác động đến trẻ khi thực sự cần thiết và cũng chỉ tác động đến một mức độ vừa phải nhằm định hướng cho trẻ, kích thích trẻ có thể tiếp tục hoạt động hoàn thành nhiệm vụ của mình, cịn bản thân trẻ, qua q trình tham dự hay tiếp xúc, tương tác trực tiếp với các đối tượng, trẻ tự chiêm nghiệm, tự tích lũy những kỹ năng, thái độ để có được những kinh nghiệm và tri thức riêng của bản thân

<i>1.2.1.5 Khái niệm khám phá môi trường xung quanh </i>

<i>* Môi trường xung quanh </i>

Môi trường xung quanh là tất cả những gì bao quanh chúng ta như tự nhiên, con người, các sự vật….Khái niệm bày có thể nhìn nhận theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp.

Theo nghĩa rộng, môi trường xung quanh là tất cả các sự vật, hiện tượng, con người có trong hành tinh mà chúng ta đang sống.

Theo nghĩa hẹp, mơi trường xung quanh là những hồn cảnh cụ thể ( các sự vật, hiện tượng, con người …) bao quanh một đối tượng có liên quan mật thiết với nó.

<i> Như vậy môi trường xung quanh bao gồm cả môi trường tự nhiên và xã </i>

hội. Môi trường tự nhiên (MTTN) bao Tự nhiên vô sinh và hữu sinh. Môi

</div><span class="text_page_counter">Trang 24</span><div class="page_container" data-page="24">

trường xã hội (MTXH) bao gồm mọi người, đồ vật và xã hội lồi người. Các mơi trường trên có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau[11] .

<i> *Hoạt động khám phá môi trường xung quanh </i>

Mỗi con người ngay từ khi sinh ra đã chịu sự tác động qua lại với thế giới xung quanh, đó là q trình phản xạ tự nhiên và phản xạ có điều kiện. Cùng với sự phát triển, con người được tương tác với các đối tượng dần đa dạng, phong phú, từ đơn giản đến phức tạp, từ trực quan đến trừu tượng. Trong q trình tương tác đó, có những tương tác vơ tình (tương tác tự nhiên), có những tương tác hữu ý (tương tác có chủ đích). Mặc dù là vơ tình hay hữu ý thì trải nghiệm những tương tác đó ln hình thành cho con người những kinh nghiệm và quá trình tích lũy kinh nghiệm dần chuyển biến thành những tri thức được con người ta tiếp nhận, tiếp thu một cách vơ tình hay hữu ý. Và dù cũng là vơ tình hay hữu ý thì những kinh nghiệm, những tri thức tích lũy được ln là hành trang giúp cho con người ta có thể tồn tại và phát triển trong một thế giới bao la đầy biến động bởi sự vận động không ngừng của vật chất. Và con người muốn tồn tại và phát triển tốt thì con người phải hiểu được nhiều nhất để có thể chịu tác động nhiều nhất và cũng có thể cải tạo được nhiều nhất đối với mơi trường. Muốn có được điều đó thì nhu cầu tìm hiểu, khám phá MTXQ của con người nói chung và của trẻ nói riêng là một tất yếu.

Ở trường mầm non, việc cho trẻ khám phá với MTXQ là một hoạt động có chủ đích được giáo viên định hướng, lên kế hoạch chu đáo và tổ chức thực hiện thông qua một hệ thống các chủ để, trong mỗi chủ đề lại có một hệ thống các hoạt động trải nghiệm đa dạng, phong phú, Ở đây mỗi trẻ được trực tiếp tham gia hoạt động trải nghiệm, qua đó hình thành và phát triển nhân cách, năng lực nhận thức, tiềm năng sáng tạo, hệ thống kinh nghiệm và tri thức. Nói cách khác, qua quá trình trải nghiệm khám phá MTXQ trẻ dần phát triển và hoàn thiện.

<i> Như vậy, hoạt động khám phá MTXQ có thể hiểu là những hoạt động trải </i>

nghiệm được giáo viên tổ chức để trẻ thu nhận những kinh nghiệm và tri thức

</div><span class="text_page_counter">Trang 25</span><div class="page_container" data-page="25">

về MTXQ nhằm giúp trẻ có thể hiểu và có thể chung sống tốt với mơi trường trong quá trình tồn tại và phát triển của bản thân

<i>1.2.1.5. Khái niệm tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh cho trẻ mầm non </i>

<b> Vui chơi, học tập, lao động, tham quan, lễ hội ,…. là những hoạt động </b>

giáo dục ở trường mầm non. Việc tổ chức các hoạt động này cho trẻ theo hướng trải nghiệm sẽ dễ khơi gợi hứng thú, khơi gợi khả năng tìm tịi, khám phá, khả năng quan sát, phân tích, tổng hợp và đặc biệt khơi gợi khả năng phát triển các quá trình tư duy của trẻ, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả của q trình giáo dục trẻ, nhằm đạt được những mục tiêu giáo dục đặt ra.

Để giúp giáo viên mầm non có cơ sở dễ dàng tổ chức các hoạt động giáo dục cho trẻ một cách hiệu quả, cần xây dựng các mơ hình tổ chức hoạt động giáo dục theo hướng trải nghiệm với những hướng dẫn thực hiện từng bước cụ thể, rõ ràng. Từ đó, dựa trên mơ hình giáo dục, giáo viên mầm non có thể tự thiết kế và tổ chức các hoạt động giáo dục với các hình thức hoạt động phù hợp với từng lứa tuổi, từng giai đoạn phát triển của trẻ và điều kiện cụ thể của mỗi lớp, nhà trường và địa phương.

<i> Tổ chức hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ cho trẻ mầm non được </i>

hiểu là q trình tổ chức hoạt động có kế hoạch, có hệ thống của nhà giáo dục đến trẻ thông qua các hoạt động thực tiễn của trẻ với các đối tượng trong MTXQ phù hợp trong những hoạt động cụ thể để trẻ có thể bằng vốn kinh nghiệm cá nhân, tự mình chiếm lĩnh những kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ để tạo vốn tri thức riêng của bản thân [12].

<i><b>1.2.2. Hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non </b></i>

<i>1.2.2.1.Đặc trưng của hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ của trẻ MN </i>

Hoạt động trải nghiệm là quá trình tác động từ người dạy đến người học thông qua hệ thống các hoạt động trải nghiệm trong những môi trường cụ thể nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về

</div><span class="text_page_counter">Trang 26</span><div class="page_container" data-page="26">

giáo dục trải nghiệm, nhưng giữa chúng có những tương đồng về đặc điểm của giáo dục trải nghiệm như sau:

<i> Chú trọng vào quá trình học tập hơn là kết quả học tập </i>

Trong giáo dục trải nghiệm, dù kết quả học tập của trẻ như thế nào cũng khơng phản ánh hồn tồn việc học tập của trẻ. Việc học tập của trẻ được quan tâm, đánh giá bởi cách thức học tập của trẻ. Nói cách khác là trẻ học như thế nào để tiếp nhận được những kinh nghiệm và những tri thức đó để tự hồn thiện bản thân. Chính vì thế, trong giáo dục trải nghiệm người ta chú trọng quan tâm đến việc lập kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm như thế nào, trong môi trường ra sao cùng với các đối tượng phù hợp, tiện nghi nhằm kích thích sự phát triển những tiềm năng của trẻ.

<i>Tri thức của trẻ tiếp nhận được từ những kinh nghiệm trẻ tích lũy được qua hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ. </i>

Trong giáo dục trải nghiệm, trước tiên trẻ phải được trải nghiệm qua các hoạt động bằng quá trình trẻ tương tác với các đối tượng trong mơi trường trải nghiệm. Q trình tương tác đó giúp trẻ có được những kinh nghiệm. Những kinh nghiệm đó kết hợp với những kinh nghiệm quá khứ và chuyển hóa thành tri thức của trẻ. Như vậy, những tri thức mà trẻ có được là kết quả của quá trình thực hành trải nghiệm mà có chứ khơng phải là từ một lý thuyết. Mặt khác, qua quá trình hoạt động trải nghiệm thì các giác quan của trẻ được đánh thức, được luyện tập và phát triển dẫn đến các quá trình cảm giác của trẻ được phát triển ngày một chính xác hơn. Chính sự phát triển của các quá trình cảm giác này kết hợp với những kinh nghiệm đã có giúp trẻ có thể mở rộng được những tri thức đã có hoặc tiếp nhận được những tri thức mới chứ không phải chỉ là ghi nhớ những gì trẻ thấy.

<i> Học tập trải nghiệm khám phá MTXQ là quá trình tương tác giữa trẻ với các đối tượng </i>

Học tập trải nghiệm là sự kết hợp chặt chẽ giữa các yếu tố: Tương tác (hoạt động trải nghiệm), kinh nghiệm, kinh nghiệm, kinh nghiệm, … chiêm

</div><span class="text_page_counter">Trang 27</span><div class="page_container" data-page="27">

nghiệm và cuối cùng là tri thức chứ khơng phải là q trình bị động tiếp nhận tri thức bởi sự ghi nhớ những gì giáo viên chuyển tải. Như vậy, học tập trải nghiệm là trẻ phải vận động, phải được trải nghiệm qua quá trình hoạt động thực tiễn. Vì thế, kết quả học tập trải nghiệm của trẻ phụ thuộc vào thái độ hoạt động và vốn kinh nghiệm của trẻ tích lũy được.

<i>Vai trò của giáo viên trong hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ </i>

Trong giáo dục trải nghiệm, giáo viên có vai trị là người tổ chức, hướng dẫn trẻ hoạt động, điều này được thể hiện bởi sự chuẩn bị kế hoạch, hình thức tổ chức hoạt động, môi trường hoạt động, các đối tượng và các điều kiện tiện nghi khác cho trẻ hoạt động. Giáo viên chỉ tác động đến trẻ khi thực sự cần thiết với mức độ vừa phải, không làm mất tính độc lập tự chủ của trẻ trong hoạt động.Tức là sự tác động của giáo viên chỉ vừa đủ, mang tính định hướng, dẫn dắt trẻ, đảm bảo trẻ có thể tiếp tục làm được những cái mà trẻ có thể làm được.

Để kết quả học tập trải nghiệm của trẻ đạt kết quả tốt, người giáo viên phải biết khơi gợi hứng thú hoạt động, khơi gợi hứng thú tìm tịi, khám phá, khơi gợi sự phát triển các quá trình tư duy, những tiềm năng tiềm ẩn của trẻ, …. Cuối cùng, giáo viên phải là người hệ thống lại, chuẩn hóa lại những tri thức mà

<i>trẻ tiếp nhận được qua trải nghiệm. </i>

Trong học tập trải nghiệm, trẻ đóng vai trị là chủ thể tích cực trong các hoạt động, điều này được thể hiện bởi tính độc lập, khơng phụ thuộc vào giáo viên, tính tích cực chủ động và linh hoạt, sáng tạo của trẻ. Nói cách khác, trong học tập trải nghiêm, trẻ không bị áp đặt mà ngược lại, trẻ được chủ động lựa chọn và tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, được lựa chọn phương thức hoạt động, được nhận xét, đánh giá và tự rút ra những kinh nghiệm, từ đó tiếp nhận tri thức cho bản thân.

<i>Coi trọng môi trường trải nghiệm </i>

Mỗi hoạt động trải nghiệm được gắn với một môi trường trải nghiệm. Hoạt động trải nghiệm diễn ra có sn sẻ, có tốt hay khơng phụ thuộc vào mơi

</div><span class="text_page_counter">Trang 28</span><div class="page_container" data-page="28">

trường trải nghiệm có phù hợp, có tiện nghi hay khơng. Vì thế, chuẩn bị mơi trường trải nghiệm cho hoạt động trải nghiệm của trẻ phải chú ý đến những yếu tố cơ bản sau:

+ Tính phù hợp: Phù hợp với hoạt động trải nghiệm, phù hợp với đối tượng trẻ, phù hợp với các đối tượng của hoạt động và phù hợp với các tri thức khoa học mà trẻ cần tiếp nhận.

+ Tính an tồn: Môi trường trải nghiệm phải được xem xét và loại bỏ các yếu tố khơng an tồn đến trẻ trong q trình hoạt động.

+ Tính sáng tạo: Môi trường trải nghiệm phải khơi gợi hứng thú hoạt động, tìm tịi, khám phá của trẻ. Phải có những yếu tố tạo tình huống nhằm khai thác kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề và qua đó phát triển các quá trình tư duy, khả năng linh hoạt, sáng tạo của trẻ.

+ Tính đầy đủ: Môi trường trải nghiệm phải tiện nghi và đầy đủ các đối tượng của hoạt động nhằm giúp trẻ có thể chủ động, tích cực tương tác với chúng trong quá trình trải nghiệm hoạt động.

<i> Tóm lại, hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ là quá trình kết hợp </i>

khoa học giữa dạy và học trải nghiệm. Là quá trình giáo viên chuẩn bị, lập kế hoạch và tổ chức trẻ tương tác với các đối tượng của hoạt động trải nghiệm trong mơi trường thực tiễn. Trong q trình trải nghiệm này, sự phát triển của các giác quan, và đặc biệt sự phối hợp giữa bàn tay và khối óc đóng vai trị quan trọng. Đó chính là phương tiện tuyệt vời mà thượng đế trao cho mỗi con người. Nó giúp trẻ lĩnh hội những kinh nghiệm và tri thức qua quá trình hoạt động trải nghiệm. Như vậy, trong hoạt động trải nghiệm, việc trẻ tích cực, chủ động tiến hành trải nghiệm quan trọng hơn kết quả của quá trình đó.

<i>1.2.2.2. Đặc điểm hoạt động trải nghiệm khám phá mơi trường xung quanh của trẻ 5-6 tuổi </i>

<b> Tính linh hoạt, thử thách và sáng tạo làm nên đặc điểm hoạt động trải </b>

nghiệm của trẻ 5-6 tuổi. Điều này được thể hiện bởi các yếu tố: Nội dung của hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp; hình thức học qua hoạt động trải nghiệm

</div><span class="text_page_counter">Trang 29</span><div class="page_container" data-page="29">

đa dạng, phong phú; cơ hội cho mọi trẻ trong hoạt động trải nghiệm là như nhau; nhiều lực lượng giáo dục trong và ngồi trường có thể phối kết hợp cho các hoạt động trải nghiệm; hoạt động trải nghiệm có thể bổ sung hình thành cho trẻ những kinh nghiêm và tri thức mà các hình thức học tập khác khơng có và cuối cùng, hoạt động trải nghiệm của trẻ có thể được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi theo chủ đề.

Tuy nhiên, trong các hoạt động trải nghiệm, vai trò là người tổ chức, hướng dẫn của giáo viên được thể hiện bởi sự chuẩn bị kế hoạch, hình thức tổ chức hoạt động, môi trường hoạt động, các đối tượng và các điều kiện tiện nghi khác cho trẻ hoạt động. Giáo viên chỉ tác động đến trẻ khi thực sự cần thiết với mức độ vừa phải, khơng làm mất tính độc lập tự chủ của trẻ trong hoạt động.Tức là sự tác động của giáo viên chỉ vừa đủ, mang tính định hướng, dẫn dắt trẻ, đảm bảo trẻ có thể tiếp tục làm được những cái mà trẻ có thể làm được. Ngược lại, trẻ phải là chủ thể tích cực trong các hoạt động, điều này được thể hiện bởi tính độc lập, khơng phụ thuộc vào giáo viên, tính tích cực chủ động và linh hoạt, sáng tạo của trẻ.

<i>1.2.2.3. Ý nghĩa hoạt động trải nghiệm khám phá MTXQ đối với trẻ 5-6 tuổi </i>

<b>Ngày nay ở nước ta, việc dạy học qua trải nghiệm thực tiễn là một trong </b>

những phương pháp giáo dục tiên tiến đã và đang được sử dụng rộng rãi trong q trình chăm sóc giáo dục trẻ nói chung và đối với trẻ mầm non 5 – 6 tuổi nói riêng. Bởi lẽ nó mang nhiều ý nghĩa tích cực, điều này được thể hiện qua các yếu tố sau: Khơi gợi tốt sự phát triển những tiềm năng của trẻ; Giúp trẻ tiếp nhận các tri thức một cách tự nhiên hơn và hiệu quả hơn; Trẻ năng động và phát triển toàn diện hơn; trẻ tự lập và tự tin hơn trong học tập, vui chơi và trong cuộc sống; Hình thành và phát triển tốt hơn những kỹ năng sống cho trẻ, thúc đẩy các quá trình phát triển và hoàn thiện con người trẻ tốt hơn.

Như vậy, việc học tập trải nghiệm thực tiễn được các bậc phụ huynh và

<i>trẻ trẻ đón nhận một cách tích cực theo đúng tinh thần Học bằng chơi, chơi mà </i>

<i>học. Mỗi một hoạt động trải nghiệm đều mang tính mới lạ, hấp dẫn, thích thú </i>

với trẻ, khơi gợi được tính tị mị, tìm tịi, khám phá của trẻ đã nhẹ nhàng giúp

</div><span class="text_page_counter">Trang 30</span><div class="page_container" data-page="30">

trẻ tích lũy được vốn kinh nghiệm và vốn tri thức một cách tự nhiên và đặc biệt

<i>giúp trẻ thực sự cảm nhận được mỗi ngày đến trường là một ngày vui. </i>

<i>1.2.2.4. Nội dung hoạt động trải nghiệm khám phá môi trường xung quanh của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non </i>

Nội dung hoạt động trải nghiệm của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non rất đa dạng phong phú được thể hiện bởi sự tích hợp liên mơn và tích hợp xun mơn. Những hoạt động này được tổ chức thực hiện trong một hệ thống các chủ đề: Chủ đề trường lớp mầm non; Chủ đề bản thân; Chủ đề gia đình; Chủ đề nghề nghiệp; Chủ đề thực vật; Chủ đề động vật; Chủ đề nước và các hiện tượng thiên nhiên; Chủ đề giao thông; Chủ đề quê hương – đất nước, Bác Hồ. Trong mỗi chủ đề lại có những chủ đề nhánh.

Như vậy, mỗi hoạt động trải nghiệm trong từng chủ đề đều bao hàm các lĩnh vực về môi trường tự nhiên và môi trường xã hội của thế giới xung quanh, trong đó các lĩnh vực học tập và giáo dục được tích hợp đan xen vào nhau một cách có trọng tâm giúp trẻ thấy được tính thiết thực, gần gũi, gắn bó giữa các tri thức với cuộc sống. Nói cách khác, trẻ sẽ nhẹ nhàng thấy được ý nghĩa của việc

<i>học tập thông qua ý nghĩa của các tri thức đối với cuộc sống. </i>

Mặt khác, số lượng hoạt động được lựa chọn để đưa vào chương trình giáo dục trẻ phụ thuộc vào điều kiện của mỗi trường, khả năng của giáo viên, sự hứng thú của trẻ và đặc điểm môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh. Vì thế, ln đổi mới hình thức trải nghiệm phù hợp với từng đối tượng trẻ sẽ tạo được sự hấp dẫn hoạt động khám phá, tìm tịi với trẻ. Tuy nhiên, tùy từng đối tượng trẻ cụ thể, có thể đưa ra các chủ đề, đề tài trải nghiệm giống nhau (nhưng với

<i><b>những yêu cầu khác nhau) hoặc khác nhau cho phù hợp với khả năng của trẻ. </b></i>

<i><b>1.2.3. Phương pháp giáo dục Montessori </b></i>

<i>1.2.3.1. Khái lược về phương pháp giáo dục Montessori </i>

Nữ tiến sĩ y khoa đầu tiên, nhà giáo dục “đột biến tích cực” của Italia, bà Maria Montessori (1870 -1952) với phương pháp giáo dục mang tên mình, phương pháp giáo dục Montessori (1897), phương pháp giáo dục sớm cho trẻ

</div><span class="text_page_counter">Trang 31</span><div class="page_container" data-page="31">

mầm non đã gây một tiếng vang lớn làm chấn động nền giáo dục thế giới đương thời và nó nhanh chóng có được sự đón nhận rộng rãi của các nền giáo dục khắp nơi trên tồn thế giới và tác giả của nó, bà Maria Montessori được coi “là một trong những người tiên phong và có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử giáo dục mầm non” [5, tr8,9].

Bằng quá trình quan sát, nghiên cứu và thực nghiệm khoa học một cách nghiêm túc, bài bản trên trẻ, triết lý giáo dục Montessori được hình thành, củng cố và phát triển, đó là sự ra đời của Phương pháp Montessori.

Phương pháp Montessori với mơ hình giáo dục dạy học hướng vào người học, lấy trẻ làm trung tâm, tôn trọng sự phát triển tự nhiên của bản thân trẻ, tơn trọng tính tự lập, tự do của trẻ trong quá trình tiếp xúc và tương tác với các đối tượng trong mỗi môi trường cụ thể của trẻ. Qua đó trẻ được thử làm, được tự do tìm tịi, khám phá và được làm. Từ đó, những kinh nghiệm được hình thành, được tích lũy và những tri thức khoa học cũng được trẻ tích lũy từ đó. Những tri thức khoa học này là bền vững với trẻ bởi trẻ tiếp nhận được từ những kinh nghiệm kinh qua các hoạt động trải nghiệm và thấy được ý nghĩa của chúng với thực tiễn thông qua việc trẻ được ứng dụng chúng trong các hoạt động. [5, tr8].

Đặc điểm của phương pháp Montessori là đề cao vai trị về tính tự lập, tự do (trong khn khổ) trong q trình hình thành nhân cách trẻ cùng với sự phát triển về tâm lý, sinh lý một cách tự nhiên của trẻ và bước đầu trang bị cho trẻ những kiến thức khoa học cơng nghệ hiện đại. Với đặc điểm đó, phương pháp Montessori luôn khơi gợi, phát triển được được những tiềm năng của trẻ, khơi gợi sự phát triển hoàn chỉnh của trẻ như chính những gì bản thân trẻ vốn có.

Như vậy, Với phương pháp Montessori, trẻ sẽ tiếp nhận được hệ thống các tri thức khoa học theo nội dung chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 0 – 6 tuổi, đồng thời với nó, trẻ có được tinh thần tự lập; kỹ năng tự giải quyết vấn đề; kỹ năng giao tiếp hiệu quả; kỹ năng hợp tác linh hoạt; và kỹ năng xây dựng mối quan hệ. Đây chính là những tố chất của con người mới xã hội chủ nghĩa mà mục tiêu giáo dục nhà nước chú trọng hướng đến.

</div><span class="text_page_counter">Trang 32</span><div class="page_container" data-page="32">

<i>1.2.3.2. Đặc điểm phát triển của trẻ 5 – 6 tuổi theo quan điểm Montessori </i>

Có rất nhiều cơng trình nghiên cứu về đặc điểm phát triển của trẻ 5 – 6 tuổi theo quan điểm Montessori, trong đó phải kể đến các nghiên cứu của Lê Thu Hương [7].và theo nghiên cứu này thì đặc điểm phát triển chung của trẻ 5 – 6 tuổi theo quan điểm Montessori gồm những vấn đề sau:

<i> - Phát triển thể chất: Chơi là hoạt động không thể thiếu đối với trẻ 5 – 6 </i>

tuổi. Đồ chơi là người bạn thân thiết khó có thể tách rời trẻ và trị chơi chính là phương tiện kết nối giữa đồ chơi, nói rộng hơn là giữa các đối tượng ở thế giới xung quanh với trẻ. Đây chính là lý do mà ta thường thấy ở giai đoạn này trẻ rất thích và thường xuyên vận động.

Mặt khác, qua các trò chơi và hệ thống các đồ dùng đồ chơi đa dạng phong phú, trẻ được vận động cả về vận động tinh, cả về vận động thơ. Vì vậy, trong q trình chăm sóc giáo dục trẻ giáo viên cần chú trọng lựa chọn và tổ chức các hoạt động, đặc biệt là các hoạt động trải nghiệm phù hợp để qua đó các hệ thống cơ, xương, khớp hay nói cách khác là các hệ cơ quan, hệ vận động và toàn cơ thể trẻ được vận động và phát triển.

<i>- Phát triển tâm lý: Cùng với quá trình vui chơi, thì giao tiếp cũng là nhu </i>

cầu không thể thiếu của trẻ. Trẻ cần được giao tiếp với người, với vật, với sự vật, hiện tượng ở thế giới xung quanh một cách hợp lý, văn minh để phát triển và hoàn thiện bản thân. Ở giai đoạn này trẻ thường thích khám phá, tìm tịi với các câu hỏi cái gi? Tại sao? Như thế nào? Chính vì thế người giáo viên cần tạo mơi trường, lựa chọn trò chơi, đồ dùng đồ chơi và các đối tượng tương tác phù hợp cho trẻ, tổ chức trẻ chơi, hoạt động trải nghiệm với các hình thức đa dạng phong phú, từ đó các kinh nghiệm được hình thành và tích lũy thành vốn tri thức giúp trẻ linh hoạt, sáng tạo hơn và có được những kỹ năng trong giao tiếp văn minh, cùng với thái độ đúng đắn, tự tin, thân thiện với các đối tượng. Từ đây, các quá trình tâm lý của trẻ cũng dần hình thành, củng cố và phát triển.

<i> - Phát triển tư duy: Giai đoạn 5– 6 tuổi là giai đoạn mà các quá trình tư </i>

duy của trẻ đã được hình thành, củng cố và phát triển. Cùng với sự phát triển của

</div><span class="text_page_counter">Trang 33</span><div class="page_container" data-page="33">

trẻ, tư duy trừu tượng và tư duy sáng tạo cũng được hình thành và phát triển. Lúc này trẻ đã biết chuyển sự chú ý vào các dấu hiệu bản chất, biết liên hệ giữa các dấu hiệu bên ngoài và bên trong để nhận thức tri thức. Điều này lý giải cho ta thấy ở giai đoạn này trẻ ham học hỏi, thích khám phá, tìm tịi, say mê hoạt động và thích trải nghiệm nhận thức từ bởi sự phối hợp đồng thời từ các giác quan. Đó là dấu hiệu tư duy của trẻ đang dần hình thành và phát triển. Vì thế, trong các hoạt động trải nghiệm, trong các môi trường trải nghiệm của trẻ, giáo viên cần chú ý phát triển các yếu tố tình huống, các yếu tố địi hỏi trẻ phải linh hoạt, sáng tạo, ... để thực hiện hoặc giải quyết vấn đề.

Ngoài những đặc điểm trên, quá trình nhận thức của trẻ 6 – 6 tuổi được Montessori bổ sung một số vấn đề sau:

<i>- Trẻ 5 – 6 tuổi có trí tuệ thẩm thấu </i>

Bộ não của trẻ 5 – 6 tuổi được gọi là bộ não thẩm thấu. Với bộ não thẩm thấu, trẻ 5 – 6 tuổi có thể ghi nhớ tất cả những gì mà trẻ tiếp xúc, trẻ thấy trong thế giới mới mẻ xung quanh mình và khi đó trẻ đã tự tích lũy và phát triển được cho mình những tri thức được gọi là “trí tuệ thẩm thấu” thơng qua một quá trình người ta gọi là “tâm trí tiếp nhận”. “Tâm trí tiếp nhận” cùng với “Trí tuệ thẩm thấu” tạo nên sự khác biệt cơ bản quá trình nhận thức tri thức của trẻ em với người lớn.

- Trẻ 5– 6 tuổi có các thời kì nhạy cảm + Thời kỳ nhạy cảm về ngơn ngữ

+ Thời kỳ nhạy cảm về trình tự + Thời kỳ nhạy cảm về cảm quan + Thời kỳ nhạy cảm với động tác

+ Thời kỳ nhạy cảm về phát triển xã hội hóa + Thời kỳ nhạy cảm tập viết

+ Thời kỳ nhạy cảm về tập đọc + Thời kỳ nhạy cảm về văn hóa

Trong quá trình phát triển, ở thời kỳ nhạy cảm nào trẻ thường chỉ tập

</div><span class="text_page_counter">Trang 34</span><div class="page_container" data-page="34">

trung phát triển vấn đề đó mà khơng quan tâm đến các vấn đề khác. Lúc này, trẻ tập trung hết tâm sức của mình vào việc mà trẻ quan tâm. Và trẻ thấy hưng phấn, thích thú và thỏa mãn mà quên hết mọi khó khăn, mệt mỏi. [10].

Các thời kì nhạy cảm vơ cùng quan trọng với quá trình phát triển của trẻ. Bởi lẽ ở mỗi thời kì này trẻ có thể dễ dàng rèn luyện và phát triển một cách dễ dàng một kỹ năng nào đó. “Và khi một thời kỳ nhạy cảm đã đi qua là sẽ đi qua mãi mãi”. Vì vậy, cơ hội rèn luyện này sẽ vĩnh viễn không lặp lại một lần nữa trong đời [10].

Trong các thời kì nhạy cảm của trẻ, người nghiên cứu lưu ý nhiều đến các thời kì nhạy cảm có ảnh hưởng tích cực đến việc tổ chức hoạt động cho trẻ khám phá môi trường xung quanh thông qua giáo dục trải nghiệm. Đó là các thời kỳ nhạy cảm về ngơn ngữ, thời kì nhạy cảm về cảm quan và thời kì nhạy cảm với những sự vật nhỏ bé xung quanh.

Thời kỳ nhạy cảm về ngôn ngữ diễn ra với trẻ từ 0 – 6 tuổi. Nói cách khác, đây là giai đoạn mà hình thức ngôn ngữ cái tôi của trẻ phát triển mạnh mẽ nhất. Và cũng trong giai đoạn này ngơn có vai trò quan trọng như là một phương tiện hữu hiệu thúc đẩy quá trình tìm hiểu, khám phá MTXQ của trẻ. Như vậy, ngôn ngữ là phương tiện giúp trẻ hoạt động khám phá MTXQ và ngược lại, hoạt động khám phá MTXQ thúc đẩy q trình hồn thiện ngôn ngữ của trẻ. Nội dung này đã được nhà giáo dục Lý Lợi tổng kết “Cùng với sự nâng cao về khả năng ngơn ngữ, trẻ sẽ khơng thỏa lịng với việc lặp lại và bắt chước nữa, sự tìm kiếm và thử nghiệm lại khiến bé phát hiện ra những bí ẩn của ngơn ngữ” [6,tr15].

Thời kì nhạy cảm về cảm quan tiếp diễn đến hết 6 năm đầu đời của trẻ. Trong thời kỳ này, cùng với sự phát triển mạnh mẽ về ngơn ngữ thì hoạt động của các giác quan của trẻ cũng phát triển mạnh mẽ, tham gia vào q trình nhận thức thơng qua các hoạt động trải nghiệm, khám phá. Lúc này, các kiến thức khoa học cần chuyển tải đến trẻ được mơ hình hóa, cụ thể hóa đã trở thành các đối tượng quen thuộc, gần gũi với trẻ, chúng tác động đến trẻ đồng thời bởi các

</div><span class="text_page_counter">Trang 35</span><div class="page_container" data-page="35">

giác quan, trẻ được tai nghe, mắt thấy, mũi ngửi, tay sờ, .... Quá trình đó thúc đẩy q trình cảm quan của trẻ đã giúp trẻ dễ dàng tiếp nhận được những kinh nghiệm và tri thức. Như vậy, sự phát triển của các giác quan đã thúc đẩy sự phát triển các quá trình cảm giác của trẻ, điều này tạo nên cơ sở, tạo nên nền tảng vững chắc giúp trẻ dần tích lũy hệ thống các tri thức cho q trình phát triển và hồn thiện của trẻ. Nói cách khác, phát triển các q trình cảm giác là cơ sở của sự phát triển thần kinh và phát triển tri thức của trẻ. Chính vì vậy, thời kì nhạy cảm về cảm quan là thời kỳ quan trọng được ví như thời kỳ vàng giúp trẻ trải nghiệm để tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh và với giáo dục trải nghiệm thì vai trị của thời kì nhạy cảm này lại càng quan trọng.

Thời kì nhạy cảm với những vật nhỏ bé xung quanh là thời kỳ trẻ ham thích tìm tịi, khám phá thế giới xung quanh trẻ. Sự tương tác giữa trẻ với các đối tượng tượng và mơi trường mà đầu tiên là q trình nhạy cảm của trẻ với những thứ nhỏ bé xung quanh ln hấp dẫn, lơi cuốn trẻ, khơi gợi trí tò mò và sự hứng thú hoạt động của trẻ. Tất cả những điều đó sẽ được trẻ thỏa mãn thông qua giáo dục trải nghiệm với sự tổ chức, hướng dẫn khoa học, bài bản của giáo viên. Như vậy, tính nhạy cảm chính là động lực thúc đẩy q trình tìm tịi khám phá để chiếm lĩnh kinh nghiệm và tri thức của trẻ. Đây cũng chính là một thời kỳ quan trọng địi hỏi nhà giáo dục phải nắm bắt và có kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm nhằm khơi gợi sự phát triển những tiềm năng của trẻ, phát triển khả năng quan sát, phân tích, tổng hợp của trẻ, phát triển tính tự lập, tính linh hoạt và sáng tạo của trẻ đồng thời với việc phát triển tri thức, phát triển và hoàn thiện nhân cách trẻ.

Từ những phân tích trên ta thấy việc tổ chức cho trẻ khám phá MTXQ thông qua giáo dục trải nghiệm cần phải khai thác và tận dụng được những thế mạnh của ba thời kì nhạy cảm này. Với những lý do khách quan, chủ quan và thời gian hạn chế, đề tài chỉ tập trung vào việc tổ chức cho trẻ 5-6 tuổi trải nghiệm khám phá MTXQ theo quan điểm Montessori.

<i>1.2.3.4. Nội dung giáo dục theo Montessori </i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 36</span><div class="page_container" data-page="36">

Nội dung giáo dục cho trẻ 5- 6 tuổi theo chương trình học của Montessori tập trung vào các lĩnh vực cơ bản:

<i>- Thực hành kĩ năng sống </i>

Trẻ được trải nghiệm những kĩ năng thực tế để tự chăm sóc và phục vụ bản thân (như rót đồ uống, rèn thói quen ăn uống lành mạnh, tự mặc và cởi quần áo, thay giày dép…); thực hành các hoạt động quan tâm chăm sóc mơi trường (giữ lớp sạch đẹp, lau bụi, tưới cây, xếp đồ dùng…). Trẻ cũng học các kĩ năng xã hội như thói quen chờ đến lượt mình, chia sẻ và nhận xét tích cực…

<i>- Phát triển giác quan </i>

Nội dung này được thiết kế để rèn luyện, phân loại và đánh giá sự phát triển các giác quan của trẻ thông qua các hoạt động với các giáo cụ Montessori, chẳng hạn: Thị giác: sử dụng tấm màu sắc, khối hình học… Thính giác: sử dụng khối hình trụ âm thanh, chuông… Vị giác: sử dụng khay vị giác… Khứu giác: sử dụng lọ khứu giác… Xúc giác: sử dụng túi thần kì, các loại vải, miếng gỗ…

Hoạt động phát triển ngôn ngữ được thiết kế và tổ chức theo trình tự phát triển tự nhiên của trẻ. Trẻ được làm quen với các chữ cái, học về âm vị của các chữ cái và cách đánh vần bằng phương pháp rèn ngữ âm một cách tự nhiên. Hàng ngày, trẻ được đọc sách, nghe kể chuyện, hát và trò chuyện, chia sẻ với các bạn khác. Sự phát triển từ vựng của trẻ được nhấn mạnh ở tất cả các lĩnh vực bằng cách sử dụng các từ cụ thể để chỉ các đồ vật trong lớp học. Từ 4 tuổi, trẻ học ghép các âm để đọc từ ngắn, học các kĩ năng đọc và viết.

<i>- Toán học </i>

Toán học bắt đầu từ việc trẻ học cách sử dụng các giáo cụ Montessori như gậy số, số cát, các đồ vật… để đếm và xếp hình, thay đổi số lượng, chơi trị chơi toán học về ghép nối, phân loại, các phép tính và giá trị… Các giáo cụ và hoạt động học được thiết kế nhằm kích thích tối đa sự phát triển não bộ của trẻ. Kiến thức văn hóa chung: khoa học, địa lý, lịch sử, nghệ thuật…

<i>- Khoa học </i>

Thông qua hệ thống các hoạt động cùng với hệ thống các giáo cụ trực

</div><span class="text_page_counter">Trang 37</span><div class="page_container" data-page="37">

quan đa dạng phong phú giúp trẻ tương tác với các đối tượng, thực hành trải nghiệm, tìm tịi, khám phá, quan sát, phân tích, tổng hợp để tiếp nhận các kinh nghiệm và tri thức khoa học trong các môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Địa lý: Trẻ học về quả địa cầu, thế giới chúng ta đang sống, cấu tạo và đặc điểm của đất, nước… thơng qua các mơ hình mơ phỏng. Trẻ học cách sử dụng bản đồ, tơ viền, xếp hình…

<i>- Nghệ thuật </i>

Trẻ học cách sử dụng bút chì màu, màu nước, sơn keo, đất nặn, giấy xé dán và các loại vật liệu khác. Trẻ thực hành vẽ, nặn, xé dán, tô màu, ghép tranh, làm sách và nhiều hoạt động sáng tạo nghệ thuật khác.

<i>- Âm nhạc </i>

Đây là phần không thể thiếu trong hoạt động hàng ngày của trẻ với các hình thức đa dạng như giai điệu, nhạc cụ, nhảy, hát và đóng kịch. Trẻ cũng được tiếp xúc với nhạc cổ điển, rèn tai nghe và khả năng phân biệt âm nhạc...

<i>- Giáo dục thể chất </i>

Trẻ đặc biệt được khuyến khích chuyển động và vận động cơ thể, hoạt động với đồ vật, hoạt động lao động, tự phục vụ và các dạng hoạt động vận động ngoài trời.

<i>1.2.3.5. Ý nghĩa của phương pháp giáo dục Montessori với sự phát triển của trẻ mầm non </i>

<i>- Tập trung giúp trẻ phát triển theo từng giai đoạn </i>

Chương trình giảng dạy theo phương pháp montessori chủ yếu tập trung vào trẻ ở giai đoạn 3 – 6 tuổi. Đây là cột mốc quan trọng ảnh hưởng đến các giai đoạn phát triển sau này của trẻ và cũng là giai đoạn trẻ dễ tiếp thu học tập nhất.

<i>- Khuyến khích việc chơi đùa, hợp tác </i>

Trong phương pháp này, các hoạt động của trẻ sẽ không phụ thuộc quá nhiều vào giáo viên. Trẻ có thể tự quyết định trình tự của các hoạt động, thoải mái học tập và vui chơi với các bạn bè cùng trang lứa. Giáo viên chỉ là người bạn đồng hành, quan sát, hướng dẫn và hỗ trợ trẻ khi thực sự cần thiết.

<i>- Lấy trẻ làm trung tâm </i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 38</span><div class="page_container" data-page="38">

Phương pháp Montessori lấy trẻ làm trung tâm của việc dạy học, các chương trình giảng dạy, lộ trình học được thiết kế dựa trên khả năng cụ thể và quá trình phát triển của mỗi trẻ, tạo điều kiện thuận lợi nhất giúp trẻ phát triển toàn diện.

<i>- Rèn luyện cho trẻ tính kỷ luật và tự giác </i>

Tính kỷ luật được xem trọng trong hầu hết các lĩnh vực giảng dạy của phương pháp giáo dục Montessori. Trẻ có thể tự chọn thời gian tham gia, thực hiện việc mình u thích theo kế hoạch chi tiết sau khi được thầy cô hướng dẫn. Việc này sẽ giúp hình thành cho trẻ khả năng quản lý thời gian, tính kỷ luật, tự giác và chủ động trong các hoạt động thường ngày.

<i>- Rèn luyện cho trẻ thói quen ngăn nắp, gọn gàng </i>

Trong phương pháp giáo dục Montessori, các đối tượng chơi đều được sắp xếp cẩn thận và ngăn nắp. Khi hoàn thành các hoạt động, trẻ sẽ được giáo viên hướng dẫn trả lại các đối tượng về lại nơi ban đầu, giúp hình thành thói quen sắp xếp đồ đạc có trật tự, ngăn nắp.

<i>- Giúp trẻ có cơ hội trải nghiệm mơi trường xung quanh </i>

Phương pháp Montessori rất chú trọng việc tạo điều kiện để trẻ có được những cơ hội trải nghiệm với MTXQ, điều này được thể hiện rõ bởi quá trình chuẩn bị các giáo cụ Montessori phù hợp trong những môi trường cụ thể. Khi hoạt động diễn ra, trẻ được tự lập, tự chủ lựa chọn đối tượng chơi, lựa chọn phương thức hoạt động để hồn thành cơng việc. Giáo viên trong lớp học sẽ đóng vai trị là người hướng dẫn trẻ hoàn thành nội dung bài học, hỗ trợ trẻ khi trẻ gặp khó khăn trong giải quyết vấn đề chứ không can thiệp vào quyết định và hành động của trẻ. Điều này sẽ tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm với môi trường, với thế giới xung quanh theo cách riêng của bản thân trẻ.

<i>- Khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho trẻ </i>

Khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho trẻ được thể hiện rõ nét khi trẻ được tự lựa chọn và thực hiện các hoạt động theo cách riêng của mình, điều này sẽ khơi gợi sự tò mò và tính sáng tạo nơi trẻ. Hơn nữa, việc tiếp xúc với nhiều nền văn

</div><span class="text_page_counter">Trang 39</span><div class="page_container" data-page="39">

hóa và môi trường khác nhau sẽ giúp trẻ mở rộng tư duy của mình về thế giới và mở ra nhiều hướng suy nghĩ và hành động khác nhau trong giải quyết một vấn đề.

<i>1.2.3.6. Cách thiết kế và tổ chức hoạt động theo phương pháp giáo dục Montessori ở trường mầm non </i>

Theo nghiên cứu của Lê Thu Hương [7]. thì cách thiết kế và tổ chức hoạt

<i>động theo phương pháp giáo dục Montessori ở trường mầm non như sau: </i>

<b> * Thiết kế hoạt động Montessori </b>

Quy trình thiết kế hoạt động theo phương pháp Montessori ở trường mầm non gồm 6 bước:

<b> Bước 1: Xác định tên hoạt động, lĩnh vực hoạt động và độ tuổi hoạt động </b>

- Xác định tên hoạt động: Giáo viên phải căn cứ nội dung, giáo cụ, mục tiêu của hoạt động để lựa chọn tên hoạt động cho phù hợp với đặc điểm đối tượng trẻ, phù hợp với nội dung các tri thức cần trẻ được trải nghiệm để tiếp thu, nắm bắt.

- Xác định lĩnh vực hoạt động: Giáo viên cần xác định rõ trọng tâm của hoạt động thuộc lĩnh vực hoặc thuộc những lĩnh vực nào một cách cụ thể. Điều này phụ thuộc vào đặc điểm đối tượng trẻ và mục tiêu giáo dục mà trẻ cần trải nghiệm để tiếp thu, nắm bắt

- Xác định độ tuổi trẻ: Đây là vấn đề quan trọng có liên quan trực tiếp đến kết quả giáo dục. Vì vậy giáo viên cần chú ý đến đặc điểm phát triển (về nhận thức, thể chất, tâm lý,...) của các đối tượng trẻ, nội dung tri thức mà trẻ cần tiếp thu, môi trường cụ thể tổ chức hoạt động, ... để từ đó đưa ra lựa chọn sát và đúng đối tượng trẻ tham gia hoạt động.

<b> Bước 2: Xác định mục đích của hoạt động </b>

Nếu khơng có mục tiêu hoặc mục tiêu không rõ ràng, đúng đắn thì sẽ khơng làm được việc gì cho tốt mà chỉ là đốt cháy thời gian và công sức một cách vơ bổ. Vì thế, trong bước này người giáo viên phải căn cứ vào mục tiêu giáo dục, nội dung và giáo cụ của hoạt động Montessori trong môi trường cụ thể

</div><span class="text_page_counter">Trang 40</span><div class="page_container" data-page="40">

tổ chức hoạt động và lĩnh vực trẻ cần tiếp cận trải nghiệm để từ đó xác định mục tiêu cần đạt cho phù hợp với đối tượng trẻ.

Giáo viên cần xác định mục đích chính của bài học nhằm phát triển ở trẻ. Đó là phát triển các giác quan, vận động, ngơn ngữ, tốn học, văn hóa…tùy theo các bài tập thuộc các lĩnh vực chúng ta muốn phát triển cho trẻ với các giáo cụ Montessori tương ứng.

<b> Bước 3: Chuẩn bị giáo cụ Montessori </b>

<i>Lịch sử phát triển của xã hội loài người cho ta thấy rõ một vấn đề là tư </i>

<i>liệu sản xuất quyết định đến năng xuất, chất lượng, hiệu quả của quá trình sản xuất. Điều này cũng có nghĩa là giáo cụ Montessori sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến </i>

kết quả thực hiện hoạt động Montessori, hay hoạt động theo phương pháp Montessori. Vì thế, căn cứ vào nội dung, cách thức tổ chức hoạt động trong một môi trường cụ thể và căn cứ vào đặc điểm phát triển của đối tượng trẻ, ... mà người giáo viên phải chuẩn bị bộ giáo cụ Montessori cho phù hợp nhằm đạt hiệu quả như mong đợi khi tổ chức hoạt động đến trẻ. Và bộ giáo cụ Montessori được chuẩn bị cần đảm bảo những yêu cầu:

+ Kiểm soát lỗi

+ Đảm bảo an tồn và có tính thẩm mĩ

+ Giáo cụ mang đến nhiều cơ hội hoạt động trải nghiệm cho trẻ, lôi cuốn, thu hút trẻ vào hoạt động nhận thức.

<b> Bước 4: Xác định cách thực hiện hoạt động </b>

Cách thức thực hiện hoạt động là con đường mà trẻ phải từng bước trải qua. Mỗi một hoạt động có thể được thực hiện qua nhiều phương tiện là những bộ giáo cụ khác nhau. Mỗi bộ giáo cụ lại có thể được sử dụng theo những cách khác nhau, và căn cứ vào mỗi hoạt động, mỗi bộ phương tiện chúng ta có thể tổ chức hoạt động đó theo những cách khác nhau với những cấp độ khó, dễ khác nhau. Đặc biệt, tùy từng đối tượng trẻ, mà giáo viên xác định xem có cần phải thực hiện thao tác mẫu cùng những hướng dẫn mẫu hay có thể yêu cầu trẻ vận dụng những kinh nghiệm, tri thức và kỹ năng đã có để có thể trực tiếp thực hiện

</div>

×