Tải bản đầy đủ (.doc) (10 trang)

ly thuyet & cac dang bai tap trong kgian

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (207.78 KB, 10 trang )

Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN
1. TÓM TẮT LÝ THUYẾT: Trong không gian Oxyz cho:
( ) ( )
A A A B B B
A x ;y ;z ,B x ;y ;z

( ) ( )
1 2 3 1 2 3
a a ;a ;a ,b b ;b ;b= =
r r
. Khi đó:
( )
B A B A B A
1. AB x x ;y y ;z z = − − −
uuur
( ) ( ) ( )
2 2 2
B A B A B A
2. AB x x y y z z = − + − + −
( )
1 1 2 2 3 3
3) a b a b ;a b ;a b± = ± ± ±
r r
( )
1 2 3
4. ka ;ka ;ka k.a =
r
2 2 2
1 2 3
5. a a a a = + +


r
1 1 2 2 3 3
6. b a b ;a b ;a b a = ⇔ = = =
r r
1 1 2 2 3 3
7. .b a .b a .b a .b a = + +
r r
31 2
1 2 3
aa a
8. / /b a k.b a,b 0
b b b
a
 
⇔ = ⇔ = ⇔ = =
 
r r r r r r r
1 1 2 2 3 3
9. b a.b 0 a .b a .b a .b 0 a ⊥ ⇔ = ⇔ + + =
r r r r
2 3 3 1
1 2
2 3 3 1
1 2
a a a a a a
10. ,b ; ;
b b b b
b b
a
 

 
=
 ÷
 
 
r r
11) a,b,c
r r r
đồng phẳng
m,n : a mb nc⇔ ∃ ∈ = +
r r r
¡
hay
a,b .c 0
 
=
 
r r r
12)a,b,c
r r r
không đồng phẳng
m,n : a mb nc⇔ ∃ ∈ = +
r r r
¡
hay
a,b .c 0
 

 
r r r

13. M chia đoạn AB theo tỉ số
A B A B A B
x kx y ky z kz
k 1 MA kMB M ; ;
1 k 1 k 1 k
− − −
 
≠ ⇔ = ⇒
 ÷
− − −
 
uuuur uuur
.
Đặc biệt: M là trung điểm AB:
A B A B A B
x x y y z z
M ; ;
2 2 2
+ + +
 
 ÷
 
.
14. G là trọng tâm tam giác ABC:
A B C A B C A B C
x x x y y y z z z
G ; ;
3 3 3
+ + + + + +
 

 ÷
 
15. G là trọng tâm tứ diện ABCD:
A B C D A B C D A B C D
x x x x y y y y z z z z
G ; ;
4 4 4
+ + + + + + + + +
 
 ÷
 
16. Véctơ đơn vị:
i (1;0;0); j (0;1;0);k (0;0;1)= = =
r r r
17. Điểm trên các trục tọa độ:
M(x;0;0) Ox;N(0;y;0) Oy;K(0;0;z) Oz∈ ∈ ∈
18. Điểm thuộc các mặt phẳng tọa độ:
( ) ( ) ( )
M(x;y;0) Oxy ;N(0;y;z) Oyz ;K(x;0;z) Oxz∈ ∈ ∈
.
19. Diện tích tam giác ABC:
ABC
1
S AB,AC
2

 
=
 
uuur uuur

20. Diện tích hình bình hành ABCD:
ABCD
S AB,AC
 
=
 
uuur uuur
21. Thể tích khối tứ diện ABCD:
ABCD
1
V AB,AC .AD
6
 
=
 
uuur uuur uuur
22. Thể tích khối hộp
ABCD.A'B'C'D'
:
ABCD.A ' B'C 'D'
V AB,AD .AA'
 
=
 
uuur uuur uuuur
2. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1: Chứng minh A, B, C là ba đỉnh tam giác.
• A,B,C là ba đỉnh tam giác
AB,AC⇔
uuur uuur

không cùng phương hay
AB,AC 0
 

 
uuur uuur r
.

( )
G G G
G x ; y ;z
là trọng tâm tam giác ABC thì:
A B C A B C A B C
G G G
x x x y y y z z z
x ;y ;z
3 3 3
+ + + + + +
= = =
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 1
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa

ABC
1
S AB,AC
2

 
=
 

uuur uuur
. Suy ra diện tích của hình bình hành ABCD là:
ABCD
S AB,AC
 
=
 
uuur uuur
• Đường cao:
ABC
2.S
AH
BC

=
Dạng 2: Tìm D sao cho ABCD là hình bình hành
• Chứng minh A, B, C không thẳng hàng
• ABCD là hình bình hành
AB DC⇔ =
uuur uuur
Dạng 3: Chứng minh ABCD là một tứ diện:

AB;AC;AD
uuur uuur uuur
không đồng phẳng hay
AB;AC .AD 0
 

 
uuur uuur uuur

.

( )
G G G
G x ; y ;z
là trọng tâm tứ diện ABCD thì:
A B C D A B C D A B C D
G G G
x x x x y y y y z z z z
x ;y ;z
4 4 4
+ + + + + + + + +
= = =
• Thể tích khối tứ diện ABCD:
ABCD
1
V AB;AC .AD
6
 
=
 
uuur uuur uuur
Đường cao AH của tứ diện ABCD:
BCD
BCD
1 3V
V S .AH AH
3 S
= ⇒ =
• Thể tích hình hộp:

ABCD.A 'B'C'D '
V AB;AD .AA'
 
=
 
uuur uuur uuuur
.
MẶT CẦU
1. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
1. Ph ương trình mặt cầu tâm I(a; b; c), bán kính R :
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
2 2 2
2
S I;R : x a y b z c R 1− + − + − =
Trong không gian Oxyz phương trình
2 2 2
x y z 2Ax 2By 2Cz D 0+ + + + + + =
là phương trình mặt
cầu khi:
2 2 2
A B C D 0+ + − >
. Khi đó mặt cầu có:
Tâm
( )
I A; B; C− − −
.
Bán kính
2 2 2
R A B C D= + + −
.

2. Vị trí tương đối của mặt phẳng và mặt cầu
Cho mặt cầu
( ) ( ) ( )
2 2 2
2
S: x a y b z c R− + − + − =
và mặt phẳng
( )
: Ax By Cz D 0α + + + =
.
Tính:
( )
2 2 2
Aa Bb Cc D
d d I;
A B C
+ + +
= α =
+ +
. Khi đó, nếu:

d R>
: mặt cầu (S) và mặt phẳng
( )
α
không có điểm chung.

d R=
: mặt phẳng
( )

α
tiếp xúc mặt cầu (S) tại H.
- Điểm H được gọi là tiếp điểm.
- Mặt phẳng
( )
α
được gọi là tiếp diện.

d R<
: mặt phẳng
( )
α
cắt mặt cầu (S) theo giao tuyến là đường tròn.
Tìm tiếp điểm H (là hình chiếu của tâm I trên mặt phẳng
( )
α
) :
 Viết phương trình đường thẳng (d) qua I và vuông góc mp(α): ta có
d
u n
α
=
uur uur
.
 Tọa độ H là giao điểm của (d) và (α).
Tìm bán kính r và tâm H của đường tròn giao tuyến của mặt phẳng:
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 2
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
 Viết phương trình đường thẳng (d) qua I và vuông góc mp(α): ta có
d

u n
α
=
uur uur
.
 Tọa độ H là giao điểm của (d) và (α).
 Bán kính
2 2
r R d= −
với
( )
d IH d I;= = α
.
3. Giao điểm của đường thẳng và mặt cầu
( )
0 1
0 2
0 3
x x a t
d : y y a t 1
z z a t
= +


= +


= +



( ) ( ) ( ) ( )
2 2 2
2
S: x a y b z c R 2− + − + − =
 Thay phương trình tham số (1) vào phương trình mặt cầu (2), giải tìm t.
 Thay t vào (1) được tọa độ giao điểm.
2. CÁC DẠNG TOÁN
Vấn đề 1: Viết phương trình mặt cầu:
Dạng 1: Biết trước tâm
( )
I a;b;c
và bán kính R:
Phương trình:
( ) ( ) ( ) ( )
2 2 2
2
S I;R : x a y b z c R− + − + − =
Nếu mặt cầu có tâm I và đi qua điểm A thì bán kính
R IA=
Dạng 2: Mặt cầu đường kính AB
• Tâm I là trung điểm AB.
• Bán kính
1
R AB
2
=
.
• Phương trình
( ) ( ) ( ) ( )
2 2 2

2
S I;R : x a y b z c R− + − + − =
Dạng 3: Mặt cầu tâm I tiếp xúc mặt phẳng
( )
α
:
• Tâm I là trung điểm AB.
• Bán kính
( )
2 2 2
Aa Bb Cc D
R d I;
A B C
+ + +
= α =
+ +
.
• Phương trình
( ) ( ) ( ) ( )
2 2 2
2
S I;R : x a y b z c R− + − + − =
Dạng 4: Mặt cầu ngoại tiếp tứ diện ABCD
• Giả sử mặt cầu (S) có dạng:
( )
2 2 2
x y z 2ax 2by 2cz d 0 2+ + + + + + =
.
• Thế tọa độ của điểm A, B, C, D vào phương trình (2).
• Giải hệ phương trình tìm a, b, c, d.

• Viết phương trình mặt cầu.
Dạng 5: Mặt cầu đi qua A, B, C và tâm
( )
I : Ax By Cz D 0∈ α + + + =
:
• Giả sử mặt cầu (S) có dạng:
( )
2 2 2
x y z 2ax 2by 2cz d 0 2+ + + + + + =
.
• Thế tọa độ của điểm A, B, C vào phương trình (2).

( ) ( )
I a;b;c Aa Bb Cc D 0∈ α ⇒ + + + =
• Giải hệ phương trình tìm a, b, c, d.
• Viết phương trình mặt cầu.
Dạng 6: Mặt phẳng tiếp xúc mặt cầu tại A.
Tiếp diện (
α
) của mc(S) tại A: (
α
) qua A, vectơ pháp tuyến
n IA=
r uur
PHƯƠNG TRÌNH MẶT PHẲNG
1. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
1. Vectơ pháp tuyến của mp
α
:
n 0≠

r r
là véctơ pháp tuyến của
( ) ( )
nα ⇔ ⊥ α
r
.
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 3
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
2. Cặp véctơ chỉ phương của mặt phẳng
( )
α
: hai vectơ không cùng phương
a,b
r r
là cặp vectơ
chỉ phương của mặt phẳng
( )
a,bα ⇔
r r
có giá cùng song song với
( )
α
.
3. Quan hệ giữa vectơ pháp tuyến
n
r
và cặp vectơ chỉ phương
a,b
r r
:

n a,b
 
=
 
r r r
.
4. Phương trình mặt phẳng
( )
α
qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
có vectơ pháp tuyến
( )
n A ; B ; C

=
:
0 0 0
( ) : A(x x ) B(y y ) C(z z ) 0α − + − + − =
Mặt phẳng
( ) : Ax By Cz D 0α + + + =
thì có vectơ pháp tuyến
( )
n A ; B ; C

=
.
5. Phương trình mặt phẳng đi qua

( ) ( ) ( )
A a;0;0 ,B 0;b;0 ,C 0;0;c :
x y z
1
a b c
+ + =
Chú ý : Muốn viết phương trình mặt phẳng cần xác định: 1 điểm và 1 véctơ pháp tuyến.
6. Phương trình các mặt phẳng tọa độ: (Oyz): x = 0; (Oxz): y = 0; (Oxy): z = 0.
7. Chùm mặt phẳng :
Giả sử
( ) ( )
' dα ∩ α =
trong đó:
( ) : Ax By Cz D 0α + + + =

( '): A'x B'y C'z D' 0α + + + =
.
Pt mp chứa (d) có dạng sau với
( ) ( )
2 2
m n 0 : m Ax By Cz D n A'x B'y C'z D' 0+ ≠ + + + + + + + =
.
8. Vị trí tương đối của hai mp
( )
α

( )

:
( ) ( ') A : B :C A': B': C'α ∩ α ⇔ ≠

( ) ( ') AA' BB' CC' 0α ⊥ α ⇔ + + =
A B C D
( ) ( ')
A' B' C' D'
α ≡ α ⇔ = = =
A B C D
( ) / /( ')
A' B' C' D'
α α ⇔ = = ≠
9. Khoảng cách từ
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
đến
( ) : Ax By Cz D 0α + + + =
( )
0 0 0
2 2 2
Ax By Cz D
d M;
A B C
+ + +
α =
+ +
10.Góc gi ữa hai mặt phẳng :
1 2
1 2
n .n
cos
n . n

α β =
r r
r r
( , )
2. CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1: Mặt phẳng qua 3 điểm A, B, C:
• Cặp vectơ chỉ phương:
AB,AC
uuur uuur
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua A (hoặc B hoặc C) và có vectơ pháp tuyến
n AB,AC
 
=
 
r uuur uuur
.
Dạng 2: Mặt phẳng trung trực đoạn AB:
• M là trung điểm của đoạn thẳng AB.
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua M và có vectơ pháp tuyến
n AB=
r uuur
.
Dạng 3: Mặt phẳng (
α

) qua M và vuông góc đường thẳng d (hoặc AB)
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua M và có vectơ pháp tuyến
n AB=
r uuur
hoặc vectơ chỉ phương của đường
thẳng d.
Dạng 4: Mp
α
qua M và song song (
β
): Ax + By + Cz + D = 0
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua M và có vectơ pháp tuyến
( )
n n A;B;C
α β
= =
uur uur
Dạng 5: Mp(
α
) chứa (d) và song song (d
/
)
• Lấy điểm
( )

( )
0 0 0 0
M x ; y ;z d∈
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 4
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
• Xác định vectơ chỉ phương
d d '
u ;u
uur uur
của đường thẳng
( )
d
và đường thẳng
( )
d'
.
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua
0
M
và có vectơ pháp tuyến
d d '
n u ,u
 
=
 
r uur uur
.

Dạng 6 Mp(
α
) qua M, N và vuông góc
β
:
• Tính
MN
uuuur
.
• Tính
n MN,n
α β
 
=
 
uur uuuur uur
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua M (hoặc N) và có vectơ pháp tuyến
n
α
uur
Dạng 7 Mp(
α
) chứa (d) và đi qua M
• Lấy điểm
( )
( )
0 0 0 0

M x ; y ;z d∈
• Tính
0
MM
uuuuur
. Xác định vectơ chỉ phương
d
u
uur
của đường thẳng
( )
d
.
• Tính
0 d
n MM ,u
α
 
=
 
uur uuuuur uur
• Mặt phẳng
( )
α
đi qua M (hoặc
0
M
) và có vectơ pháp tuyến
n
α

uur
.
1. Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng.
Vectơ
n 0≠
r r
được gọi là vectơ pháp tuyến của mp
( )
α
nếu nó nằm trên đường thẳng vuông góc với
mp
( )
α
, viết tắt là
( )
n ⊥ α
r
.
Nếu
1 1 1 2 2 2
u (x ;y ;z ), v (x ;y ;z )
→ →
= =
là 2 vectơ không cùng phương và các đường thẳng chứa chúng
song song (hoặc nằm trên) mp
( )
α
(
u,v
r r

còn gọi là cặp vectơ chỉ phương của mp
( )
α
) thì:
1 1 1 1 1 1
2 2 2 2 2 2
y z z x x y
n u, v ; ;
y z z x x y
→ → →
 
 
= =
 ÷
 
 
 
là một VTPT của mp
( )
α
.
2. Phương trình tổng quát:
Ax By Cz D 0+ + + =
với
2 2 2
A B C 0+ + ≠
Vectơ pháp tuyến:
( )
n A;B;C=
r

3. mặt phẳng
0 0 0 0
0 0 0
qua M (x ;y ;z )
( ) : mp( ) : A(x x ) B(y y ) C(z z ) 0
VTPT n (A ; B ; C)



α ⇒ α − + − + − =

=


4. Trường hợp đặc biệt. Cho mp
( )
α
:
Ax By Cz D 0+ + + =
. Khi đó:
*
( )
D 0= ⇔ α
đi qua gốc tọa độ.
*
( )
C 0;D 0= ≠ ⇔ α
song song với trục Oz;
( )
C 0;D 0= = ⇔ α

chứa trục Oz.
*
( )
B C 0;D 0= = ≠ ⇔ α
song song với mp(Oyz);
( )
B C D 0= = = ⇔ α
chính là mp(Oyz)
(Các trường hợp khác suy ra tương tự).
5. Vị trí tương đối của hai mặt phẳng.
Cho hai mặt phẳng
( )
: Ax By Cz D 0α + + + =

( )
' : A'x B'y C'z D' 0α + + + =
.
A B C D
( ) / /( ')
A' B' C' D'
α α ⇔ = = ≠
( ) ( ') AA' BB' CC' 0α ⊥ α ⇔ + + =
A B C D
( ) ( ')
A' B' C' D'
α ≡ α ⇔ = = =
A B B C C A
( ) ( ') hay hay
A' B' B' C' C' A'
α ∩ α ⇔ ≠ ≠ ≠

• Chú ý: Ta quy ước nếu một “phân số” nào đó có “mẫu số” bằng 0 thì “tử số” cũng bằng 0.
6. Phương trình theo đọan chắn của mặt phẳng.
Mp
( )
α
cắt Ox tại
( )
A a;0;0
, cắt Oy tại
( )
B 0;b;0
, cắt Oz tại
( )
C 0;0;c
có phương trình là:
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 5
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
x y z
1, abc 0
a b c
+ + = ≠
7. Góc của hai mặt phẳng.
Cho hai mặt phẳng
( )
: Ax By Cz D 0α + + + =

( )
' : A'x B'y C'z D' 0α + + + =
Gọi
ϕ

là góc của hai mặt phẳng, ta có:
2 2 2 2 2 2
AA' BB' CC'
cos
A B C . A' B' C'
+ +
ϕ =
+ + + +
8. Khoảng cách từ một điểm đến một mặt phẳng.
Cho mp
( )
: Ax By Cz D 0α + + + =
và điểm
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
. Khi đó:
( )
( )
0 0 0
0
2 2 2
Ax By Cz D
d M ;
A B C
+ + +
α =
+ +
Dạng 1: Viết Phương Trình Mặt Phẳng:
Bài Toán 1: Viết Phương Trình Mặt Phẳng

( )
α
Đi Qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
Và Có Vectơ Pháp
Tuyến
( )
n A;B;C 0= ≠
r r
.
• Phương trình mặt phẳng
( )
α
là:
( ) ( ) ( )
0 0 0
A x x B y y C z z 0− + − + − =
hay
Ax By Cz D 0+ + + =
với
( )
0 0 0
D Ax By Cz= − + +
.
Bài Toán 2: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Đi Qua 3 Điểm A, B, C Không Thẳng Hàng.

• Tính
AB;AC AB,AC
 

 
uuur uuur uuur uuur
.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

n k. AB,AC
 
=
 
r uuur uuur
với k là số thực khác 0.
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.
Bài Toán 3: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Đi Qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
Và Vuông Góc Với
Đường Thẳng

( )

Cho Trước.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α
là vectơ chỉ phương của đường thẳng
( )

.
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.
Bài Toán 4: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Đi Qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
Và Song Song Với Hai
Đường Thẳng
( ) ( )
1 2
,∆ ∆
Chéo Nhau Cho Trước.
• Tìm vectơ chỉ phương
1
u

uur
của đường thẳng
( )
1

và vectơ chỉ phương
2
u
uur
của đường thẳng
( )
2

.
• Tính
1 2
u ,u
 
 
uur uur
.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

1 2
n k. u ,u
 
=
 

r uur uur
với k là số thực khác 0.
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.
Bài Toán 5: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Đi Qua Đường Thẳng
( )
1

Và Song Song Với
Đường Thẳng
( )
2

Cho Trước.
• Tìm vectơ chỉ phương
1
u
uur
của đường thẳng
( )
1


2
u

uur
của đường thẳng
( )
2

.
• Tính
1 2
u ,u
 
 
uur uur
.
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 6
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

1 2
n k. u ,u
 
=
 
r uur uur
với k là số thực khác 0.
• Chọn điểm
( )
( )
0 0 0 0 1

M x ; y ;z ∈ ∆
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.
Bài Toán 6: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Chứa Hai Đường Thẳng
( ) ( )
1 2
,∆ ∆
Song Song.
• Chọn điểm
( ) ( )
1 1 1 1 1
M x ;y ;z ∈ ∆

( ) ( )
2 2 2 2 2
M x ;y ;z ∈ ∆
.
• Tìm vectơ chỉ phương
1
u
uur
của đường thẳng
( )
1


hoặc vectơ chỉ phương
2
u
uur
của đường thẳng
( )
2

.
• Tính
1 1 2
u ,M M
 
 
uur uuuuuur
hoặc
2 1 2
u ,M M
 
 
uur uuuuuur
.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

1 1 2
n k. u ,M M
 
=

 
r uur uuuuuur
hoặc
2 1 2
n k. u ,M M ;k 0
 
= ≠
 
r uur uuuuuur
.
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.
Bài Toán 7: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Đi Qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ;z
Và Vuông Góc Với Hai
Mặt Phẳng
( ) ( )
,β γ
Cho Trước.
• Tìm vectơ pháp tuyến
1
n
uur

của mặt phẳng
( )
β
và vectơ pháp tuyến
2
n
uur
của mặt phẳng
( )
γ
.
• Tính
1 2
n ,n
 
 
uur uur
.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

1 2
n k. n ,n
 
=
 
r uur uur
với k là số thực khác 0.
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng

( )
α
.
Bài Toán 8: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Chứa Hai Đường Thẳng
( ) ( )
1 2
,∆ ∆
Cắt Nhau.
• Tìm vectơ chỉ phương
1
u
uur
của đường thẳng
( )
1


2
u
uur
của đường thẳng
( )
2

.
• Tính
1 2

u ,u
 
 
uur uur
.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

1 2
n k. u ,u
 
=
 
r uur uur
với k là số thực khác 0.
• Chọn điểm
( )
( )
0 0 0 0 1
M x ; y ;z ∈ ∆
hoặc
( )
( )
0 0 0 0 2
M x ; y ;z ∈ ∆
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.

Bài Toán 9: Viết Phương Trình Mặt Phẳng
( )
α
Đi Qua Đường Thẳng
( )
1

Và Vuông Góc Với
Mặt Phẳng
( )
β
Cho Trước.
• Tìm vectơ chỉ phương
1
u
uur
của đường thẳng
( )
1

và vectơ pháp tuyến
1
n
uur
của mặt phẳng
( )
β
.
• Tính
1 1

u ,n
 
 
uur uur
.
• Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng
( )
α

1 1
n k. u ,n
 
=
 
r uur uur
với k là số thực khác 0.
• Chọn điểm
( )
( )
0 0 0 0 1
M x ; y ;z ∈ ∆
.
• Sử dụng bài toán 1 để viết phương trình mặt phẳng
( )
α
.
Dạng4: Hình chiếu của điểm M
1. H là hình chiếu của M trên mp α
 Viết phương trình đường thẳng (d) qua M và vuông góc mp (α): ta có
d

a n
α
=
uur r
 Tọa độ H là nghiệm của hpt: (d) và (α)
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 7
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
2. H là hình chiếu của M trên đường thẳng (d)
 Viết phương trình mpα qua M và vuông góc với (d): ta có
d
n a
α
=
r uur
 Tọa độ H là nghiệm của hpt: (d) và (α)
Dạng 5: Điểm đối xứng
1.Điểm M
/
đối xứng với M qua mp α
 Tìm hình chiếu H của M trên mp (α) (dạng 4.1)
 H là trung điểm của MM
/
2.Điểm M
/
đối xứng với M qua đường thẳng d:
 Tìm hình chiếu H của M trên (d) (dạng 4.2)
 H là trung điểm của MM
/
.
ĐƯỜNG THẲNG TRONG KHÔNG GIAN

1. TÓM TẮT LÝ THUYẾT:
1. Phương trình tham số và phương trình chính tắc.
Đường thẳng d đi qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ; z
và có vectơ chỉ phương
( )
u a;b;c

=
có :
- Phương trình tham số của d:
o
0
0
x x at
y y bt (t R)
z z ct
= +


= + ∈


= +

- Phương trình chính tắc của d:
0 0 0
x x y y z z

(abc 0)
a b c
− − −
= = ≠
2. Vị trí tương đối của hai đường thẳng.
Đường thẳng d đi qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ; z
và có vectơ chỉ phương
( )
u a;b;c

=
và đường thẳng
d'
đi qua
( )
0 0 0 0
M x' ;y' ;z'
và có vectơ chỉ phương
( )
u ' a';b';c'

=
. Khi đó:
+ d và
d'
cùng nằm trong một mặt phẳng
'

0 0
[u, u '].M M 0
→ →
⇔ =
uuuuuur
.
+ d và
d'
cắt nhau
'
0 0
[u,u'].M M 0 [u,u'] 0
→ → → → →
⇔ = ∧ ≠
uuuuuur
.
+
'
0 0
d / /d' [u, u'] 0 [u,M M ] 0
→ → → → →
⇔ = ∧ ≠
uuuuuuur
.
+
'
0 0
d d' [u, u '] [u, M M ] 0
→ → → →
≡ ⇔ = =

uuuuuur
+ d và d’ chéo nhau
'
0 0
[u, u '].M M 0
→ →
⇔ ≠
uuuuuur
3. Vị trí tương đối của đường thẳng với mặt phẳng.
Đường thẳng d đi qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ; z
và có vectơ chỉ phương
( )
u a;b;c

=
và mặt phẳng
( )
: Ax By Cz D 0α + + + =
có vectơ pháp tuyến
( )
n A;B;C=
r
. Khi đó:
+ d cắt
( ) Aa Bb Cc 0α ⇔ + + ≠
+
0 0 0

Aa Bb Cc 0
d / /( )
Ax By Cz D 0
+ + =

α ⇔

+ + + ≠

+
0 0 0
Aa Bb Cc 0
d ( )
Ax By Cz D 0
+ + =

⊂ α ⇔

+ + + =

Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 8
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
+
d ( ) u / /n u,n 0

 
⊥ α ⇔ ⇔ =
 
r r r r
4. Góc giữa hai đường thẳng.

Cho đường thẳng d có vectơ chỉ phương
( )
u a;b;c

=
và đường thẳng
d'
có vectơ chỉ phương
( )
u ' a';b';c'

=
. Gọi
ϕ
là góc giữa hai đường thẳng đó ta có:
0
2 2 2 2 2 2
u. u'
a.a' bb' cc'
cos (0 90 )
a b c . a' b' c'
u u '
→ →
→ →
+ +
ϕ = = ≤ ϕ ≤
+ + + +
5. Góc giữa đường thẳng với mặt phẳng.
Cho đường thẳng d có vectơ chỉ phương
( )

u a;b;c

=
và mặt phẳng
( )
α
có vectơ pháp tuyến
( )
n A;B;C=
r
. Gọi
ϕ
là góc hợp bởi đường thẳng d và mặt phẳng
( )
α
ta có:
2 2 2 2 2 2
u.n
Aa Bb Cc
sin
A B C . a b c
u . n


→ →
+ +
ϕ = =
+ + + +
6. Khoảng cách từ điểm
( )

1 1 1 1
M x ;y ;z
đến đường thẳng

có vectơ chỉ phương
u

:
+ Cách 1:
- Viết phương trình mặt phẳng
( )
α
qua M
1
và vuông góc với

.
- Tìm tọa độ giao điểm H của

và mặt phẳng
( )
α
.
-
( )
1 1
d M ; M H∆ =
.
+ Cách 2: Sử dụng công thức:
( )

1 0
1
M M ,u
d M ;
u
 
 
∆ =
uuuuuur r
r
7. Khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau.
Cho hai đường thẳng chéo nhau

đi qua
( )
0 0 0 0
M x ; y ; z
và có vectơ chỉ phương
u

và đường thẳng
'∆
đi qua
( )
0 0 0 0
M' x' ;y' ; z'
và có vectơ chỉ phương
u'

.

+ Cách 1:
- Viết phương trình mặt phẳng
( )
α
chứa

và song song với
'∆
.
- Tính khoảng cách từ
0
M'
mặt phẳng
( )
α
.
-
0
d( , ') d(M' ,( ))∆ ∆ = α
.
+ Cách 2: Sử dụng công thức:
'
0 0
u,u' .M M
d( , ')
u,u'
 
 
∆ ∆ =
 

 
uuuuuur
r ur
r ur
.
2.CÁC DẠNG TOÁN
Dạng 1: Viết phương trình đường thẳng (d) đi qua M và có vectơ chỉ phương
u

:
• Sử dụng công thức phương trình tham số hoặc phương trình chính tắc.
• Đường thẳng d đi qua A và B có vectơ chỉ phương
u AB=
r uuur
.
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 9
Hình Giải Tích Trong Không Gian GV: Lê Hữu Hòa
• Hai đường thẳng song song có cùng vectơ chỉ phương.
• Đường thẳng vuông góc mặt phẳng thì vectơ pháp tuyến của mặt phẳng là vectơ chỉ phương
của đường thẳng.
Dạng 2: Đường thẳng (d) qua A và song song (

)
Đường thẳng d đi qua A và có vectơ chỉ phương
u u

=
r uur
.
Dạng 3: Đường thẳng (d) qua A và vuông góc mp(

α
)
Đường thẳng d đi qua A và có vectơ chỉ phương
u n
α
=
r uur
.
Dạng4: PT d’ hình chiếu của d lên
α
:
Cách 1:
• Viết phương trình mặt phẳng
( )
β
chứa (d) và vuông góc với
( )
α
.
• Đường thẳng
d'
là giao tuyến của
( )
α

( )
β
.
Cách 2:
• Xác định A là giao điểm của d và

( )
α
.
• Lấy điểm M,
M A≠
trên d. Viết phương trình đường thẳng

đi qua M vuông góc với
( )
α
.
• Tìm tọa độ điểm H là giao điểm của

với
( )
α
.
• Đường thẳng
d'
chính là đường thẳng AH.
Đặc biệt: Nếu d song song
( )
α
thì đường thẳng
d'
là đường thẳng đi qua H và song song d.
Dạng 5: Đường thẳng (d) qua A và vuông góc 2 đường thẳng (d
1
) và (d
2

):
Đường thẳng d đi qua A và có vectơ chỉ phương
1 2
d d
u u ,u
 
=
 
r uur uuur
Dạng 6: phương trình đường vuông góc chung của
( )
1
d

( )
2
d
:
• Chuyển phương trình đường thẳng
( ) ( )
1 2
d , d
về dạng tham số và xác định
1 2
u ,u
uur uur
lần lượt là
vectơ chỉ phương của
( ) ( )
1 2

d , d
.
• Lấy A, B lần lượt thuộc
( ) ( )
1 2
d , d
(tọa độ A, B phụ thuộc vào tham số).
• Giả sử AB là đường vuông góc chung. Khi đó:
( )
1
2
AB.u 0
*
AB.u 0

=


=


uuur uur
uuur uur
. Giải hệ phương trình
( )
*

tìm ra giá trị của tham số. Từ đó tìm được A, B.
• Viết phương trình đường vuông góc chung.
Dạng 7: PT qua A và d cắt d

1
,d
2
: d = (
α
)

(
β
)
với mp(α) = (A,d
1
) ; mp(β) = (A,d
2
)
Dạng 8: PT d //

và cắt d
1
,d
2
: d = (
α

1
)

(
α


2
)
với mp (α
1
) chứa d
1
// ∆ ; mp (α
2
) chứa d
2
// ∆
Dạng 9: PT d qua A và

d
1
, cắt d
2
: d = AB
với mp (α) qua A, ⊥ d
1
; B = d
2
∩ (α)
Dạng 10: PT d

(P) cắt d
1
, d
2
: d = (

α
)

(
β
) với mp(α) chứa d
1
,⊥(P) ; mp(β) chứa d
2
, ⊥ (P).
Ly Thuyet Hinh Hoc 12 NC HK II Trang 10

×