Trờng thcs
Ngữ Văn
7
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Tuần 3 Tiết 9 Ngày soạn: 200
Văn bản:
ca dao, dân ca
những câu hát về tình cảm gia đình
A. Mục tiêu.
- HS hiểu khái niệm ca dao, dân ca.
- Nắm đợc nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của
ca dao, dân ca qua chủ đề tình cảm gia đình.
- Thuộc những bài ca dao đó và biết thêm một số bài ca dao khác.
B. Chuẩn bị.
- GV su tầm thêm một số bài ca dao cùng chủ đề.
- HS đọc văn bản sgk.
C. tiến trình dạy - học.
- Tổ chức lớp.
- Kiểm tra bài cũ
? Cuộc chia tay giữa hai anh em Thành và Thuỷ đã diễn ra nh thế nào ?
? Qua văn bản Cuộc chia tay của những con búp bê tác giả muốn gửi gắm đến ngời
đọc điều gì?
- Bài mới.
- HS đọc chú thích
? Thế nào ca dao, dân ca ?
? Phân biệt ca dao với dân ca ?
- HS đọc các bài ca dao.
? Trong 4 bài ca dao đó có từ ngữ
nào em không hiểu ?
? Theo em, tại sao bốn bài ca dao,
dân ca khác nhau lại có thể hợp
thành một văn bản?
? Những bài ca dao nói lên tình cảm
của ai đối với ai ?
? Có gì giống nhau trong hình thức
diễn đạt của bốn bài ca dao trên. ?
? Tình cảm bài ca muốn diễn tả điều
gì ?
? Bài ca dùng phép nghệ thuật tiêu
biểu nào. Nêu tác dụng ?
? Tìm những câu ca dao khác nói về
I. Giới thiệu chung
- Là thể loại trữ tình dân gian kết hợp lời và nhạc
diễn tả đời sống nội tâm con ngời.
- Ca dao: lời thơ của dân ca.
- Dân ca: lời + nhạc.
II. Đọc hiểu văn bản.
1. Đọc - chú thích
- Cù lao chín chữ
- Nuộc lạt
2. Phân tích.
- Bốn bài đều có nội dung tình cảm gia đình.
- Cha mẹ - con cái.
- Con cái - cha mẹ.
- Con cháu - ông bà.
* Nghệ thuật:
- Thể thơ lục bát.
- Giọng điệu tâm tình, nhắn nhủ.
- Các hình ảnh quen thuộc, gần gũi.
Bài 1:
- Công cha nghĩa mẹ đối với con cái, nhắc nhở
bổn phận làm con.
- Hình ảnh so sánh: nói lên những cái lớn vĩnh
hằng; công cha, nghĩa mẹ trở nên cụ thể, sinh
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Giáo viên: Năm học: 2008 - 2009
Trờng thcs
Ngữ Văn
7
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
tình cảm cha mẹ, con cái mà em biết
?
? Âm điệu bài ca dao có gì đặc sắc ?
? Từ ngữ nào súc tích ?
? Bài ca là tâm trạng của con. Tâm
trạng đó diễn ra trong không gian,
thời gian nào. Không gian, thời gian
ở đây có đặc điểm gì ?
? Tâm trạng của ngời con đợc gợi
lên trong thời gian, không gian ấy
thờng là một tâm trạng nh thế nào ?
? Cảm nhận của em về lời ca: Trông
về quê mẹ ruột đau chín chiều ?
? Nét độc đáo trong cách diễn tả ở
bài 3 là gì?
? Vì sao h/ả nuột lạt mái nhà có thể
diễn tả đợc nỗi nhớ của con cháu
đốivới ông bà?
? Cụm từ bao nhiêu, bấy nhiêu diễn
tả nỗi nhớ ntn?
? Bài ca diễn tả tình cảm gì ?
? Biện pháp nghệ thuật trong bài là
gì?
- GV liên hệ.
? Nêu nội dung bài ca dao ?
? Nêu những điểm cùng chung của
anh em ?
? Hình ảnh so sánh nói lên điều gì ?
? Bài ca nhắc nhở ta điều gì ?
- Cho HS đọc ghi nhớ.
- GV nhấn mạnh giá trị nội dung,
nghệ thuật.
? Tìm và ghi vào sổ tay những bài ca
dao trữ tình khác theo những yêu
cầu sau ?
động.
- Lời ru: ngọt ngào, uyển chuyển.
- Cù lao chín chữ: công lao cha mẹ nuôi con vất
vả nhiều bề.
Bài 2:
- Thời gian: chiều chiều - Là thời gian cuối
ngày, lặp đi, lặp lại.
- Không gian: ngõ sau Là nơi kín đáo, lẩn
khuất, ít ai qua lại, để ý.
- Tâm trạng: buồn bã, cô đơn, tủi cực.
- Ruột đau là cách nói ẩn dụ chỉ nỗi nhớ thơng
đến xót xa.
- Chín chiều là nhiều bề.
- Quê mẹ là nơi mẹ ruột ở, là nơi ngời con đợc
sinh ra.
Cả bài thơ diễn tả nỗi nhớ cha mẹ, nỗi nhớ nhà
da diết.
Bài 3:
- H/ả đơn sơ, giản dị, chân thành, cụ thể , dễ
hiểu -> Tình cảm sâu sắc chân thành.
- Gợi công sức lao động để tạo lập gia đình.
- Gợi mái nhà ẩm cúng, tình cảm nối kết bền
chặt
- Nỗi nhớ sâu nặng không thể kể hết đợc. Ngó
lên -> trân trọng, tôn kính.
=> Nỗi nhớ thơng, niềm kính trọng sâu sắc của
con cháu với ông bà, tổ tiên.
Bài 4:
- Tình cảm anh em ruột thịt.
- Chung cha mẹ, chung nhà, chung sống, chung
sớng khổ.
- Sự gắn bó thiêng liêng, không tách rời.
- Anh em phải hoà thuận, giúp đỡ nhau.
3. Tổng kết:
- Nội dung: diễn tả tình cảm trong gia đình.
- Nghệ thuật: thể thơ lục bát, cách nói ví von, so
sánh, ẩn dụ.
Bài tập
A. Mở đầu bằng từ láy Chiều chiều .
B. Mở đầu bằng cụm từ Rủ nhau .
D. Củng cố - Hớng dẫn:
? Nêu giá trị nội dung, nghệ thuật chung của những bài ca dao vừa học ?
? Trong những từ ngữ sau, từ ngữ nào không thuộc Cù lao chín chữ ?
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Giáo viên: Năm học: 2008 - 2009
Trờng thcs
Ngữ Văn
7
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
A. Sinh đẻ C. Dạy dỗ
B. Nuôi dỡng D. Dựng vợ gả chồng
- Học bài, nắm đợc giá trị nội dung, nghệ thuật.
- Soạn: Những câu hát về tình yêu quê hơng, đất nớc, con ngời.
- Su tầm một số bài ca dao cùng loại.
_______________________________________________________________
Tuần 3 Tiết 10 Ngày soạn:
Văn bản
những câu hát về tình yêu quê hơng
đất nớc, con ngời
A. Mục tiêu
- Nắm đợc nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca
dao, dân ca thuộc chủ đề tình yêu quê hơng, đất nớc, con ngời.
- Thuộc những bài ca dao đó và biết thêm một số bài ca dao khác.
- Tình yêu và niềm tự hào chân thành về quê hơng, đất nớc.
B. chuẩn bị:
Tranh ảnh về vùng miền trong các bài: Sử dụng trong bài 2, 3.
C. tiến trình dạy và học:
- Tổ chức lớp
- Kiểm tra bài cũ:
? Những bài ca dao về tình cảm gia đình thờng sử dụng biện pháp nghệ thuật nào ?
? Đọc thuộc lòng một bài ca dao nói về tình cảm gia đình ?
- Bài mới:
GV hớng dẫn Hs đọc.
Hs đọc bài.
? Nêu nội dung cụ thể của từng bài ?
? Những bài ca trên có chung hình thức
diễn đạt nào ?
? Theo em, những câu hát này thuộc kiểu
văn tự sự hay biểu cảm ?
I- Giới thiệu chung.
- Tình yêu quêu hơng, đất nớc, con ngời là
chủ đề lớn của ca dao, dân ca.
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Đọc chú thích
- Bài 1, 2, 3: Phản ánh tình yêu quê hơng, đất
nớc.
- Bài 4: Kết hợp phản ánh tình yêu con ngời.
- Phần nhiều là thơ lục bát.
- Thờng dùng lối đối đáp, hỏi mời, nhắn gửi.
- Kiểu văn biểu cảm : bộc lộ cảm nghĩ con
ngời.
? Bài ca dao đợc viết theo hình thức
nào ?
? Đọc một câu ca dao có hình thức đối
đáp?
2. Phân tích.
Bài 1:
- Hình thức đối đáp: lời của cô gái, chàng
trai.
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Giáo viên: Năm học: 2008 - 2009
Trờng thcs
Ngữ Văn
7
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
? Em hiểu nh thế nào là hát đối đáp?
? Những địa danh trong lời hỏi đáp có
những đặc điểm tiêu biểu gì?
? Qua lời hỏi đáp, em thấy quê hơng đất
nớc ta nh thế nào ?
? Với lời hỏi đáp cho thấy hai nhân vật
trữ tình có hiểu biết và tình cảm nh thế
nào đối với quê hơng, đất nớc?
? Khi nào ngời ta nói rủ nhau ?
Đọc những bài ca dao có từ rủ nhau
- Rủ nhau đi cấy đi cày.
- Rủ nhau đi tắm hồ sen.
? Khi nói Rủ nhau xem cho ng ời
đọc hình dung đây là nơi nh thế nào ?
? Bài ca dao đó nhắc đến những địa danh
nào? Những địa danh đó gợi cho em liên
tởng gì?
? Câu hỏi cuối bài ca dao tác động vào
ngời nghe tình cảm gì ?
? Bài ca phác hoạ con đờng vào xứ Huế
nh thế nào ?
? Hình ẩnh so sánh là gì ?
? Đại từ phiếm chỉ ai trong lời mời, lời
nhắn có tác dụng gì ?
? Tại sao cuối bài thơ chỉ có lời gọi (câu
lục bát không hoàn chỉnh ) ?
? Quan sát hai dòng đầu bài ca dao và
nhận xét cấu tạo đặc biệt của hai dòng
lời này trên các phơng diện ngôn từ và
nhịp điệu?
? Theo em, phép lặp, đảo, đối đó có tác
dụng gì trong việc:
- Gợi hình cho bài ca?
- Gợi cảm cho bài ca?
? Vẻ đẹp của thiên nhiên và con ngời đợc
gợi tả qua biện pháp nghệ thuật nào. Tác
dụng ?
? Từ những vẻ đẹp đó, bài ca đã toát lên
tình cảm tha thiết dành cho quê hơng và
con ngời. Theo em đó là tình cảm nào ?
- Trai gái thử tài nhau về kiến thức địa lý,
lịch sử
- Đặc điểm về địa lý tự nhiên, dấu vết lịch sử
văn hoá nổi bật tiêu biểu nhất.
- Vùng đồng bằng miền Bắc đẹp, trù phú.
- Là ngời có hiểu biết sâu sắc, lòng tự hào về
quê hơng, đất nớc.
Bài 2
- Quan hệ ngời rủ và ngời đợc rủ cùng có
chung mối quan tâm, làm việc gì đó.
- Hồ Gơm: một thắng cảnh thiên nhiên có
giá trị lịch sử, văn hoá.
- Cảnh thiên nhiên đẹp, giàu truyền thống
lịch sử, văn hoá( truyền thuyết Hồ Gơm).
- Tự hào, biết ơn; nhắc nhở con cháu tiếp tục
giữ gìn dựng xây non nớc.
Bài 3:
- Quanh quanh, non xanh, nớc biếc gợi vẻ
đẹp nên thơ, tơi mát, sống động.
- Nh tranh hoạ đồ: Nhiều màu sắc.
Cảnh đẹp vừa khoáng đạt, vừa quây
quần.
- Chỉ ngời mà tác giả mà tác giả trực tiếp
nhắn gửi. Hớng tới ngời cha quen biết.
- Tiếng gọi đến với tất cả những ai yêu Huế.
Thể hiện tình yêu, lòng tự hào về Huế.
Bài 4:
- Các nhóm từ ở dòng sau lặp, đảo và đối
xứng với các nhóm từ ở dòng trớc.
- Nhịp 4/4/4 lặp lại ở cả hai dòng.
- Tạo ấn tợng cảnh cánh đồng lúa bạt ngàn
xanh tốt.
- Biểu hiện cảm xúc phấn chấn yêu quê h-
ơng, yêu đời của ngời nông dân.
- Hình ảnh so sánh gợi tả vẻ đẹp thon thả và
sức sống thanh xuân đầy hứa hẹn của ngời
thôn nữ giữa cánh đồng lúa bát ngát trong
một buổi sáng đẹp trời.
- Yêu quý, tự hào về vẻ đẹp và sức sống của
quê hơng và con ngời.
- Tin tởng cuộc sống tốt đẹp ở làng quê.
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Giáo viên: Năm học: 2008 - 2009
Trờng thcs
Ngữ Văn
7
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
? Những bài ca thể hiện tình cảm gì ?
? Em có nhận xét gì về thể thơ ?
- Đọc bài đọc thêm.
- Su tầm những bài ca ca ngợi quê hơng,
đất nứơc.
3. Tổng kết.
- Tình yêu, lòng ự hào của nhân dân về quê
hơng, đất nớc, con ngời
- Hình thức đối đáp, hỏi mời, nhắn nhủ.
- Ghi nhớ: SGK trang 40.
III- Bài tập.
- Học sinh thảo luận, thực hiện
D. Củng cố - Hớng dẫn
? Nội dung nghệ thuật các bài ca dao có gì đặc sắc?
- Học thuộc lòng các bài ca dao.
- Soạn bài: Những câu hát than thân.
- Lu ý xem các câu hát đó của ai ? Tại sao họ lại than thân. Qua đó, những bài ca
nhằm tố cáo điều gì trong xh phong kiến.
_______________________________
Tuần 3 Tiết 11 Ngày soạn:
Tiếng việt
từ láy
a. Mục tiêu
- Nắm đợc cấu tạo của hai loại từ láy.
- Hiểu đợc cơ chế cấu tạo của từ láy tiếng Việt.
- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo và cơ chế cấu tạo nghĩa của từ
láy để sử dụng tốt từ láy.
b. Chuẩn bị.
- GV: sgk,sgv, giáo án, tài liệu
- HS: ôn lại khái niệm từ láy.
C. Tiến trình dạy và học.
- Tổ chức lớp:
- Kiểm tra bài cũ:
? Từ ghép đợc phân làm mấy loại? Cho ví dụ ?
? HS lên bảng làm bài 2,3 SGK trang 15?
- Bài mới:
- Học sinh đọc ví dụ sgk
? Những từ láy in đậm có đặc điểm âm
thanh có gì giống và khác nhau ?
I- Các loại từ láy
1- Ví dụ
- Sách giáo khoa trang 41.
2. Nhận xét.
- đăm đăm, mếu máo, liêu xiêu
+ Giống: Láy lại âm thanh.
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Giáo viên: Năm học: 2008 - 2009