Tải bản đầy đủ (.doc) (5 trang)

Gián án Báo cáo chuyên đề ngữ văn tháng 11

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (78.47 KB, 5 trang )

Báo cáo chuyên đề tháng 11
Tên chuyên đề: Giới thiệu cách tiếp cận và cảm thụ
một số thể loại tác phẩm văn học trữ tình.
Ngời báo cáo : Hồ Thị Mỹ Bình
I :Đặt vấn đề.
Tác phẩm văn học nào cũng biểu hiện t tởng , tình cảm nhng tác phẩm
trữ tình lại thể hiện tình cảm theo cách riêng .
Từ những câu ca dao xa tới những bài thơ đơng đại, dấu hiệu chung của
tác phẩm trữ tình là sự biểu hiện trực tiếp của thế giới chủ quan của con ng-
ời . Đó là cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ của chính tác giả . Và biểu hiện trực
tiếp những cảm xúc, suy tởng của con ngời là cách phản ánh thế giới của
tác phẩm trữ tình.
Muốn hiểu đợc một tác phẩm trữ tình thì chúng ta cần hiểu hai lớp nội
dung :
- Nội dung hiện thực đời sống .
- Nội dung của những ý nghĩ, cảm xúc, suy t ẩn sau hiện thực đời sống
Cụ thể hơn đó chính là hiểu: cảnh và tình, sự và tình trong mỗi tác
phẩm .
II :Giải quyết vấn đề.
1. Với ca dao :
- Phải xác định đợc ca dao chính là những lời nói tâm tình, là những bài
ca bắt nguồn từ tình cảm trong mối quan hệ của những ngời trong cuộc
sống hàng ngày : tình cảm với cha mẹ , tình yêu nam nữ , tình cảm vợ
chồng , tình cảm bạn bè ... hiểu đợc điều đó sẽ giúp ngời đọc và học sinh ý
thức sâu sắc hơn về tình cảm thông thờng hàng ngày .
- Phải hiểu tác phẩm ca dao trữ tình thờng tập trung vào những điều sâu
kín tinh vi và tế nhị của con ngời nên không phải lúc nào ca dao cũng giãi
bày trực tiếp mà phải tìm đờng đến sự xa sôi , nói vòng , hàm ẩn đa nghĩa .
Chính điều ấy đòi hỏi ngời cảm thụ phải nắm đợc những biện pháp nghệ
thuật mà ca dao trữ tình thờng sử dụng nh : ẩn dụ so sánh ví von :
Ví dụ : Bây giờ mận mới hỏi đào


Vờn hồng đã có ai vào hay cha?
- Phải hiểu rõ hai lớp nội dung hiện thực - cảm xúc suy t . .
Ví dụ trong bài ca dao
Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn .
Bức tranh đời sống trong bài ca dao đợc tái hiện lên rất cụ thể, sinh
động . Một vẻ đẹp Không gì đẹp bằng của hoa sen trong đầm . Đó là
vẻ đẹp rực rỡ, đầy màu sắc và hơng thơm , một vẻ đẹp vơn lên giữa bùn lầy
mà vẫn vô cùng thanh khiết trắng trong .
Vẻ đẹp của loài hoa này đã đợc tác giả khảng định bằng phơng thức so
sánh tuyệt đối :
Trong đầm gì đẹp bằng sen
Tiếp đến là mô tả cụ thể từng bộ phận của cây sen để chứng minh vẻ đẹp
của nó
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng .
Cây sen , hoa sen hiện lên với dáng vẻ , màu sắc, hơng thơm . Sự đối
sánh bất ngờ trong mối liên quan với hoàn cảnh càng khẳng định phẩm chất
của loài sen, một phẩm chất tốt đẹp bên trong tơng ứng với vẻ bên ngoài .
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn .
Không chỉ dừng lại ở đó, bài ca giao còn là lời ngợi ca, khẳng định, tự
hào về phẩm chất không chỉ của loài hoa đẹp đẽ , giản dị , gần gũi với ngời
lao động mà còn của những con ngời có phẩm chất thanh cao trong sạch ,
những con ngời không bao giờ bị tha hoá bởi hoàn cảnh .
2. Với thơ trữ tình trung đại và hiện đại .
- Nắm vững hoàn cảnh sáng tác , cuộc đời và sự nghiệp của từng tác giả .
Bởi vì có những tác phẩm : Trữ tình thế sự , đó là những tác phẩm ghi lại
những xúc động, những cảm nghĩ về cuộc đời về thế thái nhân tình. Chính
thơ trữ tình thế sự gợi cho ngời đọc đi sâu suy nghĩ về thực trạng xã hội.

Cả hai tác giả Nguyễn Trãi - Nguyễn Khuyến đều sáng tác rất nhiều tác
phẩm khi cáo quan về quê ở ẩn . Phải chăng từ những tác phẩm của Nguyễn
Trãi , Nguyễn Khuyến thì ngời đọc hiểu đợc suy t về cuộc đời của hai tác
giả đó .
- Hiểu rõ ngôn ngữ thơ trữ tình giàu hình ảnh :
Hình ảnh trong thơ không chỉ là hình ảnh của đời sống hiện thực mà
còn giàu màu sắc tởng tợng bởi khi cảm xúc mãnh liệt thì trí tởng tợng có
khả năng bay xa ngoài vạn dặm Lu Hiệp .
Ví dụ : Nớc sông tuôn thẳng ba ngàn thớc
Tởng dải Ngân Hà tuột khỏi mây .
( Lý Bạch)
Mục đích chính của hình ảnh trong thơ trữ tình là sự khách thể hoá
những rung cảm nội tâm , bởi thế giới tinh thần và cảm xúc con ngời vốn
vô hình nên nhất thiết phải dựa vào những điểm tạ tạo hình cụ thể để đợc
hữu hình hoá. Một nỗi nhớ vốn không nhìn thấy đợc đã trở lên cụ thể đầy
khắc khoải, bồn chồn:
Khăn thơng nhớ ai
Khăn rơi xuống đất
Khăn thơng nhớ ai
Khăn vắt lên vai .
Hay :
Ôi Bác Hồ ơi những xế chiều
Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu
Ra đi, Bác dặn : còn non nớc ...
Nghĩa nặng , lòng không dám khóc nhiều .
(Chế Lan Viên)
- Hiểu rõ ngôn ngữ thơ trữ tình giàu nhạc tính . Bởi thơ phản ánh cuộc
sống qua những rung động của tình cảm . Thế giới nội tâm của nhà thơ
không chỉ biểu hiện bằng từ ngữ mà bằng cả âm thanh nhiịp điệu của từ
ngữ ấy . Nhạc tính trong thơ thể hiện ở sự cân đối tơng xứng hài hoà giữa

các dòng thơ .
Ví dụ : Gác mái ng ông về viễn phố
Gõ sừng mục tử lại cô thôn .
(Huyện Thanh Quan)
Nhạc tính còn thể hiện ở sự trầm bổng của ngôn ngữ thơ . Đó là sự thay
đổi âm thanh cao thấp khác nhau . Chính âm thanh của chữ nghĩa đã tạo
nên những điều mà nghĩa không thể nói hết :
Tôi lại về quê mẹ nuôi xa
Một buổi tra , nắng dài bãi cát
Gió lộng xôn xao , sóng biển đu đa
Mát rợi lòng ta ngân nga tiếng hát .
(Tố Hữu)
- Đặc điểm nổi bật của thơ trữ tình là rất hàm xúc điều đó đòi hỏi ngời
cảm thụ phải tìm hiểu từ lớp ngữ nghĩa , lớp hình ảnh , lớp âm thanh, nhịp
điệu để tìm hiểu nghĩa đen, nghĩa bóng .
Ví dụ : Ôi những cánh đồng quê chảy máu
Dây thép gai đâm nát trời chiều
Những đêm dài hành quân nung nấu
Bỗng bồn chồn nhớ mắt ngời yêu .
(Nguyễn Đình Thi )
- Nắm rõ các giá trị nghệ thuật mà thơ trữ tình sử dụng . Đó là các phép
tu từ ẩn dụ nhân hoá, so sánh, ví von . Cách thể hiện tình cảm thờng đợc
thông qua các cách miêu tả : Cảnh ngụ tĩnh . Ai cũng biết , mọi cảm
xúc tâm trạng suy nghĩ của con ngời đều là cảm xúc về cái gì ? Tâm trạng
hiện thực nào - Suy nghĩ về vấn đề đó . Do vậy các sự kiện đời sống đợc thể
hiện một cách gián tiếp . Nhng cũng có bài thơ trữ tình trực tiếp miêu tả
bức tranh phong cảnh làm nhà thơ xúc động :
Bớc tới đèo ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa
Lom khom dới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nớc đau lòng con quốc quốc
Thơng nhà mỏi miệng cái gia gia .
(Bà Huyện Thanh Quan)
Đến đây ngời đọc cảm nhận thấy : Từ cảnh vật đèo ngang - tâm trạng
buồn thơng cô đơn của tác giả .
- Thơ trữ tình có nét khác biệt hẳn với lời thơ tự sự . Ngời cảm nhận thơ
trữ tình phải hiểu rõ ngôn ngữ thơ trữ tình thờng là lời đánh giá trực tiếp
chủ thể đối với cuụoc đời
Ví dụ Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi
Rừng cọ đồi chè,đồng xanh ngào ngạt
(Tố Hữu)
Ngay khi miêu tả, lời thơ cũng là lời đánh giá:
Nông trờng ta rộng mênh mông
Trăng lên, trăng lặn cũng không ra ngoài
(Tế Hanh)
Chính việc đánh giá trực tiếp làm cho lời thơ chữ tình căn bản khác với
lời tự sự là lời miêu tả. Và lời thơ trữ tình là lời của chủ thể:
Ví dụ: Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta.
(Nguyễn Đình Thi.)
3. Với thể loại tuỳ bút .
- Hiểu rõ tuỳ bút là thể loại văn xuôi phóng khoáng.Nhà văn theo ngọn
bút mà suy tởng, trần thuật nhng thực chất là thả mình theo dòng liên tởng,
cảm xúc mà tả ngời kể việc.
Ví dụ: Trong Th ơng nhớ mời hai Vũ Bằng, nhà văn đã đi sâu theo
dòng hồi ức với những kỷ niệm đầy ắp thân thơng về mời hai mùa trong
năm. Mỗi tháng là một kỷ niệm sâu đậm. Tháng giêng với cảm xúc về
những ngày tết với Gió lành lạnh - ma riêu riêu - với tiếng trống chèo từ
xa văngr lại .Tất cả nh muốn Ngời ta trẻ lại - tim đập nhanh hơn - ngực

tràn trề nhựa sống ...
Chính thể loại tuỳ bút giúp chúng ta hiểu đợc nhân cách, chủ thể giàu
có về tâm tình của nhà văn.
III :Kết thúc vấn đề.
* Trong tác phẩm trữ tình, tình cảm cảm xúc có khi đợc biểu hiện một cách
trực tiếp song thông thờng nó đợc biểu hiện một cách gián tiếp. Khi cảm
nhận, thởng thức tác phẩm trữ tình không đợc thoát li văn bản. Phải đọc
thật kỹ văn bản ( đọc tìm hiểu - đọc cảm thụ ...) Đặc biệt không thể dừng
lại ở bề mặt ngôn từ mà phải đi tìm hiểu ý nghĩa hàm ẩn - tìm hiểu giá trị
nghệ thuật và nội dung của tác phẩm.

×