Tải bản đầy đủ (.doc) (22 trang)

CẢI CÁCH hệ THỐNG THUẾ VIỆT NAM hậu WTO

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (176.53 KB, 22 trang )

Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài
Cải cách hệ thống thuế là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp

phát triển kinh tế, nhằm thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và thực hiện
hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại quốc
tế WTO vào ngày 07/11/2006. Theo đó, khó khăn lớn đầu tiên đối với hệ thống thuế của Việt
Nam là phải xây dựng lộ trình cắt giảm thuế phù hợp với các nguyên tắc của WTO. Phải sử dụng
thuế như một cơng cụ kích thích và điều tiết sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tăng cường sức cạnh
tranh của các DN, góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngồi và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Đây là chiến lược cải cách toàn diện, đồng bộ và thống nhất cả về hệ thống chính sách
thuế và hệ thống quản lý thuế hiện hành nhằm đảm bảo chính sách động viên thu nhập quốc dân
của Đảng và Nhà nước, đảm bảo nguồn lực tài chính phục vụ sự nghiệp cơng nghiệp hố, hiện đại
hố đất nước; góp phần thực hiện bình đẳng, công bằng xã hội và chủ động hội nhập kinh tế quốc
tế. Đó cũng chính là lý do đề tài “Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO” ra đời nhằm làm
rõ hơn một số nội dung liên quan đến vấn đề này.
2.

Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài được thực hiện hướng đến các mục tiêu:
(i)

Nguyên tắc cải cách hệ thống thuế.


(ii)

Phân tích thực trạng hệ thống chính sách thuế và cơng tác quản lý thuế, từ đó chỉ ra những
thành tựu đã đạt được và hạn chế còn tồn tại trong quá trình cải cách hệ thống thuế Việt
Nam.

(iii) Mục tiêu của việc cải cách chính sách thuế, thuận lợi và khó khăn gặp phải, từ đó định
hướng và đề xuất những biện pháp cải cách hệ thống thuế Việt Nam giai đoạn hậu WTO.
3.

Phương pháp nghiên cứu
Khảo sát, thống kê các tài liệu thứ cấp
Do còn hạn chế về mặt thời gian và kiến thức nên đề tài chắc chắn sẽ khơng tránh khỏi

những thiếu sót. Tơi rất mong ý kiến đóng góp ý kiến của thầy, cô, các bạn và những người quan
tâm đến vấn đề này để đề tài của tơi được hồn thiện hơn.
Người thực hiện
LÊ THỊ THÚY VY
HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 1/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

PHẦN II: NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: NGUYÊN TẮC CẢI CÁCH HỆ THỐNG THUẾ
1.


Nguyên tắc cải cách hệ thống thuế
Khơng có một hệ thống thuế nào được xem là hoàn hảo và lý tưởng duy nhất cả. Để đánh

giá một hệ thống thuế mới người ta thường đặt ra ba tiêu chí:
+ Hệ thống thuế có hiệu quả kinh tế hơn hay khơng?
+ Hệ thống thuế có cơng bằng về mặt xã hội hơn khơng?
+ Hệ thống thuế có tạo nhiều nguồn thu ngân sách rịng hơn khơng?
Trong khi những tiêu chí đánh giá vẫn khơng đổi thì điều gì là tốt nhất sẽ thay đổi theo thời gian
phụ thuộc vào cấu trúc thu chi ngân sách của quốc gia, tức là một hệ thống thuế có tính động thay
vì tĩnh.
1.1 Việc cải cách thuế phải dựa trên nguyên tắc mức thuế suất thấp và cơ sở thuế rộng
Do mất mát xã hội vơ ích tỷ lệ với bình phương thuế suất nên một mức thuế suất thấp hơn
sẽ làm giảm tổn thất phúc lợi xã hội. Thuế suất giảm cịn làm giảm các hành vi trốn, tránh thuế
thơng qua các hoạt động dịch chuyển thu nhập hay chuyển giá - những hành vi làm thất thu thuế,
tăng chi phí quản lý và tuân thủ thuế. Việc giảm thuế suất phải đi đôi với định nghĩa lại cơ sở thuế
trên cơ sở rộng hơn nhằm có thể tăng doanh thu thuế rịng. Bởi vì, mục đích chính của chiến lược
cải cách thuế phải là tối đa hóa nguồn thu, trong khi vấn đề công bằng và phúc lợi xã hội cịn
được giải quyết thơng qua chính sách chi tiêu của chính phủ.
1.2 Qúa trình cải cách thuế là phải sắp xếp thứ tự ưu tiên
Thứ tự này đảm bảo mục tiêu thu ngân sách phải là thứ yếu trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên,
trong dài hạn, mục tiêu cuối cùng vẫn phải là tăng doanh thu thuế rịng. Có một số tiêu chí để
đánh giá khả năng tạo nguồn thu thuế ròng. Chẳng hạn, nếu so với nền kinh tế người ta thường sử
dụng các chỉ tiêu: tỷ số thuế, độ nổi thuế, độ co giãn của thuế, và tính ổn định của thuế; nếu so
với tiềm năng: năng lực thuế, nỗ lực thuế; nếu so với hiệu quả hành chính: tỷ lệ thu, chi phí của tỷ
lệ thu, thu nợ thuế. Bên cạnh đó, một chính sách thuế mới cũng phải trên cơ sở đơn giản hóa, từ
vấn đề quy trình thủ tục đến cơng tác quản lý, tuân thủ và thực thi thuế.
Chiến lược cải cách thuế cần phải tính tốn, cân nhắc một cách thận trọng và cụ thể. Các
cuộc cải cách vội vã thường dẫn đến thất bại, gây khó khăn hơn cho những đợt cải cách trong
tương lai. Các thành công bước đầu mặc dù ở một quy mô nhỏ nhưng tăng được doanh thu cũng

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 2/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

sẽ tạo cơ sở cho việc mở rộng phạm vi cải cách thuế và làm tăng cơ hội thành công. Tăng tối đa
khả năng thu tại nguồn, tức thiết kế một quai thuế vững chắc, sẽ đảm bảo hạn chế tối thiểu tình
trạng thất thốt nguồn thu.

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 3/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH THUẾ
VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ
Từ khi hệ thống thuế Việt Nam ra đời đã trải qua hai lần cải cách. Cải cách bước 1: giai
đoạn 1990 - 1995, cải cách bước 2: giai đoạn 1996 - 2000.
2.1

Giai đoạn 1990 - 1995
Đây là giai đoạn tiếp tục đường lối đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước, cả nước từng


bước chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị
trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN. Vì vậy, chính sách thuế phải đáp
ứng được các yêu cầu cấp bách của chính sách đổi mới kinh tế một cách toàn diện và sự phát triển
của kinh tế thị trường.
Thực hiện cải cách thuế trong giai đoạn này, Nhà nước đã ban hành một hệ thống chính
sách thuế phù hợp với đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, tạo cơ sở và
động lực phát triển kinh tế nhiều thành phần, phát huy cao độ nội lực để phát triển kinh tế. Hệ
thống chính sách thuế đã được áp dụng thống nhất đối với tất cả các thành phần kinh tế, tạo sự
công bằng về nghĩa vụ thuế đối với tất cả các ĐTNT. Tổ chức ngành Thuế cũng được tổ chức lại
thành một hệ thống thống nhất từ Trung ương đến địa phương trên cơ sở thống nhất 3 hệ thống
thu trước đây là Cục thu quốc doanh, Cục thuế công thương nghiệp và Vụ thuế nông nghiệp. Hệ
thống thuế Nhà nước chịu sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, cơ quan Thuế địa phương cịn chịu sự chỉ
đạo song trùng của UBND cùng cấp trên một số mặt công tác.
2.2

Giai đoạn 1996-2000
Đây là giai đoạn thực hiện cải cách thuế trong bối cảnh nền kinh tế phát triển theo cơ chế thị

trư¬ờng định hư¬ớng Xã hội chủ nghĩa, đất nước bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá,
hiện đại hoá, mở rộng quan hệ hợp tác với các nư¬ớc trong khu vực và thế giới, tham gia hội
nhập quốc tế phải thực hiện bảo hộ có chọn lọc. Các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế đa
dạng hố gồm nhiều loại hình và thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Hệ thống chính sách
thuế qua cải cách bước 1 vẫn còn những tồn tại nhất định, chưa đáp ứng được sự phát triển của
nền kinh tế.
Vì vậy, để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp
hoá và hiện đại hoá đất nước, cuộc cải cách hệ thống thuế bước 2 được thực hiện nhằm khắc phục
những nhược điểm, tồn tại của cải cách hệ thống thuế bước I, phát huy vai trị của cơng cụ thuế
trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế, khuyến khích SX- KD phát triển, đảm bảo tỷ lệ động viên
HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20


Trang 4/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

hợp lý cho NSNN, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tích tụ vốn để đầu tư, phát triển và
ni dưỡng nguồn thu lâu dài. Chính sách thuế tiến tới đơn giản, ổn định, công bằng.
2.3

Những kết quả đạt được
Nhìn chung, trong bối cảnh kinh tế xã hội trong nước, quốc tế có nhiều yếu tố không thuận

lợi nhưng công cuộc cải cách hệ thống thuế đã góp phần tích cực vào việc ổn định và phát triển
kinh tế xã hội theo đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước. Thu ngân sách ngày càng tăng
lên; phù hợp với sự chuyển đổi của nền kinh tế theo cơ chế thị trường và thực hiện đúng lộ trình
hội nhập quốc tế. Cụ thể như sau:
2.3.1. Về chính sách thuế
- Hình thành một hệ thống chính sách thuế bao quát được hầu hết các nguồn thu, áp dụng thống
nhất đối với mọi thành phần kinh tế và từng bước thích ứng với yêu cầu chuyển đổi nền kinh tế
theo cơ chế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa. Hệ thống chính sách thuế gồm: 9 sắc thuế cơ
bản (thuế giá trị gia tăng; thuế tiêu thụ đặc biệt; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; thuế thu nhập
doanh nghiệp; thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao; thuế sử dụng đất nông nghiệp; thuế
tài nguyên; thuế nhà đất; thuế chuyển quyền sử dụng đất). Ngoài ra, cịn một số loại thu dưới hình
thức phí và lệ phí.
- Hệ thống chính sách thuế đã trở thành công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế
góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, khuyến khích đầu tư, khuyến khích xuất khẩu,
bảo hộ sản xuất trong nước, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho

người lao động, góp phần xố đói giảm nghèo.
+ Góp phần đưa tổng sản phẩm trong nước (GDP) sau 10 năm tăng hơn gấp đôi (2,07 lần).
+ Thúc đẩy cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực: Trong GDP, tỷ trọng nông nghiệp từ 38,7% giảm
xuống 24,3%, công nghiệp và xây dựng từ 22,7% tăng lên 36,6%, dịch vụ từ 38,6% tăng lên
39,1%.
+ Thúc đẩy xuất khẩu, nâng tổng kim ngạch xuất khẩu khơng ngừng tăng qua các năm: bình quân
hàng năm trên 21% gấp gần 3 lần mức tăng trưởng GDP, sản phẩm xuất khẩu đã qua chế biến
tăng từ 8% năm 1991 lên 40% năm 2000. Nhờ xuất khẩu tăng, về cơ bản đã bảo đảm được nguồn
ngoại tệ để nhập khẩu thiết bị, vật tư, nguyên nhiên vật liệu, hàng hoá cần thiết cho nhu cầu phát
triển sản xuất và đời sống nhân dân.
- Hệ thống chính sách thuế được ban hành dưới hình thức luật, pháp lệnh tạo cơ sở pháp lý cao để
động viên một phần thu nhập của doanh nghiệp, dân cư vào Ngân sách Nhà nước làm cho dự toán
HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 5/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

thu ngân sách Nhà nước luôn đạt và vượt mục tiêu đề ra. Nhờ đó đã bảo đảm nhu cầu chi thường
xuyên, dành một phần tăng chi đầu tư phát triển, chi trả nợ, góp phần kiềm chế lạm phát ở mức
độ cho phép.
Tổng thu thuế và phí ln hồn thành vượt mức dự tốn thu hàng năm được Quốc hội thơng qua
và có tốc độ tăng trưởng cao qua các năm: Năm 2000 tăng 13,7 lần so với năm 1990. Số thu về
thuế và phí trong tổng thu Ngân sách Nhà nước năm 1990 chỉ chiếm 76,78%, đến năm 2003 đã
chiếm 92,9%. Tỷ lệ động viên qua thuế và phí/GDP đã đạt và vượt mục tiêu đề ra: năm 1991 đạt
13,1% GDP, đến năm 2000 đạt 19,7% GDP và đến năm 2003 đạt 21,8% GDP.
- Hệ thống chính sách thuế đã xố bỏ sự chênh lệch về nghĩa vụ thuế giữa các thành phần kinh tế

trong nước; thu hẹp chênh lệch về nghĩa vụ thuế giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngồi... tạo mơi trường cạnh tranh bình đẳng trong cơ chế thị trường.
- Trong hợp tác quốc tế về thuế đã đạt được các thành tựu chủ yếu là:
+ Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thuế đã mở rộng hiểu biết, tích luỹ kinh nghiệm... ứng dụng
chính sách thuế tiên tiến và quản lý thuế hiện đại của quốc tế vào hệ thống thuế Việt Nam. Qua
đó, hệ thống chính sách thuế Việt Nam từng bước được hồn thiện và phù hợp với yêu cầu của
hội nhập.
+ Vừa bảo hộ được sản xuất trong nước, vừa chủ động thực hiện chính sách mở cửa để thu hút
đầu tư, tự do hố thương mại, thực hiện lộ trình cam kết về thuế với các nước ASEAN, EU, Hoa
Kỳ và các tổ chức quốc tế khác.
+ Đã đàm phán và ký Hiệp định tránh đánh thuế 2 lần với 42 nước, tạo cơ sở pháp lý để các nhà
đầu tư nước ngoài, người nước ngoài đến Việt Nam kinh doanh sinh sống không bị đánh thuế
trùng lắp, thực sự được hưởng chính sách ưu đãi thuế của Việt Nam, tạo mơi trường thuận lợi
khuyến khích đầu tư nước ngồi vào Việt Nam; thu hút các nhà nghiên cứu, các giáo sư, các
chuyên gia nước ngoài đầu tư chất sám vào Việt Nam.
- Hệ thống chính sách thuế từng bước tiến tới đơn giản, rõ ràng, tạo điều kiện giảm chi phí hành
chính thuế cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế.
- Tăng cường quản lý hạch toán kinh doanh trong từng doanh nghiệp, thúc đẩy việc tổ chức và
sắp xếp lại doanh nghiệp.
2.3.2. Về quản lý thuế

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 6/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng


- Đã hình thành một hệ thống tổ chức quản lý thuế thống nhất trong cả nước ngày càng được củng
cố và tăng cường về mọi mặt; chịu sự lãnh đạo song trùng của ngành dọc và cấp uỷ, chính quyền
địa phương. Đội ngũ cán bộ quản lý thuế được đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ quản lý và
phẩm chất. Áp dụng công nghệ tin học vào quản lý thuế. Do đó hiệu lực, hiệu quả của bộ máy
quản lý thuế ngày càng được nâng cao, góp phần quyết định vào việc hồn thành và hồn thành
vượt mức dự tốn thu Ngân sách Nhà nước hàng năm đã được Quốc hội thông qua.
- Công tác quản lý thuế được chuyển từng bước từ chế độ chuyên quản khép kín sang chế độ
người nộp thuế tự tính, tự khai và nộp thuế theo thơng báo của cơ quan thuế. Cơ chế này đã đề
cao nghĩa vụ, trách nhiệm của người nộp thuế trước pháp luật; cơ quan thuế tăng cường được
chức năng tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn, đôn đốc thu nộp, kiểm tra, thanh tra xử lý vi phạm
về thuế.
- Tổ chức quản lý thuế được tổ chức thành 3 bộ phận độc lập: Bộ phận cấp đăng ký mã số thuế,
nhận và kiểm tra tờ khai thuế; Bộ phận tính thuế, thơng báo nộp thuế và đôn đốc thu nộp thuế; Bộ
phận thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về thuế; đã hạn chế được tiêu cực trong công tác quản
lý thuế theo kiểu "khép kín" trước đây. Từng bước thực hiện chun mơn hố quản lý thuế theo
chức năng, nâng cao trình độ nghiệp vụ của cán bộ thuế.
- Cơng tác quản lý thuế đã có những chuyển biến tích cực theo hướng rõ ràng, công khai, dân chủ
và minh bạch hơn. Từng bước củng cố, mở rộng áp dụng chế độ kế toán hoá đơn chứng từ đối với
các thành phần kinh tế, đặc biệt là đối với thành phần kinh tế tư nhân, từ đó tình trạng thất thu
Ngân sách đã giảm nhiều so với trước đây.
2.4

Những hạn chế còn tồn tại

Mặc dù đã từng bước được cải cách và hồn thiện vào những năm 1990-2000, nhưng hiện nay
chính sách thuế vẫn còn nhiều vướng mắc cần tiếp tục cải cách, sửa đổi cho phù hợp với các
nguyên tắc của WTO.
 Hệ thống chính sách thuế hiện nay vẫn cịn phức tạp và thiếu tính ổn định, làm cho chi
phí quản lý thu thuế lớn, ảnh hưởng tới hiệu quả thu thuế, tạo điều kiện cho việc trốn thuế
và bóp méo hệ thống thuế. Đồng thời, nó làm mất định hướng của nhà đầu tư, bóp méo sự

lựa chọn của người sản xuất và vi phạm một nguyên tắc chung của thơng lệ quốc tế là tính
rõ ràng và có thể dự đốn trước của hệ thống chính sách thuế. Việc thường xuyên thay đổi
trong chính sách thuế, quy định không rõ ràng về phạm vi của các sắc thuế và trong một
sắc thuế có quá nhiều thuế suất, nhiều chế độ ưu đãi, miễn giảm khác nhau đã cản trở quá

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 7/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

trình hội nhập quốc tế trên các phương diện: khuyến khích xuất khẩu, nâng cao khả năng
cạnh tranh của DN và thu hút vốn đầu tư nước ngồi.
 Việc quy định các sắc thuế thiếu tính rõ ràng, còn lẫn lộn trong chức năng của từng
sắc thuế, thể hiện ở phạm vi của đối tượng chịu thuế, các mức thuế suất quá cao vì gặp
nhiều loại thuế trong một sắc thuế. Ví dụ, thuế tiêu thụ đặc biệt, ngoài chức năng điều tiết
tiêu dùng với một số mặt hàng đặc biệt còn đảm đương cả chức năng của thuế VAT, vì
đối tượng chịu thuế VAT khơng áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện chịu thuế
tiêu thụ đặc biệt. Vì vậy, thuế suất cao của thuế tiêu thụ đặc biệt đã gồm thuế VAT. Thuế
tiêu thụ đặc biệt còn được sử dụng cho chức năng bảo hộ sản xuất trong nước, nên có sự
phân biệt đối xử giữa một số mặt hàng nhập khẩu và sản xuất trong nước (như ô tô, thuốc
lá…) dẫn đến vi phạm nguyên tắc của WTO. Mặt khác, có một số mặt hàng tiêu dùng có
tính chất xa xỉ lại không thuộc diện điều chỉnh của Luật thuế tiêu thụ đặc biệt, nên trong
biểu thuế nhập khẩu đang được áp dụng mức thuế suất cao, tạo sự hiểu lầm của dư luận
quốc tế về thuế nhập khẩu không phù hợp thơng lệ quốc tế.
 Hệ thống chính sách thuế được xây dựng để phục vụ nhiều mục tiêu trong từng sắc
thuế, làm mất đi tính trung lập – một yếu tố dẫn tới hiệu quả trong phân bổ nguồn lực.

Có nhiều mục tiêu trong chính sách thuế khơng thống nhất với nhau, do đó nếu đạt được
mục tiêu này thì lại gây thiệt hại tới mục tiêu khác. Một số mặt hàng nhập khẩu như: phân
bón, sắt xây dựng, kính xây dựng, đường… có thuế suất thuế nhập khẩu thấp vì là đầu vào
của một số ngành sản xuất, nhưng biện pháp quản lý lại là bảo hộ phi thuế quan (hạn chế
số lượng nhập khẩu), rõ ràng là vi phạm quy định của WTO. Một số mặt hàng thuế nhập
khẩu q cao sẽ kính thích sản xuất hàng hóa thay thế hàng nhập khẩu; đồng thời cũng sẽ
chiếm mất nguồn vốn, lao động, công nghệ của những hoạt động sản xuất hàng hóa khác
có hiệu quả cao hơn. Việc kết hợp các mục tiêu của chính sách xã hội trong các sắc thuế
xét về khía cạnh xã hội là tốt, tuy nhiên nó thực sự làm chính sách thuế trở nên phức tạp,
tạo ra sự bất bình đẳng trong kinh doanh, ảnh hưởng đến sự minh bạch của hệ thống thuế.
 Còn thiếu sự kết hợp hài hòa giữa các sắc thuế trong hệ thống chính sách thuế, giữa
mục tiêu số thu cho ngân sách và mục tiêu kích thích sản xuất phát triển và điều tiết vĩ mơ
nền kinh tế thông qua từng sắc thuế. Trong điều kiện mở cửa hội nhập và tích cực chuẩn
bị để tham gia WTO, hệ thống chính sách thuế phải được sửa đổi cho phù hợp với các
nguyên tắc của tổ chức này, đồng thời phải đảm bảo được nguồn thu cho ngân sách nhà

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 8/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

nước, tăng cường sức cạnh tranh cho các DN trong nước, đồng thời phải có sự bảo hộ hợp
lý cho một số ngành then chốt trong quá trình phát triển kinh tế của đất nước.

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20


Trang 9/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG CẢI CÁCH HỆ THỐNG THUẾ VIỆT NAM HẬU WTO
3.1

Mục tiêu
Là một công cụ của chính sách quản lý kinh tế, chính sách thuế phải hướng vào thực hiện

các mục tiêu tổng thể của chính sách kinh tế mà Đại hội Đảng lần thứ IX của VN đề ra: “Đưa đất
nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; nâng cao rõ rệt đời sống vật chất, tinh thần của nhân
dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng
hiện đại . Nguồn lực con người, năng lực khoa học và công nghệ, kết cấu hạ tầng, tiềm lực kinh
tế, quốc phòng, an ninh được tăng cường; thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
được hình thành về cơ bản; vị thế của nước ta trên trường quốc tế được nâng cao”.
Tuy nhiên, với tư cách là một công cụ trọng tâm của chính sách tài chính quốc gia, liên quan
đến việc huy động và phân bổ các nguồn lực tài chính của xã hội, nên vấn đề xuyên suốt của
chính sách thuế là phải thực hiện các mục tiêu có tính đặc thù, đó là:
 Giữ kỷ luật tài chính tổng thể để lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia, ổn định kinh tế vĩ
mô. Nguồn thu từ thuế phải có khả năng tài trợ các nhu cầu chi tiêu cần thiết ngày càng
tăng của Chính phủ mà không phải viện đến sự vay mượn quá mức của khu vực cơng.
Theo tính tốn của Bộ tài chính được xác định trong chiến lược phát triển tài chính đến
năm 2010, thì tỷ lệ thu NSNN phải ở mức bình qn năm vào khoảng 20-21% GDP, trong
đó thuế, phí và lệ phí đạt 18-19% GDP. Trên cơ sở đó, đảm bảo quy mô chi ngân sách nhà
nước vào khoảng 24-25% GDP, khống chế bội chi ngân sách nhà nước 4-5%GDP; bù đắp
bội chi ngân sách bằng nguồn vốn trong nước khoảng 3-5% GDP và vay nước ngoài 11,5% GDP.

 Nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút vốn đầu tư của nền kinh tế trong bối cảnh hội
nhập và cam kết quốc tế nhằm thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng bền vững và thực hiện
thành công chiến lược giảm nghèo.
 Thuế phải là công cụ quản lý kinh tế vĩ mơ của Nhà nước có hiệu quả và hiệu lực. Thuế đi
vào trong đời sống kinh tế - xã hội trên cơ sở thực thi một chính sách thuế minh bạch,
cơng bằng, có tính luật pháp cao.
3.2

Những thuận lợi

- Hệ thống chính trị ổn định, Đảng và Nhà nước quyết tâm đổi mới chính sách và kiện tồn hệ
thống tài chính – tiền tệ nhằm thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng bền vững: “Tích cực đổi mới và
hồn thiện hệ thống chính sách tài chính – tiền tệ quốc gia, động viên hợp lý và phân phối có hiệu
HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 10/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

quả mọi nguồn lực nhằm thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Thực hiện nguyên tắc
công bằng, hiệu quả trong phân phối và phân phối lại nguồn thu nhập trong xã hội. Tạo lập mơi
trường tài chính lành mạnh, thơng thống nhằm giải phóng và phát triển các nguồn tài chính và
tiềm năng sản xuất của các doanh nghiệp, các tầng lớp dân cư; bồi dưỡng nguồn thu ngân sách,
thu hút các nguồn bên ngoài ….” (Văn kiện Đại hội Đảng lần IX – Chiến lược phát triển kinh tế –
xã hội 2001-2010)
- VN đã đạt được thành tựu quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mơ trong thời gian qua là kiểm
sốt lạm phát, thúc đẩy kinh tế tăng trưởng ổn định trên cơ sở phối hợp đồng bộ các chính sách tài

chính – tiền tệ. Từ chỗ chặn đứng lạm phát phi mã trong những năm cuối của thập niên 80 bằng
những giải pháp thắt chặt tiền tệ đến quá trình vượt qua giai đoạn thiểu phát ở những năm cuối
thập niên 90 bằng những chủ trương kích cầu kịp thời đã là minh chứng cho thành cơng của
Chính phủ trong điều hành kinh tế. Điều này khơng chỉ góp phần tạo mơi trường kinh tế ổn định
mà cịn cũng cố lòng tin của người dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước trong việc cải
cách chính sách tài chính – tiền tệ nói chung và chính sách thuế nói riêng).
- Sự thành cơng của các lần cải cách chính sách thuế trong thời gian qua đã cung cấp cho Chính
phủ có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực cải cách chính sách thuế. Việc cải cách chính sách thuế
từ năm 1990 cho đến nay đã có tác dụng tích cực trong việc mở rộng và tập trung kịp thời nguồn
thu cho NSNN. Qua các năm số thu từ thuế không ngừng tăng lên và chiếm tỷ lệ đáng kể trong
tổng thu NSNN, do vậy góp phần đưa ngân sách từ chỗ thu trong nước không đủ chi thường
xuyên tiến tới không những đảm bảo đủ nhu cầu chi thường xun mà cịn có phần tiết kiệm để
tạo nguồn vốn đầu tư phát triển của Nhà nước ngày một tăng lên.
- Là một nước đi sau trong tiến trình hội nhập quốc tế, VN có thể rút ra nhiều bài học kinh
nghiệm quý báu của các nước đi trước trong việc đổi mới chính sách thuế.
3.3

Những khó khăn
Theo u cầu phát triển của nền kinh tế, việc nghiên cứu hoàn thiện hệ thống chính sách

thuế phải nhằm thiết lập một hệ thống thuế cơng bằng và hiệu quả, có khả năng tài trợ nhu cầu chi
cần thiết của tiêu công. Đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập vào kinh tế thế giới, thì
chính sách thuế đóng vai trò nhạy cảm đặc biệt. Như vậy, hệ thống thuế cần: (1) gia tăng đầy đủ
nguồn thu để tài trợ nhu cầu chi tiêu cần thiết mà không phải viện đến sự vay mượn quá mức của
khu vực công; (2) gia tăng nguồn thu trong cách thức đảm bảo công bằng và giảm thiểu những
ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động kinh tế; (3) gia tăng nguồn thu trong cách thức không làm
chệnh hướng đáng kể những thông lệ và tiêu chuẩn quốc tế.
HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 11/22



Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

Với một nền đang chuyển đổi như VN, việc thiết lập một hệ thống thuế có hiệu quả và hiệu
lực gặp phải khơng ít những khó khăn nhất định:
 Cơ cấu kinh tế không đồng bộ làm cho việc thu thuế và đánh thuế có những khó khăn
nhất định. Cơ cấu kinh tế nơng nghiệp vẫn cịn chiếm tỷ trọng lớn trong GDP; đối với
khu vực tư nhân mặc dù sự đóng vào GDP ngày càng tăng, song phần lớn là những cơ sở
kinh doanh nhỏ và ẩn nấp nhiều hoạt động phi chính thức, khơng ổn định; tỷ lệ tiền lương
còn chiếm trong tổng thu nhập quốc gia nhỏ. Tất cả những đặc điểm này làm giảm đi khả
năng xây dựng một hệ thống thuế dựa vào những loại thuế hiện đại như thuế thu nhập và ở
chừng mực nhất định là thuế VAT.
 Hạn chế về khả năng quản lý thuế. Một phần là do cơ cấu kinh tế, một phần là do nguồn
lực cán bộ quản lý thuế yếu kém, tiền lương thấp đã tạo ra rất nhiều khó khăn để tiến đến
thiết lập một hệ thống quản lý thuế tốt.
 Hệ thống thông tin yếu kém, nghèo nàn về cơ sở dữ liệu làm hạn chế hiệu quả công tác
quản lý thuế. Sự trỗi dậy của khu vực tư nhân trong phát triển kinh tế là đáng ghi nhận,
nhưng do quy mô hoạt động của khu vực này còn nhỏ và phân tán cho nên những yêu cầu
về báo cáo thống kê không được thiết lập một cách có hệ thống. Hơn nữa do những hạn
chế về tài chính, các cơ quan thuế và thống kê có gặp phải nhiều khó khăn trong việc tổng
hợp và đưa ra những số liệu thống kê một cách chi tiết và đáng tin cậy. Thiếu số liệu tin
cậy và cung cấp không kịp thời làm cho những người ra quyết định chính sách gặp phải
nhiều khó khăn trong việc đánh giá sự ảnh hưởng tiềm năng của những thay đổi cơ bản
đến hệ thống thuế hiện hành .
3.4

Những thử thách của việc cải cách chính sách thuế

 Thử thách về nguồn thu: Sự hội nhập vào kinh tế thế giới yêu cầu phải gia tăng nguồn
thu thuế để Nhà nước đảm nhận vai trị như chính phủ của các nền công nghiệp phát triển.
Nhưng làm thế nào gia tăng được nguồn thu, đặc biệt là gia tăng nguồn thu từ thuế thu
nhập cá nhân và không làm giảm đi những động lực kinh tế trong khi nền kinh tế sẽ phải
giảm đi nhiều sự dựa vào nguồn thu thuế từ các hoạt động thương mại quốc tế. Để vượt
qua những thử thách này, đòi hỏi những người ra quyết định chính sách phải đưa ra các ưu
tiên chính sách đúng đắn và phải có cam kết chính trị để thực hiện cải cách cần thiết.
 Thử thách về quản lý thuế: Với sự hội nhập vào kinh tế toàn cầu, hàng rào thương mại bị
tháo dỡ và sự di chuyển vốn quốc tế gia tăng trong khi năng lực quản lý thuế còn hạn chế

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 12/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

và nguồn thu của nền kinh tế chủ yếu phụ thuộc nhiều vào thuế thương mại quốc tế. Sự
thay thế thuế thương mại quốc tế bằng hệ thống thuế nội địa và đi kèm theo đó là những
chuyển hướng lợi nhuận thông qua các hoạt động chuyển giá của các nhà đầu tư nước
ngồi đó là những thử thách rất lớn trong quá cải cách thuế của VN. Hiện tại những điều
khoản chống lạm dụng thuế trong các đạo luật thuế cũng như sự đào tạo kỹ thuật cho đội
ngũ cán bộ kiểm toán thuế ở VN nói chung là chưa đủ để ngăn chặn và phát hiện những
thực tế như vậy.
 Về hiệu quả kinh tế và cạnh tranh thuế: Sự cạnh tranh thuế trong quá trình thu hút vốn là
một thử thách khơng nhỏ trong bối cảnh vốn tự do chu chuyển. Nhận thức được sức ép
này VN cũng sẽ tăng cường mở rộng phạm vi khuyến khích thuế để cạnh tranh và thu hút
vốn đầu tư nước ngồi. Chính điều này sẽ làm cho chính sách thuế trở nên phức tạp,

khơng trung lập do có nhiều trường hợp miễn giảm. Một hệ thống thuế với nhiều điều
khoản khuyến khích sẽ tạo ra nhiều kẽ hở và đó là mảnh đất màu mỡ cho những hoạt động
trốn thuế. Hơn nữa, những khuyến khích của thuế mà thiếu đi những nền tảng hỗ trợ cần
thiết khác thì hiệu lực của nó khơng cao. Điều quan trọng ở đây, cần phải giới hạn mục
tiêu của thuế và giới hạn sự khuyến khích của thuế, đồng thời phải kết hợp với nhiều công
cụ kinh tế để cạnh tranh và thu hút vốn .
3.5 Định hướng cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO
3.5.1 Về chính sách thuế
3.5.1.1 Thuế giá trị gia tăng (GTGT)
Sửa đổi, bổ sung theo hướng giảm bớt số lượng nhóm hàng hóa dịch vụ khơng chịu thuế
GTGT; giảm bớt nhóm hàng hóa, dịch vụ chịu thuế suất 5%; bổ sung quy định để xác định đúng
cơ chế thu đối với một số loại hàng hóa, dịch vụ mới phát sinh theo sự phát triển của kinh tế thị
trường; nghiên cứu đến năm 2020 áp dụng cơ bản một mức thuế suất (không kể mức thuế suất
0% áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu); hồn thiện phương pháp tính thuế, tiến tới cơ
bản thực hiện phương pháp khấu trừ thuế; quy định về ngưỡng doanh thu để áp dụng hình thức kê
khai thuế GTGT phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước và thơng lệ
quốc tế. Ngồi ra, cần đơn giản hóa thuế suất theo các nguyên tắc của WTO, đồng thời thực hiện
điều chỉnh đối tượng chịu thuế với tất cả các hàng hóa dịch vụ (kể cả những hàng hóa là đối
tượng thuế tiêu thụ đặc biệt), mở rộng đối tượng chịu thuế với hoạt động chuyển nhượng tài sản
vơ hình, mua bán bất động sản… Đối với những cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ và những dịch vụ
hoạt động kinh doanh khó thực hiện thu và quản lý bằng chính sách thuế VAT thì có thể nên áp
HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 13/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng


dụng thu thuế doanh thu hoặc thuế bán hàng tính trên tỉ lệ % tổng doanh thu. Cần xem xét xóa bỏ
những ưu đãi miễn giảm thuế VAT.
3.5.1.2 Thuế tiêu thụ đặc biệt
Nghiên cứu điều chỉnh, bổ sung đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt để hướng dẫn điều tiết
tiêu dùng phù hợp với tình hình phát triển KT-XH; xây dựng lộ trình điều chỉnh thuế đối với các
mặt hàng thuốc lá, bia, rượu, ôtô… để điều tiết tiêu dùng và thực hiện các cam kết quốc tế;
nghiên cứu, bổ sung quy định về giá tính thuế đối với một số trường hợp hợp tác, phân cơng giữa
các nước trong chuỗi sản xuất tồn cầu, bảo đảm điều tiết cơng bằng giữa hàng hóa, dịch vụ sản
xuất trong nước và hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu; nghiên cứu áp dụng kết hợp giữa thuế suất theo
tỷ lệ và thuế suất tuyệt đối đối với một số hàng hóa, dịch vụ chịu thuế, cần xóa bỏ phân biệt đối
xử giữa hàng sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu để đảm bảo tuân thủ nguyên tắc của WTO.
Mức thuế tiêu thụ đặc biệt cũng cần được điều chỉnh dần cho thích hợp với các cam kết cắt giảm
thuế của Việt Nam với WTO. Tuy nhiên, một mặt cần điều chỉnh đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc
biệt vẫn phải tính thuế VAT; một mặt phải xem xét mở rộng đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt,
các mặt hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt để làm cơ sở thực hiện nguyên tắc chỉ bảo hộ qua thuế
quan.
3.5.1.3 Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
Sửa đổi, bổ sung Biểu thuế xuất khẩu nhằm khuyến khích sản xuất, xuất khẩu các sản phẩm
có giá trị gia tăng cao, hạn chế xuất khẩu khoáng sản tài nguyên chưa qua chế biến, giảm hàng
hóa gia cơng GTGT thấp; sửa đổi, bổ sung thuế nhập khẩu nhằm bảo hộ hợp lý, có thời hạn, phù
hợp với thông lệ quốc tế đối với một số hàng hóa sản xuất trong nước; thu gọn số lượng mức thuế
suất, từng bước đơn giản biểu thuế, mã số hàng hóa; sửa đổi quy định về phương pháp tính thuế
(bao gồm cả phương pháp tính thuế hỗn hợp, kết hợp thuế suất theo tỷ lệ phần trăm và thuế tuyệt
đối); thực hiện lộ trình điều chỉnh các mức thuế xuất khẩu, nhập khẩu theo cam kết quốc tế mà
Việt Nam là thành viên tham gia.
3.5.1.4 Thuế thu nhập doanh nghiệp
Điều chỉnh giảm mức thuế suất chung theo lộ trình phù hợp để thu hút đầu tư tạo điều kiện
để doanh nghiệp có thêm nguồn lực tài chính, tăng tích lũy để đẩy mạnh đầu tư phát triển, nâng
cao năng lực cạnh tranh; đơn giản hóa chính sách ưu đãi thuế theo hướng hẹp về lĩnh vực, tiếp tục
khuyến khích đầu tư vào các ngành sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng lớn, các ngành công

nghiệp hỗ trợ, sử dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học, dịch vụ chất lượng cao, lĩnh vực xã

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 14/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

hội hóa, vùng có điều kiện KT-XH khó khăn và đặc biệt khó khăn; bổ sung quy định về các
khoản chi phí được trừ và khơng được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế; bổ sung các quy định
để bao quát được các hoạt động kinh tế mới phát sinh trong kinh tế thị trường hội nhập và phù
hợp với thông lệ quốc tế như: Hoạt động bán hàng đa cấp, thương mại điện tử, sự phát triển của
các tập đoàn kinh tế, hiện tượng “vốn mỏng” khi xác định chi phí, đặc biệt là chi phí lãi vay, điều
chuyển hoặc đánh giá lại tài sản khi tái cơ cấu doanh nghiệp, thỏa thuận trước về giá của các
doanh nghiệp liên kết. Chính sách thuế thu nhập DN cần phải thể hiện nội dung của các hiệp định
tránh đánh thuế trùng, các hiệp định của các tổ chức khu vực và quốc tế mà Việt Nam tham gia,
đồng thời phải hạn chế việc trốn tránh thuế của các công ty đa quốc gia, đặc biệt là vấn đề chuyển
giá.
3.5.1.5 Thuế thu nhập cá nhân
Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung theo hướng mở rộng cơ sở thuế và xác định rõ thu nhập chịu
thuế; sửa đổi, bổ sung phương pháp tính thuế đối với từng khoản thu nhập theo hướng đơn giản,
phù hợp với thông lệ quốc tế để nâng cao tính tuân thủ pháp luật của người nộp thuế và tạo thuận
lợi cho công tác chịu thuế; điều chỉnh số lượng thuế suất phù hợp với thu nhập chịu thuế và đối
tượng nộp thuế; cơ bản thống nhất mức thuế suất đối với thu nhập cùng loại hoạt động hoặc hoạt
động tương tự đảm bảo công bằng về nghĩa vụ thuế giữa thể nhân và pháp nhân (doanh nghiệp);
điều chỉnh mức thuế suất hợp lý nhằm động viên, khuyến khích cá nhân làm giàu hợp pháp; cần
hạ thấp và đơn giản hóa các mức thuế suất để đáp ứng các nguyên tắc của WTO và bảo đảm quản

lý thu thuế; đồng thời, cần mở rộng diện đánh thuế cho cả thu nhập từ cổ tức, từ cho vay vốn,
chuyển quyền sử dụng đất.

3.5.1.6 Thuế tài nguyên
Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung theo hướng thuế tài nguyên là cơng cụ hữu hiệu để góp phần
quản lý, bảo vệ và thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả tài nguyên quốc gia, nhất là đối với tài nguyên
không tái tạo; thúc đẩy khai thác tài nguyên gắn liền với chế biến sâu và góp phần hạn chế tối đa
xuất khẩu tài nguyên chưa qua chế biến; sửa đổi, bổ sung quy định về giá tính thuế, thuế suất và
thực hiện phương pháp quản lý thu cho phù hợp với thực tiễn hoạt động khai thác tài nguyên theo
từng giai đoạn.
3.5.1.7 Thuế sử dụng đất nông nghiệp và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 15/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

- Tổ chức thực hiện tốt Nghị quyết số 55/2010/QH12 ngày 24 tháng 11 năm 2010 của Quốc hội
về việc miễn, giảm thuế sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2011 - 2020.
- Tổ chức hướng dẫn, triển khai thực hiện Luật Thuế sử dụng đất phi nơng nghiệp mới được Quốc
hội thơng qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2012; kịp thời có những hướng
dẫn, điều chỉnh nhằm khuyến khích sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai, ưu
đãi đối với những vùng khó khăn, vùng nông thôn; điều tiết đối với những trường hợp sử dụng
đất diện tích lớn khơng hợp lý, những trường hợp có tính chất đầu cơ, nghiên cứu xây dựng chính
sách thuế điều tiết với nhà, tài sản có giá trị lớn vào thời điểm thích hợp; thúc đẩy sự phát triển
lành mạnh của thị trường bất động sản, đảm bảo động viên nguồn thu hợp lý cho ngân sách nhà

nước.
3.5.1.8 Thuế bảo vệ môi trường
Tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả Luật Thuế bảo vệ mơi trường có hiệu lực thi hành
từ ngày 1/1/2012 nhằm khuyến khích doanh nghiệp, người dân chuyển đổi hành vi sử dụng, tiêu
dùng sản phẩm góp phần bảo vệ mơi trường, qua đó động viên nguồn thu cho ngân sách nhà
nước; tiếp tục nghiên cứu, bổ sung đối tượng thu, điều chỉnh mức điều tiết nhằm góp phần hạn
chế sử dụng những hàng hóa gây tác động xấu đến mơi trường sinh thái.
3.5.1.9 Các khoản thu từ đất
Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung chính sách thu từ đất đảm bảo thống nhất, phù hợp với sửa đổi,
bổ sung của Luật Đất đai theo hướng: Mức thu theo mục đích sử dụng của đất; góp phần hình
thành thị trường bất động sản có tổ chức, quản lý hiệu quả; đồng thời mở rộng việc giao đất, cho
th đất theo hình thức đấu giá; góp phần thực hiện chính sách quy hoạch của Nhà nước, đẩy
nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, khuyến khích đầu tư vào các địa bàn kinh
tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn, lĩnh vực khuyến khích đầu tư, lĩnh vực xã hội hóa.
3.5.1.10 Các khoản thu từ thăm dị, khai thác và sử dụng tài nguyên
Nghiên cứu ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung chính sách thu ngân sách nhà nước liên quan
đến hoạt động thăm dò, khai thác và sử dụng tài nguyên đảm bảo thống nhất, phù hợp với sửa đổi,
bổ sung của Luật Dầu khí, Luật Khai thác tài nguyên nước, Luật Khoáng sản, Luật Bảo vệ và
Phát triển rừng… với mục đích khuyến khích sử dụng tài nguyên có khả năng tái tạo, hạn chế,
điều tiết hợp lý việc khai thác, sử dụng tài nguyên không tái tạo; khuyến khích sử dụng sản phẩm
thay thế tài nguyên thiên nhiên nhằm góp phần bảo vệ, khai thác, sử dụng tài nguyên hợp lý, tiết
kiệm, hiệu quả và bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác tài nguyên.

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 16/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO


GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

3.5.1.11 Phí, lệ phí
Ban hành mới Luật phí, lệ phí thay thế cho Pháp lệnh phí, lệ phí hiện hành; chuyển thuế
mơn bài thành lệ phí quản lý hoạt động kinh doanh hàng năm.
3.5.2 Về quản lý thuế
3.5.2.1 Cải cách thủ tục hành chính
Đẩy mạnh, thực hiện nghiêm các Nghị quyết của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành
chính, trong đó có thủ tục hành chính thuế; thực hiện cơ chế liên thơng giữa thủ tục hành chính
thuế với một số thủ tục hành chính khác có liên quan, nhằm tạo thuận lợi và giảm thời gian thực
hiện các thủ tục đăng ký kinh doanh, đăng ký khai thuế của doanh nghiệp và người dân.
3.5.2.2 Sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật
Cần nghiên cứu, sửa đổi quy định về thời gian khai thuế, nộp thuế để giảm tần suất kê khai,
nộp thuế, chi phí của người nộp thuế, mở rộng diện doanh nghiệp đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp
thuế điện tử, qua mạng internet; thay đổi phương pháp tính thuế, mức thuế theo hướng đơn giản,
tạo thuận lợi cho người nộp thuế kinh doanh dưới “ngưỡng tính thuế giá trị gia tăng” và hộ gia
đình, cá nhân thuộc diện nộp thuế sử dụng đất phi nơng nghiệp, các khoản phí, lệ phí; chuẩn hóa
quy trình quản lý thuế trên cơ sở ứng dụng cơng nghệ thơng tin đảm bảo thống nhất, có tính liên
kết cao; nghiên cứu bổ sung nhiệm vụ điều tra về thuế cho cơ quan thuế; xây dựng và áp dụng
chế độ kế toán thuế đảm bảo ghi chép đầy đủ, kịp thời nghĩa vụ thuế của người nộp thuế.
3.5.2.3 Phân loại người nộp thuế
Việc này tạo điều kiện để áp dụng các hình thức tuyên truyền, hỗ trợ thực thi pháp luật thuế
phù hợp với từng nhóm người nộp thuế; xây dựng, triển khai đa dạng các dịch vụ hỗ trợ người
nộp thuế thực hiện thủ tục hành chính thuế, chú trọng cung cấp các dịch vụ hỗ trợ qua hình thức
điện tử; cung cấp các dịch vụ tra cứu hoặc trao đổi thơng tin điện tử về tình hình thực hiện nghĩa
vụ thuế của người nộp thuế; khuyến khích, hỗ trợ phát triển các tổ chức kinh doanh dịch vụ làm
thủ tục về thuế.
3.5.2.4 Xây dựng, ban hành chế độ quy định về quản lý thanh tra
Kiểm tra thuế đối với người nộp thuế trên cơ sở quản lý rủi ro; xây dựng cơ sở dữ liệu
người nộp thuế, trên cơ sở đó thực hiện phân tích, đánh giá rủi ro, phân loại người nộp thuế tại tất

cả các khâu đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế và hoàn thuế; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm
pháp luật thuế.

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 17/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

3.5.2.5 Tăng cường đổi mới áp dụng các biện pháp, kỹ năng để giám sát quản lý nợ thuế và
cưỡng chế nợ thuế
Công tác này được tiến hành theo hướng xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chí rủi ro để
phục vụ cơng tác quản lý nợ thuế và đánh giá kết quả của hoạt động quản lý nợ thuế; giải quyết
chính xác, kịp thời các trường hợp khiếu nại tố cáo về thuế.
3.5.2.6 Xây dựng và tổ chức bộ máy quản lý thuế hiện đại, hiệu lực, hiệu quả
Đẩy mạnh phân cấp quản lý cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức thuế chuyên
nghiệp, chuyên sâu, trung thực, trong sạch; tăng cường kiểm tra, giám sát thực thi công vụ của
cán bộ, công chức thuế; nghiên cứu, xây dựng bộ phận điều tra thuế và mối quan hệ giữa bộ phận
điều tra thuế với cơ quan điều tra của các Bộ liên quan và cơ quan tư pháp; kiện toàn hệ thống
pháp chế chuyên trách để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác pháp chế của ngành thuế và
đại diện cho cơ quan thuế khi giải quyết khiếu nại, khởi kiện liên quan đến việc thực thi công vụ
của công chức thuế; nghiên cứu việc xã hội hóa trong hoạt động cấp phép đối với đại lý thuế,
chứng chỉ hành nghề dịch vụ về thuế; nâng cao vai trò, trách nhiệm của các tổ chức đại lý thuế,
hội đồng tư vấn thuế xã, phường, thị trấn. Xây dựng trường nghiệp vụ thuế thành Trường thuế
Việt Nam chuyên sâu, chuyên nghiệp, hiện đại và chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vật chất, đội
ngũ giáo viên, hệ thống giáo trình… tạo tiền đề thực hiện đào tạo chuyên ngành thuế bậc cao
đẳng, đại học ở giai đoạn tiếp theo.

3.5.2.7 Xây dựng cơ sở dữ liệu người nộp thuế đầy đủ
Xây dựng cơ sở dữ liệu chính xác, tập trung thống nhất trên phạm vi cả nước; phát triển ứng
dụng công nghệ thông tin trong các hoạt động quản lý thuế có tính liên kết, tự động hóa cao, gắn
chặt với q trình cải cách thủ tục hành chính thuế và áp dụng thuế điện tử; xây dựng hạ tầng kỹ
thuật công nghệ thông tin, trụ sở làm việc, trang thiết bị tiên tiến, hiện đại, đồng bộ; triển khai
thực hiện cơ chế quản lý tài chính gắn với nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước tạo điều kiện để hiện
đại hóa ngành thuế nhằm quản lý thu có hiệu quả.
3.5.2.8 Hiện đại hóa cơng nghệ quản lý thuế
Hiện đại hóa, tự động hóa và tích hợp trong quản lý đăng ký kinh doanh và quản lý cấp mã
số thuế, mã số Hải quan thống nhất; nghiên cứu, triển khai mơ hình quản lý thu thuế thu nhập cá
nhân kết hợp với quản lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và chia sẻ
thông tin giữa cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội; nghiên cứu kết nối thơng tin, từng bước
tích hợp giữa cơ sở dữ liệu quản lý thu thuế, quản lý sử dụng đất phi nông nghiệp và cơ sở dữ liệu

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 18/22


Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

quản lý đất đai của cơ quan quản lý tài nguyên môi trường; nghiên cứu, áp dụng các phương pháp
dự báo thu hiện đại, tiên tiến trên thế giới để nâng cao chất lượng công tác phân tích, dự báo thu
ngân sách; nghiên cứu thành lập bộ phận chuyên nghiệp quản lý sự thay đổi để nắm bắt, đánh giá
những thay đổi của môi trường bên trong và bên ngồi có tác động đến hệ thống thuế, theo dõi và
đề xuất xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện các nội dung cải các hệ
thống thuế.
3.5.3 Một số giải pháp khác

3.5.3.1 Hoạch định một phương án cam kết tổng thể, trọn gói tất cả các lĩnh vực (cho
thương mại, dịch vụ, hàng hóa)
Đó là cam kết về tiến trình sửa chữa các điểm chưa phù hợp với WTO trong chính sách;
cam kết về mở cửa thị trường (ràng buộc về thuế quan, cam kết về các vấn đề trợ cấp, cam kết về
các loại phí, cam kết về quản lý giá thành trong nước…). Trong đó, cam kết về thuế phải được
xác định sau cùng khi đã có đầy đủ những cân nhắc, tính tốn và dự kiến cho các cam kết khác,
để đảm bảo rằng hàng rào thuế quan là hàng rào bảo hộ cuối cùng được phép cho các DN trong
nước, theo đúng quy định của WTO. Các cam kết về thuế cần được tính tốn để đảm bảo khi đưa
ra đàm phán phải đạt được mục tiêu cuối cùng là sản xuất trong nước có thể đứng vững và phát
triển khi thực hiện hội nhập WTO, mở cửa thị trường, tự do hóa thương mại.
3.5.3.2 Sửa đổi các quy định trong hệ thống chính sách thuế và trong từng sắc thuế theo quy
định của WTO
Tuy nhiên việc sửa đổi này phải được tiến hành một cách thận trọng trong một khoảng thời
gian xác định để đảm bảo không gây hụt hẫng nguồn thu ngân sách, đồng thời tạo điều kiện cho
các DN có đủ thời gian chuẩn bị thích ứng với những thay đổi trong chính sách cũng như trong
cạnh tranh. Việc sửa đổi này có thể cần thực hiện trong một thời kỳ quá độ từ 8 10 năm. Mặt
khác, việc cải cách chính sách thuế cho công cuộc hội nhập quốc tế của Việt Nam sẽ địi hỏi một
thời hạn dài hơn, thậm chí đến 2020, vì chính sách thuế này địi hỏi đáp ứng các u cầu đặt ra
cho một hệ thống chính sách có chức năng điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế thị trường theo định
hướng XHCN.
Khi gia nhập WTO, hàng rào thuế quan sẽ giảm một cách căn bản và theo đó tỷ lệ thuế xuất
nhập khẩu và thuế gián thu trong cơ cấu nguồn thu ngân sách nhà nước sẽ giảm mạnh; đồng thời
thuế thu nhập và đặc biệt là thuế VAT sẽ trở thành hai sắc thuế chủ yếu. Tuy nhiên, về dài hạn
khi Việt Nam đã trở thành một nước cơng nghiệp và đã thực hiện tự do hóa thương mại với

HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 19/22



Cải cách hệ thống thuế Việt Nam hậu WTO

GVHD: PGS. TS Nguyễn Ngọc Hùng

ASEAN thì thuế thu nhập sẽ trở thành nguồn thu cơ bản từ thuế của NSNN, giống như thực tế
hiện nay ở các quốc gia phát triển.
3.5.3.3 Xây dựng hồn chỉnh chính sách thuế xuất nhập khẩu phải trên nguyên tắc khuyến
khích xuất khẩu và bảo hộ có trọng điểm, có thời hạn một số ngành sản xuất trong nước
Thông qua hệ thống các mức thuế được xác định một cách khoa học, hợp lý và phù hợp với
trình độ phát triển sản xuất, hệ thống chính sách thuế sẽ thực hiện vai trị khuyến khích xuất khẩu,
bảo hộ hữu hiệu và đúng hướng cho những ngành có lợi thế cạnh tranh, hay những ngành sản
xuất mũi nhọn trong kế hoạch cơng nghiệp hóa đất nước.
Tuy nhiên, các mức độ ưu tiên hay bảo hộ phải xác định một cách cụ thể và phải có lịch
trình giảm dần phù hợp với các cam kết WTO và các hiệp định khu vực và quốc tế mà chúng ta
cam kết, nhằm tạo áp lực buộc các DN trong nước vươn lên, nâng cao năng lực cạnh tranh gay
gắt khi thực hiện mở cửa thị trường, tự do hóa thương mại, dịch vụ. Đồng thời cần thiết nghiên
cứu và ban hành một số loại thuế mới nhằm bảo vệ thị trường nội địa và đảm bảo cạnh tranh lành
mạnh như: thuế chống bán phá giá, thuế đối kháng…
3.5.3.4 Xây dựng một chính sách thuế nội địa thống nhất cho tất cả các loại hình DN của
mọi thành phần kinh tế khơng phân biệt DN trong nước hay DN có vốn đầu tư nước ngồi
Điều đó địi hỏi phải rà sốt, sửa đổi và hoàn chỉnh nội dung của hệ thống chính sách thuế,
của từng sắc thuế: VAT, thuế thu nhập DN, thuế tiêu thụ đặc biệt, ban hành thuế thu nhập cá nhân
thay thế cho thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, cần xác định rõ mục tiêu cơ bản cần đạt
được của từng sắc thuế để có giải pháp thích hợp.
3.5.3.5 Các biện pháp ưu tiên, ưu đãi, miễn giảm
Các biện pháp này rất có ý nghĩa đối với việc khuyến khích đầu tư thực hiện điều tiết vĩ mô,
chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, và thực hiện các chính sách xã hội, đặc biệt là trong quá trình
chuyển đổi nền kinh tế. Tuy nhiên, cần xác định thời hạn miễn giảm cụ thể, sau đó hạn chế và
chuyển dần sang thực hiện các biện pháp khác để đảm bảo tính trung lập và vai trị phân bổ các
nguồn lực của thuế, đảm bảo tính công bằng và đảm bảo các cam kết với WTO.


HVTH: Lê Thị Thúy Vy – Ngân hàng Đêm 6 – K20

Trang 20/22



×