Tải bản đầy đủ (.doc) (9 trang)

kỹ năng của luật sư khi thu thập nguồn chứng cứ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (116.68 KB, 9 trang )

Đề tài: Kỹ năng của luật sư khi thu thập nguồn chứng cứ nhằm bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp cho thân chủ.
Người thực hiện: Phạm Thành Công
Bài làm:
Đối với luật sư, để việc bào chữa cho thân chủ đạt được kết quả tốt thì
trong quá trình tham gia vào vụ án, luật sư phải thực hiện rất nhiều công việc
như: tiếp xúc với thân chủ, nghiên cứu hồ sơ vụ án, thu thập chứng cứ, làm việc
với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát… Những công việc này đều hết sức quan
trọng, tuy nhiên trong giới hạn nghiên cứu của bài phân tích này, tác giả muốn đi
sâu phân tích về kỹ năng của luật sư trong hoạt động thu thập nguồn chứng cứ và
tầm quan trọng của việc thu thập chứng cứ đối với việc giải quyết một vụ án trên
thực tế.
1. Khái niệm và đặc điểm của chứng cứ.
Trước khi phân tích về kỹ năng thu thập chứng cứ của luật sư, chúng ta cần
làm rõ một số vấn đề như: thế nào là chứng cứ và hoạt động thu thập nguồn
chứng cứ? chứng cứ có những đặc điểm gì?
a. Khái niệm chứng cứ và hoạt động thu thập chứng cứ.
Chúng ta thường thấy rằng sau khi có một vụ án hình sự xảy ra, các cơ
quan điều tra đều phải tiến hành kiểm tra, thu thập, tìm kiếm các dấu vết của vụ
án vẫn còn lưu lại đâu đó và được thể hiện dưới các hình thức khác nhau. Đó là
bởi những dấu vết và những thông tin, tài liệu liên quan thể hiện ý nghĩa quan
trọng nhằm xác định có hay không hành vi phạm tội trong vụ án, thì từ các dấu
vết đó và các điều kiện, căn cứ khác mà cơ quan tiến hành tố tụng sẽ khởi tố, truy
tố hay xét xử người đã có hành vi phạm tội. Những dấu vết như vậy được gọi là
chứng cứ.
Xét về mặt pháp lý, “chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình
tự, thủ tục do Bộ luật này quy định mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án
dùng làm căn cứ để xác định có hay không hành vi phạm tội, người thực hiện
hành vi phạm tội cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng
đắn vụ án” (Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003)
Đồng thời. những thông tin, tài liệu, đồ vật được xem là chứng cứ phải


được xác định bằng các loại phương tiện chứng minh được quy định tại khoản 2
Điều 64 BLTTHS, đó là:
- Vật chứng: là vật được dùng làm công cụ, phương tiện phạm tội, vật
mang dấu vết tội phạm vật là đối tượng của tội phạm cũng như tiền bạc và vật
khác có giá trị chứng minh tội phạm và người phạm tội.
- Lời khai của người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn
dân sự, người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người bị bắt, người bị tạm
giữ, bị can, bị cáo;
- Kết luận giám định;
- Biên bản về hoạt động điều tra, xét xử và các tài liệu, đồ vật khác.
Việc xác định được chứng cứ bao gồm những yếu tố gì sẽ giúp luật sư
phân loại, sắp xếp, và nghiên cứu chứng cứ một cách hợp lý, khoa học nhằm
đánh giá và sử dụng chứng cứ một cách hiệu quả nhất.
Hiện nay, trong tố tụng hình sự chưa có một khái niệm cụ thể nào về thu
thập chứng cứ. Tuy nhiên, thông qua các điều luật có liên quan thì có thể khẳng
định thu thập chứng cứ là một giai đoạn của quá trình chứng minh. Đó là việc thu
nhận các dữ liệu thực tế có nguồn chứng cứ do BLTTHS quy định. Đồng thời,
trên cơ sở các quy định của BLTTHS thì hoạt động thu thập chứng cứ có thể bao
gồm: gặp và tiếp xúc với những người biết về vụ án để hỏi và nghe họ trình bày
về vấn đề có liên quan, trưng cầu giám định, tiến hành khám nghiệm và các hoạt
động điều tra khác theo quy định của BLTTHS
b. Đặc điểm của chứng cứ.
Việc nắm vững được thế nào là chứng cứ, đặc điểm của chứng cứ như thế
nào là điều hết sức quan trọng giúp luật sư nhận định được một thông tin, đồ vật
hay tài liệu mình thu thập được có thể được xem là chứng cứ hay không? Bởi để
được xem là chứng cứ trong một vụ án hình sự, chứng cứ phải đảm bảo được các
yếu tố sau đây:
- Tính khách quan: đây là đặc trưng quan trọng khi tiếp cận, tìm hiểu và
đánh giá chứng cứ. Tính khách quan yêu cầu các đồ vật, thông tin, tài liệu phải là
những gì có thật và phải phản ánh trung thực những tình tiết khách quan của vụ

án hình sự đã xảy ra. Sự đảm bảo tính khách quan của chứng cứ trong vụ án sẽ
giúp các cơ quan tiến hành tố tụng đưa ra những quyết định đúng đắn, phù hợp
với thực tế khách quan của vụ án.
- Tính liên quan: tính chất này thể hiện ở chỗ những đồ vật, tài liệu hay
thông tin được thu thập, đánh giá, sử dụng trong một vụ án hình sự phải có mối
quan hệ trực tiếp hay gián tiếp đến vụ án đó. Mối quan hệ phải được thể hiện
bằng việc chứng cứ đó là kết quả của hành vi phạm tội, hay là đối tượng mà hành
vi phạm tội tác động đến. Và xuất phát từ mối quan hệ này mà chứng cứ mới phát
huy được tác dụng, vai trò của mình, đó là được dùng làm căn cứ để xác định có
hay không hành vi phạm tội cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc giải
quyết đúng đắn vụ án.
- Tính hợp pháp: là tính chất hết sức quan trọng quyết định đến giá trị
chứng minh của chứng cứ, cho phép chứng cứ được sử dụng để giải quyết vụ án
hay không. Bởi vì bất kỳ đồ vật, thông tin và tài liệu nào để được sử dụng cũng
phải tuân thủ quy định của pháp luật về thu thập, bảo quản và xử lý chứng cứ.
Trên thực tế cho thấy có những vụ án, chứng cứ được đưa ra để gỡ tội cho bị cáo
nhưng bị bác bỏ với lý do có thiếu sót, vi phạm trong việc cung cấp, thu thập,
nghiên cứu hay bảo quản chứng cứ.
Do vậy, chỉ những chứng cứ được thu thập, xử lý, bảo quản theo đúng
trình tự, thủ tục thì mới có đủ giá trị chứng minh, có tính bắt buộc đối với cơ
quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và kể cả luật sư phải tuân thủ thực
hiện.
2. Kỹ năng của luật sư trong quá trình thu thập nguồn chứng cứ.
a. Luật sư cần chủ động tìm kiếm, thu thập chứng cứ để giải quyết vụ án.
Trong một vụ án hình sự, để có thể thực hiện tốt nhất vai trò của mình, luật
sư cần quan tâm đến kỹ năng thu thập chứng cứ, bởi càng tìm ra được nhiều
chứng cứ có lợi thì khả năng gỡ tội hoặc giảm nhẹ tội cho thân chủ càng cao.
Tuy nhiên, có thể thấy một thực tế là các luật sư hiện nay thường không
chủ động tìm kiếm, phát hiện và thu thập chứng cứ của vụ án hình sự mà chủ yếu
dựa trên những chứng cứ được cơ quan tiến hành tố tụng cung cấp hay lời khai,

thông tin từ những đương sự trong vụ án được ghi chép lại thành văn bản được
lưu tại hồ sơ. Thực tế này là hoàn toàn có thể hiểu được bởi do đặc thù nghề
nghiệp của mình, nên luật sư thường gặp nhiều khó khăn, bất lợi trong việc tiếp
cận, phát hiện và thu thập chứng cứ để phục vụ cho quá trình bào chữa một vụ án
hình sự.
Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, luật sư cần lưu ý những quyền
mà pháp luật cho phép mình thực hiện để phục vụ mục đích bào chữa, trong đó
có quyền thu thập chứng cứ. Cụ thể: khoản 2 Điều 58 Bộ luật TTHS quy định
người bào chữa có quyền:
+ Thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết liên quan đến việc bào chữa từ người bị
tạm giữ, bị can, bị cáo, người thân thích của những người này hoặc từ cơ quan, tổ
chức, cá nhân theo yêu cầu của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo nếu không thuộc
nhà nước, bí mật công tác;
+ Đưa ra tài liệu, đồ vật yêu cầu.
Như vậy, Luật sư không nên thụ động, dựa dẫm vào các tài liệu, chứng cứ
mà mình sao chụp được từ cơ quan tiến hành tố tụng để phục vụ cho việc nghiên
cứu, đánh giá của mình mà cần phải triệt để tận dụng những quyền mà pháp luật
trao cho, cần phát huy khả năng vận dụng, nắm bắt và xác định mục tiêu hướng
đến của vụ án để thu thập, phát hiện những yếu tố, chứng cứ cần thiết, phục vụ
cho việc bào chữa cho thân chủ.
Tuy nhiên, luật sư cũng cần lưu ý là không nên quá chú trọng, dấn sâu vào
việc tìm kiếm chứng cứ phục vụ cho công tác bào chữa của mình mà xem thường
các tài liệu, chứng cứ mà cơ quan tiến hành tố tụng đã cung cấp, bởi trong hồ sơ
của cơ quan điều tra hoàn toàn có thể chứa đựng nhiều thông tin có lợi cho việc
bào chữa.
b. Luật sư chỉ thu thập, tìm kiếm những chứng cứ có lợi cho thân chủ.
Khi xác định được sự quan trọng của việc tự mình thu thập chứng cứ, luật
sư cần nắm vững định hướng, mục đích khi thu thập chứng cứ, đó là chỉ chu thập
chứng cứ có lợi cho thân chủ. Bởi, ngoài nghĩa vụ làm rõ các tình tiết khách quan
trong vụ án, thì trách nhiệm của luật sư trước hết phải là bảo vệ quyền và lợi ích

hợp pháp cho thân chủ. Vậy nên luật sư tuyệt đối không thu thập và sử dụng
những chứng cứ làm xấu đi tình trạng cho thân chủ.
Ví dụ: Luật sư A bào chữa cho ông T trong vụ án cướp tiệm vàng. Trước
cơ quan tiến hành tố tụng, bị can không nhận tội, nhưng trong quá trình tìm hiểu
vụ việc, luật sư A phát hiện những chứng cư buộc tội bị can T, tuy nhiên luật sư
trong trường hợp này không được sử dụng những chứng cứ trên bởi nếu sử dụng
thì sẽ vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Mà trong trường hợp này, luật sư có thể lựa
chọn không bào chữa tiếp cho thân chủ tại Tòa.
Đối với trường hợp, những chứng cứ luật sư thu thập được nhưng khi
nghiên cứu thì nhận thấy đây là chứng cứ cơ bản là nhằm buộc tội cho thân chủ,
thì cần tìm ra ý kiến, luận điểm để phản biện những chứng cứ đó thay vi sử dụng,
cung cấp cho cơ quan tiến hành tố tụng, gây bất lợi cho việc bảo vệ cho thân chủ.
Luật sư có quyền yêu cầu cơ quan điều tra xem xét nhưng chỉ khi chứng cứ có lợi
cho bị can và không làm xấu đi tình trạng của bị can như chứng cứ chứng minh
sự vô tội của bị can nếu bị can thực sự vô tội; chứng cứ chứng minh hành vi
phạm tội của bị can không đến mức nguy hiểm như tài liệu trong hồ sơ thể hiện;
các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can mà Cơ quan điều tra chưa
thể hiện trong hồ sơ. Giới hạn chứng minh trong vụ án hình sự là phạm vi các
tình tiết, các dấu hiệu cần và đủ chứng minh một người phạ tội hay không phạm
tội; giới hạn chứng minh người đó không phạm tội cụ thể nào đó bao giờ cũng
rộng hơn giới hạn chứng minh người đó phạm tội. Để chứng minh một người
phạm tội thì cơ quan tiến hành tố tụng, người bị hại, và luật sư của người bị hại
cần phải có đủ chứng cứ để chứng minh là hành vi phạm tội của người đó phải có
đủ bốn yếu tố bắt buộc trong cấu thành tội phạm, còn để chứng minh người đó
không phạm tội, bị can, bị cáo, người bào chữa chỉ cần cần chứng minh là không
có một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm đó. Nói một cách khác, để buộc tội
cần phải có nhiều chứng cứ, còn để gỡ tội có khi chỉ cần một chứng cứ. Do vậy,
luật sư hơn ai hết phải nắm được ưu thế này để chủ động tìm kiếm, phát hiện ra
tình tiết gỡ tội hay giảm nhẹ tội cho thân chủ của mình
c. Kĩ năng khi tiến hành thu thập nguồn chứng cứ

Pháp luật quy định quyền của luật sư trong hoạt động thu thập nguồn
chứng cứ như:
+ Quyền có mặt và đặt câu hỏi khi lấy lời khai của người bị tạm giữ, hỏi
cung bị can; có mặt trong các hoạt động điều tra;
+ Yêu cầu cơ quan điều tra thông báo về thời gian, địa điểm hỏi cung bị
can;
+ Thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu;
+ Tham gia xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa; khiếu nại quyết định, hành vi
tố tụng của cơ quan, người tham gia tố tụng… nhằm đảm bảo tốt hơn quyền và
lợi ích hợp pháp cho thân chủ đồng thời tạo khả năng phát hiện và thu thập nhiều
chứng cứ có lợi nhằm bảo vệ thân chủ một cách tốt nhât.
Những thông tin, tài liệu, chứng cứ làm cơ sở cho việc xác định sự thật của
vụ án đối với luật sư không nhiều nhưng những thông tin tài liệu, chứng cứ đó là
rất quan trọng đối với việc bảo vệ quyền lợi cho thân chủ. Do vậy, luật sư phải
biết tập trung thời gian, công sức và trí tuệ thu thập và nghiên cứu để sử dụng vào
việc bào chữa.
Trong quá trình thu thập chứng cứ, luật sư cần nắm một vài kỹ năng như
sau:
* Luật sư cần lưu ý yêu cầu khi thu thập và bảo quản vật chứng.
Những gì thu thập được đều có ý nghĩa là cơ sở để giải quyết vụ án hình
sự, bởi vậy pháp luật quy định hoạt động thu thập chứng cứ phải đáp ứng được
những yêu cầu nhất định. Theo Điều 75 BLTTHS, hoạt động thu thập và bảo
quản vật chứng phải đáp ứng những yêu cầu:
+ Phải được thu thập kịp thời, đầy đủ, được mô tả đúng thực trạng và biên
bản và đưa vào hồ sơ vụ án.
+ Vật chứng phải được bảo quản nguyên vẹn, không để mất mát, hư hỏng,
lẫn lộn, phải được niêm phong theo quy định.
Do đó, khi phát hiện và thu thập nguồn chứng cứ là vật chứng thì luật sư
cần đảm bảo được những yêu cầu này để đảm bảo tính hợp pháp của chứng cứ,
qua đó mới có thể áp dụng làm cơ sở để bảo vệ thân chủ một cách tốt nhất.

* Luật sư lưu ý trách nhiệm cung cấp chứng cứ cho cơ quan tiến hành tố
tụng.
Bộ luật TTHS 2003 quy định Luật sư có quyền đưa ra các tài liệu, đồ vật
theo yêu cầu mà trong giai đoạn điều tra, Cơ quan điều tra chưa phát hiện được.
Trong quá trình thu thập, luật sư cần đảm bảo về trách nhiệm cung cấp chứng cứ.
Cụ thể, điểm a khoản 3 Điều 58 BLTTHS quy định: “tùy theo mỗi giai đoạn tố
tụng, khi thu thập tài liệu, đồ vật liên quan đến vụ án, thì người bào chữa có trách
nhiệm giao cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án. Bởi thực tế cho thấy
nhiều vụ án luật sư đưa ra được chứng cứ rất có lợi cho thân chủ của mình, tuy
nhiên không được Tòa án chấp nhận do vi phạm nghĩa vụ cung cấp chứng cứ mà
pháp luật quy định.
Ngay sau khi thu thập được những tài liệu, đồ vật liên quan đến vụ án.
Luật sư cần cung cấp ngay cho cơ quan điều tra bởi trong nhiều trường hợp
những tài liệu, đồ vật mà luật sư cung cấp cho cơ quan điều tra có thể làm thay
đổi toàn bộ nội dung vụ án (chứng minh người bị tạm giữ, bị can không phạm tội,
thay đổi tội danh đối với người bị tạm giữ, bị can) hoặc là căn cứ để cơ quan điều
tra ra những quyết định có lợi cho thân chủ của mình như quyết định thay đổi
biện pháp ngăn chặn từ tạm giam sang các biện pháp ngăn chặn khác, quyết định
đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án. Khi luật sư cung cấp tài liệu cho cơ quan điều
tra cần thiết phải yêu cầu người nhận tài liệu (điều tra viên hoặc văn thư của cơ
quan điều tra) lập biên bản về việc giao nhận tài liệu, vật chứng đó và yêu cầu họ
phải cung cấp cho mình một bản. Yêu cầu này là hết sức quan trọng khiến cho cá
nhân đơn vị tiếp nhận có trách nhiệm trong việc lưu giữ, bảo quản tài liệu, đồ vật
do luật sư cung cấp.
Kết luận:
Việc bào chữa của luật sư là quá trình đòi hỏi luật sư phải thực hiện nhiều
hoạt động khác nhau, hoàn thiện và sử dụng nhiều kỹ năng khác nhau. Mỗi hoạt
động của luật sư trong các giai đoạn tiến hành tố tụng thì có ý nghĩa không giống
nhau nhưng đều có đóng góp quan trọng vào kết quả của việc bào chữa. Do đó
luật sư trong quá trình bảo vệ cho thân chủ mình không được xem nhẹ bất kỳ

hoạt động nào trong đó có hoạt động thu thập, tìm kiếm nguồn chứng cứ, có như
vậy mới đảm bảo việc bào chữa đạt kết quả tốt nhất.
Trên đây là một số phân tích về kỹ năng của luật sư trong hoạt động thu
thập nguồn chứng cứ, hi vọng những phân tích vừa rồi có thể giúp bạn đọc có
được những hiểu biết cần thiết để có thể áp dụng vào hoạt động thực tiễn của luật
sư, đặc biệt là hoạt động thu thập nguồn chứng cứ. Do vốn kiến thức còn nhiều
hạn chế cho nên chắc chắn bài viết còn mắc phải nhiều sat sót, vậy kính mong
quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp đóng góp ý kiến để tác giả có thể hoàn thiện
hơn nữa những hiều biết đối với vấn đề này.

×