Tải bản đầy đủ (.doc) (19 trang)

Giải pháp nâng cao chất lượng trong công tác chủ nhiệm lớp 1 ở địa bàn khó khăn

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (113.99 KB, 19 trang )

1.PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài:
Trong sự nghiệp giáo dục, mục tiêu cơ bản là đào tạo con người mới phát triển một
cách toàn diện. Đảng và nhân dân ta luôn quan tâm việc bảo vệ và chăm sóc trẻ em, coi
đây là sự nghiệp cao quý, là trách nhiệm to lớn đối với thế hệ tương lai, đối với tiền đề
của dân tộc và của đất nước. Bác Hồ kính yêu của dân tộc ta đã dạy:
“ Vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người”
Là người giáo viên, hơn ai hết chúng ta phải thấy được trọng trách của mình trong
sự nghiệp trồng người. Người giáo viên không chỉ trang bị cho mình kiến thức vững
vàng, chuyên môn giỏi mà đòi hỏi phải có năng lực tổ chức, điều khiển mọi hoạt động
của lớp mình.
Muốn các em trở thành những con ngoan trò giỏi thì người giáo viên phải làm tốt
công tác chủ nhiệm lớp. Công tác chủ nhiệm lớp là công tác rất quan trọng trong nhà
trường. Vấn đề này từ trước tới nay đã được rất nhiều giáo viên quan tâm bởi nó góp
phần tích cực trong việc nâng cao chất lượng học tập và rèn luyện của học sinh. Đặc biệt
đối với lớp 1 thì công tác chủ nhiệm lớp có một vị trí vô cùng quan trọng phối hợp các
giáo viên bộ môn, phụ huynh...để làm công tác giáo dục nhằm hình thành cho học sinh
những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn lâu dài về phẩm chất, năng lực và kiến
thức cơ bản cho học sinh theo Thông tư số 30/TT-BGD&ĐT về việc đánh giá học sinh
tiểu học. Để làm tốt các nội dung của công tác chủ nhiệm đòi hỏi người giáo viên phải có
cái nhìn sâu rộng, sự linh động sáng tạo, ứng xử thích hợp đối với từng đối tượng học
sinh, để có thể dẫn dắt các em từ chỗ chưa có ý thức phải thực hiện theo sự nhắc nhở và
cuối cùng đă có ý thức chuyển sang tự giác học tập, sinh hoạt.
Là một người giáo viên chủ nhiệm lớp 1, tôi xác định rõ trọng trách, xem mục tiêu
nâng cao chất lượng giáo dục học sinh trong điều kiện xã nhà trường thuộc địa bàn khó
khăn, vùng bãi ngang ven biển là vấn đề không đơn giản nó khiến bản thân tôi trăn trở,
chọn đề tài nghiên cứu: "Giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác chủ nhiệm lớp 1
ở địa bàn khó khăn".
1



1.2 Điểm mới của đề tài:
Trường thuộc địa bàn xã đặc biệt khó khăn, vùng bãi ngang ven biển, Tỉ lệ hộ
nghèo, cận nghèo còn cao, nhiều hộ phụ huynh đi làm ăn xa ở miền Nam nên ảnh hưởng
không nhỏ đến công tác chủ nhiệm lớp trong hoạt động giáo dục con em học sinh. Điểm
mới của đề tài là:
- Tạo được sự chuyển biến tích cực về nhận thức cho phụ huynh trong công tác
giáo dục học sinh. Có mối quan hệ chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh
thông qua việc thiết lập kênh thông tin điện tử: Bằng điện thoại, gmail.....để trao đổi các
thông tin kịp thời về công tác giáo dục học sinh đối với các phụ huynh, hộ gia đình đi làm
ăn xa. Hình thành thói quen cho phụ huynh thường xuyên quan tâm, tạo điều kiện thuận
lợi để học sinh học tập.
- Phối hợp với giáo viên bộ môn, phụ huynh làm nền nếp học tập của học sinh lớp
1ngay từ đầu năm học, đồng thời nâng cao chất lượng công tác giáo dục về phẩm chất,
năng lực và kiến thức cho học sinh.

2. PHẦN NỘI DUNG
2


2.1. Thực trạng ban đầu trong công tác chủ nhiệm lớp 1 ở nhà trường:
a. Thuận lợi:
- Ban giám hiệu luôn quan tâm đến chất lượng dạy và học.
- Tổ chuyên môn, đoàn thể trong nhà trường luôn tạo điều kiện giúp đỡ hỗ trợ nhiệt
tình về mọi mặt.
- Cơ sở vật chất của trường đảm bảo cho việc dạy và học: Lớp học rộng rãi, thoáng
mát, bàn ghế đầy đủ đúng quy cách phù hợp cho các em học sinh.
- Ngay từ đầu năm học trường đã tổ chức được cuộc họp với phụ huynh để chấn
chỉnh nế nếp học tập của các em.
- Bản thân nhiệt tình trong công tác, hết lòng vì học sinh thân yêu.

- Một số phụ huynh đã quan tâm đến việc học tập của con em mình.
- Phần lớn học sinh ngoan ngoãn, biết yêu thương đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong
học tập.
- Công tác xã hội hóa giáo dục được phát triển.
b. Khó khăn:
- Giáo viên Tiểu học không chỉ dạy đủ các môn học theo quy định của Bộ GD&ĐT
mà còn phải làm tốt công tác chủ nhiệm lớp. Vì vậy, đòi hỏi người giáo viên Tiểu học
không chỉ có trình độ chuyên môn mà còn phải biết tổ chức quản lý học sinh trong các
hoạt động giáo dục, đó là việc rất nặng nề và cũng rất khó khăn đối với giáo viên.
- Lớp 1 là lớp chuyển từ mầm non sang đây là một bước chuyển lớn với các em,
đang quen được chăm sóc, vui chơi phải chuyển sang môi trường mới, với hoạt động học
tập là chính, ngồi một chỗ, viết bài, làm toán trong thời gian dài... Đặc biệt đối với học
sinh lớp 1 ở các em tâm hồn còn ngây thơ, trong trắng chưa ý thức về hành động, việc
làm cũng như phát triển nhân cách.
- Do điều kiện gia đình nhiều phụ huynh phải gửi con ở nhà với ông bà để đi làm
ăn xa, chưa quan tâm đến việc học tập của con em mình, học sinh càng ngày học càng sa
sút, chán nản không muốn đi học.

3


- Các em còn nhỏ, ý thức học tập chưa cao: Học sinh đến lớp không đúng giờ, quên
mang dụng cụ học tập, chưa tập trung chú ý trong giờ học,....gây ảnh hưởng đến công
việc học tập cũng như nề nếp chất lượng thi đua của lớp.
- Học sinh còn nhút nhát, thiếu tự tin chưa mạnh dạn trình bày ý kiến của mình,
chưa chủ động trong học tập và trong mọi hoạt động.
- Trường ở địa bàn xã khó khăn, vùng bãi ngang ven biển, Tỉ lệ hộ nghèo, cận
nghèo còn cao, học sinh trong lớp đa số con thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo.
Theo điều tra tình hình gia đình học sinh đầu năm:
Tổng


Học sinh thuộc diện Học sinh thuộc diện hộ Học

số HS

hộ nghèo
cận nghèo
SL
TL
SL
TL
18
6
33,3%
8
44,4%
c. Tình trạng thực tế khi chưa thực hiện.

sinh

thuộc

thuận lợi
SL
4

diện

TL
22,3


Năm học 2014 -2015, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 1A với tổng
số là 18 học sinh. Phần lớn các em đều cùng độ tuổi đã qua lớp mẫu giáo 5 tưổi nên đa số
các em đã nhận được mặt chữ cái và chữ số. Song bên cạnh đó vẫn còn một số em tiếp
thu chậm chưa thuộc hết 24 chữ cái. Các em còn quá nhỏ, mải chơi, nhiều em rất hiếu
động chưa ý thức được việc học tập của mình nên lớp học chưa có nền nếp.
Số liệu điều tra trước khi thực hiện:
Học tập
Tốt
Chưa tốt
SL
%
SL
%
9
50
9
50

Kỷ luật
Tốt
Chưa tốt
SL
%
SL
%
12
66,7
6
33,3


Vệ sinh
Tốt
Chưa tốt
SL
%
SL
%
10
55,
8
44,5

5
Nhìn chung lớp học chưa có nền nếp, chưa có ý thức tự quản. Một số em mải chơi
nghịch ngợm: em Nguyễn Thiện Nhân, Hoàng Tiến Dũng, Nguyễn Trần Bảo Bảo,
Nguyễn Quang Vinh, Lê Tuấn Khang.
Từ những khó khăn trên là giáo viên chủ nhiệm lớp tôi xin chia sẽ để làm tốt công
tác chủ nhiệm lớp. Với mong muốn được góp một phần kinh nghiệm của mình vào việc
giáo dục phẩm chất, năng lực và kiến thức, kỹ năng tốt là điều thực sự cần thiết.
2.2. Các giải pháp:
4


2.2.1. Tổ chức điều tra sơ khảo về tình hình thực tế qua phụ huynh, tiếp cận
tạo niềm tin:
Ngay từ đầu năm học khi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 1, bản thân đã
trực tiếp điều tra tình hình thực tế, sơ khảo về tình hình mọi mặt để nắm mặt mạnh, mặt
yếu của lớp mình phụ trách. Trong lớp có bao nhiêu học sinh con gia đình nghèo, gia đình
khó khăn, con công nhân, con nông dân... Từ đó có cơ sở để phân loại các biện pháp giáo

dục. Đối với những học sinh nghèo, học sinh gặp hoàn cảnh khó khăn thì luôn kết hợp
với nhà trường, hội cha mẹ học sinh, các ban ngành đoàn thể khác tạo mọi điều kiện giúp
đỡ các em về mọi mặt tinh thần cũng như vật chất.
Sau khi nhận lớp giáo viên phải tiếp cận từng em thông qua phụ huynh bằng
những câu hỏi thông thường như: hỏi tên, tuổi, sở thích,…khen ngợi đồ dùng của các em
để giúp các em mạnh dạn, tự tin và cảm thấy gần gũi với giáo viên hơn. Nhất là đối với
những em nhút nhát, đến lớp còn khóc đòi về cùng cha mẹ, giáo viên cần phải nhẹ nhàng
dỗ dành bằng những câu chuyện lôi cuốn các em hơn, giúp các em quen dần không còn
sợ hãi khi đến lớp. Qua phụ huynh giáo viên còn phải biết thêm về những mặt ưu điểm,
khuyết điểm của từng em để phát huy và có biện pháp khắc phục.
Tôi luôn tạo ra sự gần gũi với các em trong học tập cũng như trong giao tiếp, vui
chơi để phát hiện khả năng nhận thức tư duy ở mỗi em. Thường xuyên theo dõi để phát
hiện học sinh nào chăm học, học sinh nào lười học, em nào trung thực, em nào giả dối.
Với những em lười học, tôi thường động viên các em bằng những lời nói nhẹ nhàng, bằng
lời khen khi các em chăm học hơn. Với những em hay giả dối, tôi thường giảng giải để
các em hiểu được tác hại của sự giả dối chúng ta cần phải tránh.
Ví dụ: Vào đầu năm học xem em nào chưa đủ sách vở, không có sách để học thì
giáo viên mượn sách cho các em học.
2.2.2. Tìm hiểu về tâm lí, năng lực phẩm chất, kiến thức kĩ năng thông qua
giáo viên dạy ở bậc học mầm non:
Ngay từ đầu năm học nhà trường đã có kế hoạch cụ thể trong công tác chuyển giao
tiếp nhận học sinh lớp từ mầm non vào lớp 1.

5


Sau khi kết thúc năm học chuyên môn trường tiểu học kết hợp với trường mầm non
tiến hành nghiệm thu trẻ mầm non lớp mẫu giáo 5 tuổi. Tiến hành kiểm tra kiến thức và
năng lực của học sinh như: Đọc bảng chữ cái, nhận biết các hình, khối hình trong không
gian...và các nội dung : Múa, hát, kể chuyện. Bản thân tôi là giáo viên được trực tiếp làm

công tác kiểm tra với các cháu mầm non nên tôi đã nắm bắt được những học sinh có năng
lực nổi trội như: Em nào đọc thuộc bảng chữ cái nhanh, phát âm rõ lưu loát, học sinh nào
nắm chắc được về các khối hình trong không gian, hát hay, múa đẹp.
Ngoài ra tôi còn tìm gặp giáo viên mầm non đã trực tiếp giảng dạy các em để tìm
hiểu rõ về tình hình mọi mặt của từng học sinh, để nắm được các mặt mạnh, mặt yếu của
từng học sinh, đặc biệt là kiến thức và năng lực của từng học sinh. Qua đó, tôi biết được
học sinh nào học giỏi, có năng lực nổi trội nào, học sinh nào ngoan, gia đình của học sinh
đã quan tâm đến các em chưa...để từ đó có biện pháp cụ thể hơn cho lớp mình.
Ví dụ: Ở bậc mầm non có em Nguyễn Trần Bảo Bảo hiện đang là học sinh lớp 1 tôi
chủ nhiệm, ở mầm non em là học sinh có năng khiếu đặc biệt về môn Mỹ thuật đã đạt
giải nhất cấp tỉnh, giải ba cấp huyện về môn Mỹ thật xé dán tranh. Thế nhưng em lại học
chậm các môn học khác. Hay em Nguyễn Lê Thảo Hiền ở mầm non em có năng lực quản
lý tốt mấy năm liền làm lớp trưởng ở mầm non, em Nguyễn Lê Trà My có năng khiếu nổi
trội là kể chuyện hay và hát hay...
Đây là khâu hết sức quan trọng trong việc nắm bắt tình hình của từng học sinh.
Qua đó giáo viên lên kế hoạch đặt ra mục tiêu cụ thể cho từng học sinh của lớp mình để
giúp các em vừa học tốt vừa phát huy được thế mạnh của mình.
Ví dụ: Đối với em Nguyễn Trần Bảo Bảo đầu tiên xem xét vì sao em có năng khiếu
nổi bật mà lại hạn chế về văn hóa có thể ở mầm non do em chưa chú trọng đến các môn
học khác ngoài môn mình yêu thích. Từ đó đưa ra biện pháp giáo dục cụ thể cho em như:
quan tâm hơn về việc học văn hóa của em.
2.2.3. Xây dựng kế hoạch, nề nếp nội quy lớp học :
Từ việc điều tra sơ khảo đã nắm được mặt mạnh, mặt yếu của lớp từ đó có biện
pháp giáo dục thích hợp: Tổ chức cho lớp bầu ra ban cán sự mới, ban cán sự phải là

6


người có học lực khá giỏi, đối xử hoà đồng với bạn bè, mạnh dạn, nhanh nhẹn, nhiệt tình
trong công việc được giao .

Muốn lớp mình có nề nếp tốt thì giáo viên chủ nhiệm phải lên kế hoạch cho cả năm
học, từng tháng, từng tuần dựa trên kế hoạch của nhà trường. Xây dựng được nề nếp tự
quản, bầu chọn được đội ngũ cán sự cốt cán của lớp gồm: 1 lớp trưởng, 3 lớp phó phụ
trách từng mặt, lớp được chia làm 3 tổ, mỗi tổ bầu một em làm tổ trưởng, một em làm tổ
phó. Sau khi bầu xong, giáo viên họp đội ngũ cán bộ lớp để phân công quán triệt rõ
nhiệm vụ cho từng em.
Ngoài ra, giáo dục các em phải: “Nói lời hay, làm việc tốt”, “Gọi bạn xưng mình”.
Thường xuyên giáo dục các em có tính tự giác, chấp hành tốt nội quy của lớp, của
trường. Muốn các em thực hiện tốt, nghiêm túc thì người giáo viên chủ nhiệm lớp phải
thực sự gương mẫu về mọi mặt, phải là: “Tấm gương sáng cho học sinh noi theo”, nói
phải làm, đề ra phải thực hiện và khen chê đúng mực. Vì học sinh tiểu học các em đang ở
lứa tuổi nhỏ nên giáo dục phải nhẹ nhàng, nghiêm túc, nghiêm khắc nhưng cởi mở gần
gũi độ lượng, luôn vị tha đối với học sinh biết nhận lỗi và sửa lỗi, tuyệt đối không trù ém
sĩ nhục học sinh.
Trong học tập không những chú trọng rèn luyện cho học sinh bằng nhiều hình thức
khác nhau mà còn chú trọng khâu nề nếp ngay từ đầu năm như vào lớp thuộc bài, lên lớp
hiểu bài, trật tự nghe giảng trong giờ học, trong lớp tổ tự quản kiểm tra bài tập về nhà của
các bạn trong tổ... Vì nề nếp tốt là cực kì quan trọng góp một phần lớn quyết định kết quả
học tập của học sinh. Chính vì thế ngay từ đầu năm học, giáo viên phải quán triệt nề nếp
bằng cách: Cho cả lớp học nội quy lớp học, và mọi quy định của giáo viên, nội quy của
nhà trường và 5 điều Bác Hồ dạy.
Để giúp các em biết đem đúng đồ dùng học tập cho từng buổi học (vì đầu năm
phần lớn các em chưa biết đọc chữ ), giáo viên sử dụng các chữ số để đánh dấu vào các
cuốn sách, để các em không lẫn lộn. Với phương pháp này giáo viên không mất nhiều
thời gian, không tạo áp lực đối với học sinh mà còn giúp cho lớp đi vào nề nếp tốt.
Ví dụ: Phía trên tay trái góc bảng ghi rõ lớp, sĩ số học sinh, dưới sĩ số là các kí
hiệu ở góc bảng; + , B , V , S , 1, 2, 3, 4 ...
7



Chỉ vào + là cả lớp trật tự lắng nghe giáo viên giảng bài.
Khi viết kí hiệu B là cả lớp lấy bảng con cá nhân làm bài.
Giáo viên gõ thước đầu tiên học sinh đưa bảng, thước thứ hai là quan sát, nhận xét
bài trên bảng, thước thứ ba xóa bảng.
Giáo viên ghi kí hiệu / học sinh đọc cá nhân, // đọc đồng thanh nhóm, /// cả lớp đọc.
Giáo viên ghi kí hiệu 1 dành cho học sinh khó khăn trong học tập.
Khi viết kí hiệu S là học sinh mở sách, kí hiệu V là lấy vở ra để ghi hoặc làm bài
tập tại lớp. Sau khi học sinh làm xong thì giáo viên xoá các kí hiệu đó, học sinh sẽ cất
sách hoặc vở đi.
Kí hiệu 1, 2, 3, 4 là nhắc nhở mỗi tổ khi chưa nghiêm túc trong giờ học.
Cùng trong một lớp nhưng các tổ luôn thi đua với nhau, nếu tổ nào có một em đi
học muộn hoặc nghỉ học không có giấy xin phép của cha mẹ các em thì xét thi đua tổ đó
đứng sau các tổ không có em nào vi phạm. Muốn động viên phong trào thi đua thì giáo
viên chủ nhiệm phải công minh, tuyệt đối không thiên vị theo cảm tính, từ đó gây lòng tin
với các em.
Không những giáo dục học sinh có nề nếp tốt trong giờ học, trong lớp mà còn
thường xuyên giáo dục các em có nề nếp tốt trong mọi hoạt động, sinh hoạt ngoài giờ.
Ví dụ: Bắt đầu có trống báo là các em có mặt đầy đủ ở lớp để lớp trưởng, lớp phó,
tổ trưởng kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà sau đó các em ngồi vào truy bài dưới sự chỉ
đạo của lớp trưởng, tổ chức cho các em đi vào nề nếp truy bài, tuy giáo viên không có
mặt ở lớp các em vẫn làm tốt.
Nhưng cũng không phải phó mặc cho cán bộ lớp, giáo viên chỉ nghe lớp trưởng
báo cáo kết quả chuẩn bị bài của các em mà ngoài 5 phút kiểm tra đột xuất 1, 2 bài trong
mỗi tổ. Áp dụng biện pháp này đỡ tốn thời gian, không chiếm mất giờ dạy mà còn rèn
cho học sinh tính tự giác cao, đồng thời hạn chế đùa nghịch của các em khi chưa vào học.
2.2.4. Phân loại đối tượng học sinh trong lớp, đưa ra các biện pháp cụ thể để
giáo dục học sinh:
Căn cứ vào tình hình của lớp sau một thời gian học tập, tiến hành phân loại đối tượng
học sinh trong lớp để biết có bao nhiêu học sinh tốt, có bao nhiêu học chưa tốt. Để có
8



biện pháp giáo dục các em về mặt nào, môn nào để còn kịp thời bồi dưỡng nâng cao trình
độ đồng đều của lớp.
Những em yếu, chậm tiến bộ thì xếp các em ngồi trên bàn đầu, xếp một em học tốt
ngồi bên cạnh, giao nhiệm vụ cho em kèm bạn yếu qua từng tiết học, bài học trong mọi
giờ học. Đồng thời cũng tiện cho giáo viên theo dõi hướng dẫn học sinh học tập và theo
dõi kết quả học tập của các em qua từng bài học. Đặc biệt cần chú ý phát triển tư duy
nâng cao kiến thức bồi dưỡng học sinh có năng lực học tập tốt.
Bên cạnh đó, giáo viên thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt cho các em hát
tập thể, chơi các trò chơi dân gian để giúp các em càng gần nhau hơn, thân thiện cùng
nhau hơn, giúp các em phát huy khả năng giao tiếp, ứng xử tình huống dễ dàng hơn.
Giáo viên cũng tạo điều kiện gặp gỡ phụ huynh thường xuyên để tìm hiểu thêm về
hoàn cảnh riêng của từng em, từ đó có cách giúp đỡ cho phù hợp. Đồng thời kêu gọi sự
phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh và giáo viên trong việc xây dựng thời gian biểu học ở
nhà, nhắc nhở việc chuẩn bị đồ dùng học tập trước khi đến lớp, kiểm tra bài làm, bài học
ở nhà cho hoàn chỉnh.
Đối với học sinh cá biệt, giáo viên cần phải tăng cường việc gặp gỡ, trao đổi
thường xuyên với phụ huynh để nắm rõ nguyên nhân, từ đó tìm biện pháp khả thi nhất để
giúp đỡ em nhiều hơn. Chú ý khai thác điểm tốt dù nhỏ nhất để khích lệ, động viên, khen
thưởng kịp thời, gây sự chú ý, ngưỡng mộ của các bạn trong lớp, tạo niền tin, để các em
thấy được việc học là quan trọng, là tương lai sau này của một đời người, là niềm hy
vọng của gia đình và xã hội, từ đó các em sẽ có ý thức hơn và chuyển hướng rõ rệt. Điều
tối kỵ nhất là đừng nhìn các em với cái nhìn gay gắt, và không nên nhớ hoài những thói
hư, tật xấu của các em, với cái tâm của một người thầy, của một người mẹ hãy mở rộng
tấm lòng vị tha với các em hơn mới thật sự cảm hóa các em dần hoàn thiện hơn.
Đối với những em gia đình gặp hoàn cảnh khó khăn, giáo viên cần có sự quan tâm
đặc biệt hơn, tham mưu với lãnh đạo nhà trường với Ban đại diện CMHS hỗ trợ về vật
chất, động viên về tinh thần tạo điều kiện cho các em được tham gia học tập tốt, ngoài ra
giáo viên cần phải trao đổi với phụ huynh động viên cho các em đi học chuyên cần,

không bỏ dở nữa chừng dù trong bất cứ hoàn cảnh nào.
9


Không chỉ quan tâm đến học sinh cá biệt mà một khâu quan trọng trong công tác
chủ nhiệm là giáo viên cần phải quan tâm đến những em tốt, những em có năng khiếu
bẩm sinh như vẽ đẹp, hát hay, kể chuyện tốt… cử tham gia các phong trào nhà trường hay
địa phương tổ chức vừa giúp các em phát huy được khả năng vừa được điểm phong trào
cho lớp, cho trường.
Trong giảng dạy, giáo viên phải dự kiến các tình huống sư phạm có thể xảy ra và
cách ứng xử với học sinh. Thực hiện công tác giáo dục toàn diện thông qua việc kết hợp
chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Thường xuyên liên hệ trao đổi thông tin hai
chiều với phụ huynh hoặc đến nhà để trao đổi tình hình học tập của học sinh. Lớp đã xây
dựng được các nhóm học tập để giúp đỡ nhau như: Đôi bạn cùng tiến, Nhóm học tập tự
quản... Qua đó thường xuyên kiểm tra động viên khuyến khích các em bằng phong trào
hội hoa học tốt.
2.2.5. Xây dựng các mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh
với học sinh:
* Xây dựng mối quan hệ thầy- trò:
Trước đây, quan hệ thầy, trò là quan hệ chịu ơn- ban ơn; bề trên- kẻ dưới; giảng
giải- ghi nhớ. Ngày nay, quan hệ này được thay bằng quan hệ phân công-hợp tác. Thầy
thiết kế-trò thi công. Thầy giao việc-trò làm. Mỗi lời thầy nói ra phải là một “lệnh” (một
lời giao việc). Do vậy, mọi yêu cầu tôi đưa ra, học trò phải thi hành thật nghiêm. Ngay từ
đầu, tôi yêu cầu học trò phải cố gắng làm cho đúng. Nếu chưa đúng thì phải làm lại cho
đúng mới thôi. Đúng là đúng từ việc làm, nghiêm là nghiêm trong việc làm chứ không
phải ở thái độ khắt khe, gay gắt. Quan hệ cơ bản nhất của tôi và học trò là quan hệ hợp
tác làm việc: tôi giao việc- học trò làm; tôi hướng dẫn- học trò thực hiện.
Khi giao việc, tôi chỉ nói một lần, nhưng chỉ nói khi lớp trật tự. Với cách làm này,
tự nhiên thầy sẽ trở nên nói ít, học trò sẽ làm nhiều. Làm việc như thế nào thì phẩm chất,
năng lực sẽ kèm theo như thế ấy. Làm đến nơi đến chốn thì ý thức kỉ luật cũng đến nơi

đến chốn. Hành vi của giáo viên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lí cũng như sự hình
thành tính cách của trẻ. Vì vậy, khi lên lớp, tôi luôn chú ý đến cả cách đi đứng, nói năng,

10


cách ăn mặc, cách cầm sách, chữ viết, thái độ,...để học trò noi theo. Không vì bất cứ lí do
gì mà tôi cho phép mình cẩu thả hoặc xuề xòa, qua loa trước mặt học sinh.
Khi học sinh nào làm bài chưa đúng, tôi yêu cầu học sinh đó phải làm lại chứ
không phê phán ngay. Tôi giúp đỡ, hướng dẫn học sinh làm lại ngay tại lớp. Khi có học
sinh mắc sai lầm, thiếu sót, tôi luôn cố gắng kiềm chế và tôn trọng học sinh, tìm hiểu cặn
kẽ thấu đáo nguyên nhân để có biện pháp giúp đỡ các em sửa chữa. Tôi không bao giờ có
những lời nói, cử chỉ xúc phạm các em. Ở tuổi này, lòng tự trọng của các em rất cao, chỉ
một lời nói xúc phạm sẽ làm tan nát tâm hồn trẻ thơ. Thậm chí có em sẽ oán hận, căm
ghét thầy cô, bỏ học và không bao giờ trở lại lớp học nữa cho dù có nhiều người đến nhà
vận động.
Qua nhiều năm làm công tác chủ nhiệm lớp, tôi biết rằng có những em học yếu
hoặc có hôm không học bài, làm bài nhưng lỗi không phải hoàn toàn là do các em. Có em
ham chơi nên quên học bài, có em do bị mất căn bản từ các lớp dưới. Nhưng cũng có em
học yếu, hoặc không học bài làm bài là do những điều kiện khách quan. Gia đình của các
em đâu phải lúc nào cũng đầm ấm, hạnh phúc; đâu phải em nào cũng may mắn dược bố
mẹ, ông bà động viên trong mỗi bước học tập. Và có biết bao nhiêu bố mẹ phải lo làm
thuê, làm mướn kiếm sống hoặc vì ăn chơi cờ bạc hay ốm đau bệnh hoạn,...nên không để
ý gì đến việc học của con cái, thậm chí các em còn bị mắng chửi, bị đánh đập... Những
sóng gió đó đã tác động đến tâm lí trẻ thơ, cản trở việc học tập của các em. Nếu như giáo
viên không biết được những nguyên nhân đó thì rất dễ nổi giận đùng đùng, rồi la mắng,
trừng phạt các em. Điều đó rất bất lợi cho quan hệ thầy-trò. Vì vậy, đứng trước một học
sinh quậy phá, hay lơ đãng không học bài, làm bài, tôi không trừng phạt ngay mà bình
tĩnh chờ đến hết buổi học gặp riêng các em để hỏi cho rõ nguyên nhân. Lần đầu các em vi
phạm, tôi nhẹ nhàng nhắc nhở. Nếu lần thứ hai, các em vẫn tái phạm, tôi phải đến nhà tìm

hiểu nguyên nhân để có biện pháp giúp đỡ, giáo dục các em.
Hàng ngày, luôn khích lệ và biểu dương các em kịp thời, ca ngợi những ưu điểm
của các em nhiều hơn là phê bình khuyết điểm. Tôi cố tìm ra những ưu điểm nhỏ nhất để
khen ngợi động viên các em. Nhưng trong khi khen, tôi cũng không quên chỉ ra những
thiếu sót để các em khắc phục và ngày càng hoàn thiện hơn.
11


Khi nói chuyện, khi giảng, cũng như khi nghiêm khắc phê bình lỗi lầm của học
sinh, luôn thể hiện cho các em thấy tình cảm yêu thương của một người thầy đối với học
trò. Theo qui luật phản hồi của tâm lí, tình cảm của thầy trước sau cũng sẽ được đáp lại
bằng tình cảm của học trò. Lòng nhân ái, bao dung, đức vị tha của người thầy luôn có sức
mạnh to lớn để giáo dục và cảm hóa học sinh. “Lớp học thân thiện” chỉ có được khi
người thầy có tấm lòng nhân hậu, bao dung, hết lòng vì học sinh thân yêu của mình. Có
một người thầy như vậy thì chắc chắn học sinh sẽ chăm ngoan, tích cực và ham học, thích
đi học.
* Xây dựng mối quan hệ bạn bè:
Trong cuộc sống của mỗi con người, ngoài những người thân trong gia đình ra, ai
cũng cần có bạn bè để chia sẻ. Học sinh Tiểu học cũng vậy, nếu các em có nhiều bạn bè
thân thiết trong lớp thì các em sẽ hợp tác vui vẻ với nhau và sẽ giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.
Em học giỏi sẽ giúp những em học yếu; ngược lại, em học yếu cũng dễ dàng nhờ bạn
giúp đỡ mình học tập mà không phải e ngại, xấu hổ (Học thầy không tày học bạn). Nhưng
trong thực tế, một lớp học thường xuất hiện một số em chia bè phái, phân biệt giàu
nghèo, hay nói xấu hoặc châm chọc nhau. Những em nữ thì hay rỗi hay hờn giận. Còn
các em nam thì hăm he đánh nhau, trả thù nhau. Tuy các em chưa gây ra chuyện gì
nghiêm trọng nhưng nó vẫn ảnh hưởng xấu đến tình cảm bạn bè và chất lượng học tập
của lớp. Là một giáo viên chủ nhiệm, tôi luôn quan tâm đến vấn đề này. Xây dựng được
mối quan hệ bạn bè đoàn kết, gắn bó thì tôi sẽ xây dựng được nề nếp lớp học, tiến tới xây
dựng môi trường học tập thân thiện. Từ môi trường học tập thân thiện đó, chất lượng học
tập của lớp chắc chắn sẽ được nâng cao.

Để xây dựng mối quan hệ bạn bè thân thiết, đoàn kết, gắn bó, sẵn sàng giúp đỡ
nhau trong học tập, tôi luôn tạo ra các hoạt động, các vấn đề đòi hỏi sự hợp tác của nhiều
học sinh. Cách làm cụ thể như sau:
- Trong mỗi tiết học, tôi thường xuyên chia nhóm ngẫu nhiên. Tiết học này, các em
chung nhóm với bạn này, nhưng tiết sau, các em lại chung nhóm với bạn khác. Lúc đầu
có em chưa chịu, tuy ngồi chung nhóm nhưng có em lại quay mặt ra chỗ khác, hoặc ngồi
im không tham gia, ai muốn làm gì thì làm; có nhóm lại cãi nhau, không ai chịu làm
12


nhóm trưởng hoặc đùn đẩy nhau không chịu ghi kết quả thảo luận vào phiếu, dẫn đến
không hoàn thành nhiệm vụ. Trước tình trạng đó, tôi tiến hành đánh giá kết quả của từng
nhóm và lấy kết quả đó chung cho tất cả các thành viên của nhóm. Do đó, những em khá,
giỏi buộc phải tích cực. Còn những em không tích cực hợp tác, cho ngồi riêng một mình
và phải làm toàn bộ công việc của một nhóm. Bị ngồi một mình nên không thể hoàn
thành công việc. Cứ như vậy, dần dần việc hợp tác của học sinh trong lớp đã được cải
thiện.
- Khuyến khích học sinh tự viết ra những điều em chưa đồng ý về việc làm, cách cư
xử của lớp trưởng, lớp phó hoặc của một bạn nào đó trong lớp chứ không nói xấu, không
xa lánh bạn. Căn cứ vào những điều các em viết ra, nếu là những điều tốt thì tôi đọc cho
cả lớp nghe rồi tuyên dương ngay trước lớp. Còn những điều các em phê bình thì tôi phải
điều tra nắm rõ đúng hay sai. Sau đó mới góp ý riêng với những học sinh bị bạn phê bình,
yêu cầu các em phải sửa chữa.
- Khi có chuyện xích mích giữa em này với em kia, tôi kịp thời can thiệp không để
mâu thuẫn kéo dài gây ảnh hưởng xấu đến tình bạn. Tôi gặp gỡ trao đổi riêng với từng
học sinh hoặc nhóm học sinh để biết rõ đầu đuôi. Sau đó phân tích rõ ai đúng, ai sai. Ai
sai thì phải nhận lỗi và xin lỗi bạn. Sau đó giảng hòa và bắt tay nhau vui vẻ trở lại.
- Đầu năm học, tôi thỏa thuận với cả lớp rằng nếu trong lớp mình có bạn nào đau
ốm nằm viện thì cả lớp sẽ quyên góp tiền để mua quà đến thăm bạn, động viên bạn an
tâm chữa bệnh. Khi bạn khỏi bệnh, những học sinh giỏi sẽ giúp đỡ bạn học tập để theo

kịp chương trình. Vì vậy, trong năm học vừa qua, lớp tôi có 2 em bị bệnh nặng phải nằm
viện dài ngày nhưng khi hết bệnh, các em được bạn bè giúp đỡ nên đã nhanh chóng theo
kịp chương trình cùng với cả lớp.
- Để tạo dựng cho các em một tình bạn bền đẹp với những kỉ niệm sâu sắc của tuổi
học trò, tôi tổ chức sinh nhật cho học sinh ngay tại lớp học trong giờ ra chơi. Những em
có ngày sinh trùng vào ngày thứ bảy, chủ nhật thì sẽ được tổ chức vào sáng thứ bảy. Hình
thức tổ chức do các em trong ban cán sự quyết định. Nhưng chủ yếu chỉ là múa hát, là
những lời chúc mừng và một món quà nhỏ khoảng vài chục ngàn đồng do cả lớp đóng
góp. Có rất nhiều em không nhớ ngày sinh của mình. Bởi các em chưa bao giờ được cha
13


mẹ tổ chức sinh nhật, chưa bao giờ được nhận một món quà mang ý nghĩa sâu sắc. Vì
vậy, khi được cả lớp tổ chức sinh nhật, nhiều em rất xúc động.
2.2.6. Kết hợp với giáo viên bộ môn và tổng phụ trách Đội:
- Kết hợp với giáo viên bộ môn:
Ngay từ khi bước vào lớp 1, ngoài cô giáo chủ nhiệm lớp các em còn được học các
thầy cô bộ môn như Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể dục. Vì vậy tôi đã kết hợp với giáo viên bộ
môn rèn các nề nếp cho các em.
Qua từng giáo viên bộ môn tôi nắm bắt, tìm hiểu về kiến thức, năng lực và phẩm
chất của từng học sinh được sát hơn trong tất cả các môn học khác như: Âm nhạc, Mỹ
thuật, Đạo đức, Tự nhiên xã hội...
Vào tiết sinh hoạt của tuần cuối tháng tổ chức cuộc họp giữa giáo viên chủ nhiệm
và giáo viên bộ môn để trao đổi về kiến thức, năng lực, phẩm chất của từng học sinh, qua
đó giáo viên nắm rõ từng đối tượng học sinh mình được khách quan hơn. Cùng với giáo
viên chủ nhiệm đưa ra những hình thức, biện pháp hay để giáo dục học sinh lớp mình
được hiệu quả hơn.
Phối hợp với giáo viên bộ môn trong các tiết học hoạt động ngoài giờ lên lớp, thể
dục, tôi tổ chức cho các em chơi các trò chơi như: làm phóng viên; sắm vai xử lí các tình
huống phòng tránh bị xâm hại, từ chối các chất gây nghiện, bày tỏ thái độ đối với người

bị nhiễm HIV/AIDS,...và đóng vai xử lí các tình huống trong môn Đạo đức. Thông qua
các hoạt động này, các em còn được hình thành và rèn luyện nhiều kĩ năng sống cần thiết.
Căn cứ vào phiếu điều tra đầu năm, tôi nắm được khả năng của từng em nên tôi
phân công vai diễn, múa hát hoặc giao việc phù hợp với từng em, khuyến khích động
viên các em tự tin bộc lộ năng khiếu của mình. Nhờ vậy, các tiết học chính khóa trở nên
sôi nổi, các em rất hào hứng tham gia. Thông qua các hoạt động vui chơi, các em được
“làm”, “được trải nghiệm” như trong cuộc sống thực, điều đó sẽ giúp các em lĩnh hội kiến
thức và rèn luyện kĩ năng sống một cách nhẹ nhàng, nhưng lại hiệu quả.
- Kết hợp với tổng phụ trách Đội:
Để công tác chủ nhiệm lớp được tôt giáo viên chủ nhiệm phải kết hợp chặt chẽ với
tổng phụ trách đội. Giáo viên chủ nhiệm phải thường xuyên theo dõi và nắm bắt kịp thời
14


các kế hoạch của Đội để tổ chức các họat động sinh hoạt tập thể và vui chơi thông qua
hoạt động ngoài giờ lên lớp cho các em như:
- Tổ chức cho học sinh ôn luyện kiến thức, kĩ năng bằng các trò chơi như: Hái hoa
dân chủ, Thi tìm hiểu về An toàn giao thông,..Nội dung thi được tôi soạn bằng chương
trình powerPoint nên gây được sự thích thú, hào hứng cho học sinh mỗi lần tham gia.
- Tổ chức các buổi họp lớp, làm đồ dùng học tập và làm báo tường, vẽ tranh chào
mừng các ngày lễ lớn.
- Hướng dẫn các em làm bình hoa, cắt gấp hoa để trang trí góc học tập và làm một số
đồ chơi đơn giản để trưng bày hoặc để tặng người thân bạn bè. Dựa trên hướng dẫn ở báo
Chăm học, tôi tập chung cả lớp lại và hướng dẫn các em làm việc theo nhóm. Các em
cùng làm, giúp đỡ nhau làm việc.
Nhờ thường xuyên tổ chức các hoạt động sinh hoạt tập thể và các trò chơi cho cả
lớp nên các em trở nên rất tự tin, rất năng động sáng tạo. Và điều quan trọng là tôi đã
thực sự xây dựng được một môi trường học tập thân thiện, học sinh tích cực. Sĩ số của
lớp tôi luôn đảm bảo, chất lượng học tập của học sinh ngày càng nâng cao.
hoạt động của đội để thực hiện có hiệu quả các hoạt động do Đội tổ chức như: Tham gia

các hội thi văn nghệ, làm báo tường, vui tết trung thu, tham gia các trò chơi...v.v
Phối hợp giáo viên TPT Đội tổ chức cho học sinh xem phim tài liệu kỉ niệm các sự
kiện lịch sử trọng đại của đất nước như: Kỉ niệm ngày thành lập Đảng, Cách mạng tháng
Tám, Kỉ niệm ngày quốc khánh, ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, ngày giải
phóng miền Nam,...Những đoạn phim tài liệu này lấy trên mạng internet rồi kết nối với
máy chiếu, chiếu lên cho học sinh xem.
Tham mưu Liên Đội hỗ trợ các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn vươn lên học
tập tốt; Liên Đội có kế hoạch tạo điều kiện giúp đỡ thông qua các hoạt động quyên góp
như: Vòng tay bè bạn, Kế hoạch nhỏ, Áo ấm đến trường, Vì người nghèo...
2.2.7. Phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh làm tốt công tác giáo
dục học sinh:
Tổ chức họp phụ huynh đầu năm, thông báo kế hoạch dạy học và các hoạt động
giáo dục trong năm học của nhà trường, lớp của mình chủ nhiệm. Tổ chức thảo luận về
15


các hoạt động của lớp, ký cam kết các nội dung thực hiện như ATGT, ATTH, An toàn
trong mùa mưa Bão, Phòng chống các tệ nạn XH và phối hợp giáo dục học sinh...v.v.
Thông báo cho phụ huynh về nội dung Thông tư 30/BGD&ĐT về đánh giá học sinh tiểu
học để biết và phối hợp tốt trong công tác giáo dục con em.
* Đối với học sinh có phụ huynh ở nhà làm ăn gần:
Giáo viên chủ nhiệm phải giữ mối quan hệ thường xuyên với phụ huynh học sinh
để nắm thông tin về học sinh và qua phụ huynh trao đổi thêm về kết quả học tập của học
sinh, về đạo đức tác phong… để gia đình cùng cộng tác trong việc giáo dục, nhắc nhở,
động viên các em trong học tập và sinh hoạt.
Trong cuộc họp phụ huynh đầu năm, tôi đã đề ra yêu cầu để phụ huynh cùng rèn nề
nếp cho học sinh như:
- Hằng ngày, kiểm tra sách vở của các em.
- Nhắc nhở con học và làm bài tập đầy đủ.
- Chuẩn bị sách vở và đồ dùng học tập cho con theo thời khoá biểu.

- Giáo dục con ý thức gọn gàng, ngăn nắp khi học tập, vui chơi.
- Sinh hoạt điều độ, đúng thời gian biểu, tránh tình trạng vừa học vừa chơi.
- Thường xuyên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về tình hình học tập của con qua
điện thoại hoặc qua sổ liên lạc.
Ngoài ra giáo viên chủ nhiệm phải vận động tuyên truyền trong phụ huynh học
sinh phù hợp. Tuỳ theo các điều kiện, hoàn cảnh, gia cảnh của mỗi học sinh mà giáo viên
chủ nhiệm có phương pháp tuyên truyền, vận động thuyết phục. Để công tác tuyên
truyền, vận động có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải tìm hiểu gia cảnh, hoàn cảnh, các
điều kiện phục vụ khác có liên quan như điều kiện kinh tế, vị thế và quan hệ xã hội, quan
hệ xóm làng, thân tộc…Điều đó giúp cho giáo viên có sự thấu hiểu sâu hơn về phụ huynh
học sinh để giáo viên có đồng cảm, tạo dựng được sự thân thiện, từ đó lời nói của giáo
viên sẽ có tính thuyết phục hơn và họ sẽ dễ dàng nghe theo và tạo điều kiện, động viên
con em mình trở lại trường.
* Đối với học sinh có phụ huynh đi làm ăn xa phải thiết lập kênh thông tin liên
lạc với phụ huynh qua điện thoại, Gmail, Facebook, thư từ...
16


- Giáo viên chủ nhiệm chủ động thu thập số điện thoai, địa chỉ gmail, facebook của
từng phụ huynh học sinh trong lớp thông qua cuộc họp phụ huynh, ghi vào sổ chủ nhiệm
hoặc sổ tay cá nhân của chủ nhiệm.
- Liên lạc bằng điện thoại, hoặc nhắn tin qua gmail đối với các phụ huynh đi làm
ăn xa nhà để trao đổi tình hình và thông báo kết quả học và rèn luyện của học sinh theo
từng tháng từng kì.
- Giáo viên chủ nhiệm thường xuyên liên lạc nắm bắt các dịp phụ huynh về quê để
đến nhà trao đổi về tình hình học tập của con em mình.
Kết quả đạt được:
Sau học kì I năm học 2014-2015, nhờ việc áp dụng các biện pháp trên, lớp tôi đã
chuyển biến rõ rệt về nề nếp cũng như chất lượng học tập:
- Duy trì tốt sĩ số: 18/18 em, tỉ lệ 100%;

- Phẩm chất, năng lực đánh giá Đạt: 18/18 em, tỉ lệ 100%;
- Kiến thức, kĩ năng các môn học Hoàn thành: 18/18 em, tỉ lệ 100%;
- Lớp đạt danh hiệu: “lớp tiên tiến”, “lớp học thân thiện”.
- Nhìn chung các em hoang nghịch, chưa chăm học nay đều rất ngoan, ý thức học
tập tốt. Trong các đợt kiểm tra, lớp tôi đều được khen và lớp có nền nếp ổn định sớm và
hiệu quả công tác chủ nhiệm tốt nhất của trường.
Số liệu khảo sát sau khi đã thực hiện:
Học tập
Tốt
Chưa tốt
18
0

Kỷ luật
Tốt
Chưa tốt
18
0

3. KẾT LUẬN
17

Vệ sinh
Tốt
Chưa tốt
18
0


3.1. Ý nghĩa, phạm vi ứng dụng của đề tài:

3.1.1 Ý nghĩa của đề tài:
Làm công tác chủ nhiệm lớp 1 ở trường Tiểu học có một vị trí đặc biệt quan trọng, vì
lao động của giáo viên chủ nhiệm là lao động sáng tạo không ngừng, đòi hỏi phải toàn
diện: sáng tạo trong soạn giảng, trong tổ chức các hoạt động học tập, vui chơi, trong sinh
hoạt tập thể và đặc biệt là trong các biện pháp giáo dục phẩm chất, năng lực và rèn luyện
kiến thức, kĩ năng cho học sinh; phải khéo léo và tinh tế để duy trì và vận động phụ
huynh tích cực tham gia vào công tác giáo dục. Bởi vậy, chỉ có những giáo viên thực sự
tâm huyết với nghề, thực sự thương yêu học sinh của mình thì mới có thể hoàn thành tốt
nhiệm vụ để nâng cao hiệu quả trong công tác chủ nhiệm lớp 1 ở địa bàn khó khăn và đã
đánh dấu một bước đột phát đi lên trong sự nghiệp giáo dục của xã nhà nói riêng và toàn
ngành nói chung. Đạt được kết quả trên, tôi đã áp dụng các giải pháp cụ thể sau:
Giải pháp 1: Tổ chức điều tra sơ khảo về tình hình thực tế qua phụ huynh, tiếp cận
tạo niềm tin.
Giải pháp 2: Tìm hiểu về tâm lí, năng lực phẩm chất, kiến thức kĩ năng thông qua
giáo viên dạy ở bậc học mầm non.
Giải pháp 3: Xây dựng kế hoạch, nề nếp nội quy lớp học.
Giải pháp 4: Phân loại đối tượng học sinh trong lớp, đưa ra các biện pháp cụ thể để
giáo dục học sinh.
Giải pháp 5: Xây dựng các mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh và giữa học
sinh với học sinh.
Giải pháp 6: Kết hợp với giáo viên bộ môn và tổng phụ trách Đội.
Giải pháp 7: Phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh làm tốt công tác
giáo dục học sinh.
3.1.2. Phạm vi áp dụng của đề tài:
Với sáng kiến này, bản thân tôi đã phổ biến với tất cả giáo viên trong nhà trường,
và được áp dụng đạt hiệu quả cao. Đồng thời cũng được nhà trường đánh giá cao, phổ
biến nhân rộng trong toàn đơn vị.

18



Qua đây tôi cũng muốn đề tài được ứng dụng rộng rãi cho tất cả giáo viên chủ
nhiệm lớp 1 ở các Trường tiểu học thuộc địa bàn khó khăn trong toàn huyện nói riêng và
các Trường tiểu học thuộc vùng khó khăn của tỉnh Quảng Bình nói chung.

19



×